null Beeld

Advocaat Clive Stafford Smith pleit tegen de doodstraf

De Brits-Amerikaanse mensen-rechtenadvocaat Clive Stafford Smith strijdt al bijna dertig jaar in zijn eentje tegen de doodstraf in de VS. In zijn boek ‘Onrecht. Leven en dood in de Amerikaanse rechtszaal’ fileert hij het Amerikaanse rechtssysteem zoals u dat nog nooit in een Hollywoodfilm zag.

Arnon Grunberg

De advocaat die zichzelf doodstrafveteraan noemt, maakte zelf zes executies van dichtbij mee: twee van zijn cliënten stierven op de elektrische stoel, twee in een gaskamer en twee door middel van een dodelijke injectie.

'Zo'n executie op de elektrische stoel zou eens op tv moeten komen'

Clive Stafford Smith «De dodelijke injectie is het meest surrealistisch omdat de hele enscenering een soort imitatie is van een klinische situatie, terwijl de gaskamer dan weer lugubere herinneringen aan Auschwitz oproept. Maar als ik moet kiezen, vind ik de elektrische stoel het afschuwelijkst. De terechtstelling van één van mijn cliënten, Nicky Ingram, blijft me nog altijd achtervolgen in mijn nachtmerries. Hij kreeg de doodstraf omdat hij een man had doodgeschoten. Ik was door de jaren bevriend met hem geraakt.»

In het aangrijpendste hoofdstuk van ‘Onrecht’ beschrijft Stafford Smith hoe hij Nicky Ingram ging bezoeken nadat die net een eerste keer op het nippertje was ontsnapt aan de stoel: een federale rechter had zijn elektrocutie amper veertig minuten voor de uitvoering tegengehouden. Terwijl de volgende aanvraag tot uitstel van executie liep, probeerde Stafford Smith zijn cliënt moed in te spreken.

Stafford Smith «Hij was kwaad en ik zag zijn ogen glanzen van angst. Hij beschreef het elektrische gezoem toen de bewakers hem de avond voordien kaalschoren en gereedmaakten voor de executie. Ze deden hem ook een luier om zodat de toeschouwers niet zouden zien hoe hij zichzelf bevuilde als zijn sluitspier door de stroomstoten zou verslappen.

»De volgende dag werd ­Nicky toch terechtgesteld. Het beeld van zijn tengere lijf, vastgebonden in de donkere eiken stoel zal me altijd blijven achtervolgen. Hij zat zo vastgesjord dat hij geen vin kon verroeren op het moment dat er een stroomstoot van 2000 volt door zijn lichaam werd gejaagd. Het probleem is dat de overheid die executies zo ‘vriendelijk’ mogelijk probeert voor te stellen, terwijl er niks vriendelijks aan is. De metalen kap die ze bijvoorbeeld op het hoofd van de veroordeelde zetten is er niet voor hemzelf maar voor de toeschouwers, zodat ze zijn gezicht niet van pijn zien vertrekken.

»Nicky’s terechtstelling duurde ondraaglijk lang. Als het waar is dat de dood onmiddellijk intreedt – zoals de overheid beweert – waarom kreeg Nicky dan twee minuten lang stroomstoten toegediend? De toeschouwers zitten trouwens achter een isolerende ruit, die hen beschermt tegen alle geluiden en geuren terwijl de veroordeelde daarbinnen wordt doodgeroosterd. Eigenlijk zouden ze zo’n executie gewoon op tv moeten laten zien, om de mensen te confronteren met die wreedheid.»

HUMO Er gelden nogal wat absurde regels op death row. Zo mogen terdoodveroordeelden een galgenmaal kiezen, maar een sigaret roken mag dan weer niet: omdat het risico op longkanker te groot is.

Stafford Smith «Ja, het is gewoon belachelijk. En het is een afspiegeling van de absurditeiten die je in het hele Amerikaanse rechtssysteem vindt.»

Dat rechtssysteem kan op weinig genade rekenen in de ogen van Stafford Smith, die er in zijn eentje in slaagde om de doodstrafpraktijk in de VS wel degelijk te beïnvloeden. Door zijn vasthoudende en compromisloze aanpak – hij vecht voor zijn cliënten tot het bittere einde en redde het leven van velen – kwam de uitvoering van doodvonnissen in enkele staten op een lager pitje te staan.

Met zijn Britse organisatie Reprieve verdedigde hij ook tientallen gevangenen in ­Guantánamo Bay en kreeg hij er 65 vrij. Vandaag zitten in ­Guantánamo nog altijd 166 gevangenen opgesloten zonder aanklacht of proces. Al weken is er een massale hongerstaking aan de gang op het van de buitenwereld afgesneden Cubaanse eiland. Vijftien gevangenen, onder wie twee Belgen van Tunesische afkomst, worden juridisch bijgestaan door Stafford Smith.

