Agressie tegen mensen in uniform (1): 'Tegenwoordig gaan de mensen zelfs niet meer opzij als je met loeiende sirenes achter hun auto hangt'

De tijd dat u met ingehouden adem naar een politiecombi keek, ligt al even achter ons. Maar ook dienstverleners in andere uniformen krijgen steeds meer naar het hoofd geslingerd: van scheldtirades tot vuistslagen.

'Toen we tegen de deur werden geduwd en klappen kregen, dacht ik: oké, het is gedaan met mij, hier eindigt mijn leven'


Agenten Elke en Peter: ‘Als een rat in de val’

In Humo vertelde minister van Binnenlandse Zaken Jan Jambon (N-VA) onlangs dat er steeds meer politiemensen niet kunnen gaan werken als gevolg van fysieke agressie. Elke* is één van hen en zit sinds een paar weken thuis met een kapotte schouder. Haar man Peter* is ook agent (zie foto). In hun korps werden dit jaar al negen collega’s arbeidsongeschikt geschopt of geslagen. Vorig jaar was dat er slechts één. Bij Elke ging het mis nadat ze werd opgeroepen voor een geval van partnergeweld. Tijdens wat duw- en trekwerk belandde de echtgenoot van het vechtende paar vol op haar schouder. Binnenkort komt de zaak voor.

HUMO Verwacht u dat de man een sanctie krijgt?

ELKE «Eerlijk gezegd niet. Ik heb het gevoel dat een winkeldiefstal zwaarder wordt bestraft dan agressie tegen politiemensen, of agressie tout court.»

PETER «Verdachten worden te veel gepamperd. Vóór een verhoor moeten wij de verdachte inlichten over het misdrijf waarover we vragen gaan stellen. En moeten we er meteen ook bij vertellen dat er geen strafverzwaring volgt als hij weigert te antwoorden.

»De straffen zijn veel te licht. Bij de recherche zie ik daders die schuldig zijn aan doodslag en er afkomen met vijf jaar cel, al dan niet met uitstel. Soms is het gewoonweg beschamend.»

HUMO Vorig jaar zijn de straffen verstrengd: als een agent langer dan vier maanden arbeidsongeschikt is, riskeert de dader een straf van tien jaar. Hebt u zelf al te maken gekregen met fysieke agressie?

PETER «O ja, hoor. Het is al even geleden, maar het was de zwaarste vechtpartij die ik ooit heb meegemaakt. Ik kreeg een oproep binnen voor een nachtelijke caféruzie. Ik sprong meteen met mijn stagiair in de combi. We kwamen als eersten aan bij het café, maar omdat ik geen gezichtsverlies wou lijden, heb ik niet gewacht op de collega’s. Ik stapte dat café binnen en zag zeker honderd man naar mij staren. De grootste heethoofden keerden zich meteen tegen mij. Ik had mijn voet tussen de deur gezet, om ervoor te zorgen dat ik niet als een rat in de val kwam te zitten, maar één kerel