Stafford Smith «Jullie regering moet die twee Belgen echt terughalen, het gaat er vreselijk aan toe op Guantánamo, ze worden er elke dag verrot geslagen. Met één van hen gaat het trouwens echt niet goed, hij is heel slecht behandeld omdat hij opkomt voor zijn rechten – en dat zien ze niet graag in ­Guantánamo.»

(Hisham Sliti en Adel Hkimi zitten al elf jaar zonder proces vast in Guantánamo, maar kunnen er niet weg omdat België hen categoriek weigert, red.)

Stafford Smith is ook de man die de strijd aanbond met de illegale VS-oorlog met drones (onbemande vliegtuigen) in Pakistan. Een idealistische duizendpoot, zeg maar.

Zijn boek ‘Onrecht’ is opgehangen aan de zaak van één man, Kris Maharaj, een Britse zakenman die al 26 jaar in de cel zit voor een dubbele moord op een zakenman en zijn zoon in Florida. Maar Maharaj is onschuldig. Dit is één van de grootste vergissingen in de Amerikaanse rechtsgeschiedenis, zegt Stafford Smith.

Terugblikkend op zijn jarenlange ervaring als doodstrafadvocaat schetst hij een weinig vrolijk beeld van het Amerikaanse rechtssysteem: talloze missers en onjuiste oordelen zijn het gevolg van corruptie en omkoping bij de magistraten, maar ook van de zogenaamde ‘tunnelvisie’ van het Openbaar Ministerie en speurders, die zo overtuigd zijn van hun eigen gelijk dat ze enkel rekening houden met bewijzen en getuigen die in het plaatje – hún plaatje – passen. ‘De waarheid liegen’ heet dat. De kwaliteit van advocaten laat bovendien vaak te wensen over.

Stafford Smith «De advocaat van een verdachte zat bijna het hele proces te slapen en toen zijn cliënt protesteerde, weigerde de rechter het proces nietig te verklaren omdat ‘de Grondwet niet zegt dat een advocaat wakker moet zijn’.

»Forensische experts zijn regelrechte charlatans, die giswerk verpakken als wetenschappelijke kennis. Zelfs bij DNA is het veel minder simpel en eenduidig dan men laat uitschijnen. Het probleem daar is dat er véél technische fouten mee gebeuren.»

HUMO Wat vindt u van de leugendetector?

Stafford Smith «Een politiebrigadier heeft me eens gedemonstreerd hoe je zo’n leugendetector bij de neus kan nemen. Je wordt verbonden met een beeldscherm met allerlei sensoren die je emotionele toestand registreren. In het begin stelt de ondervrager een paar ontspannen vragen, om het apparaat af te stellen voor de test.

»In mijn geval: ‘Heet je moeder Jean?’ en ‘Is het nu juli?’ Intussen moest ik me op de wildste seksuele fantasieën concentreren. En bij elke volgende echte vraag moest ik aan dezelfde geile dingen denken en kon ik me doorheen heel het gesprek een weg liegen. Ik kan je zeggen dat het erg moeilijk is om seksuele fantasieën te hebben als het over je moeder gaat, maar ik slaagde voor de test.»

HUMO Het schokkendste hoofdstuk gaat over de jury: u schetst het beeld van een bende domme, bijgelovige, racistische nitwits. Dat lijkt sterk overdreven.

Stafford Smith «Helemaal niet. En maak je geen illusies: in België en Groot-Brittannië is het niet beter. In Amerika zijn juryleden niet gebonden aan geheimhouding: ze schrijven boeken, geven interviews en twitteren erop los. Ik ben met heel veel jury’s gaan praten. Een jurylid vertelde me vol overtuiging dat ze gezegend was met de gave van buitenzintuiglijke waarnemingen, waardoor ze instinctief wist dat de verdachte schuldig was, ook al spraken DNA en getuigen dat tegen. De man kreeg de doodstraf.

»Talloze onderzoeken onder juryleden in de VS wijzen uit dat maar een derde van hen snapt dat het Openbaar Ministerie de bewijslast moet aanbrengen. Ik heb een jury ontmoet van wie geen van de twaalf leden kon uitleggen wat ‘verzachtende omstandigheid’ betekende. Eén van hen opperde dat het hetzelfde was als ‘verzwarende omstandigheid’. Dan moet je niet verwonderd zijn dat jury’s zich om de tuin laten leiden door aanklagers en speurders die negentig procent van de zaak achterhouden.

»Een jurylid heeft ooit bekend dat zeven van de juryleden, onder wie hijzelf, tijdens het proces dronken waren en geregeld wiet hadden gerookt. Twee juryleden snoven geregeld een lijntje coke, en één van de juryleden erkende dat hij het grootste deel van het proces ‘zweefde’. En toch was dat geen reden voor een nieuw proces, vond het hooggerechtshof, ‘omdat een juryuitspraak nooit mag worden aangevochten.’

»Aan de andere kant waren er voor juryleden bijvoorbeeld geen naslagwerken in de jurykamer toegelaten om juridische termen op te zoeken want dat zou kunnen leiden tot ‘beïnvloeding van buitenaf.’»

undefined

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234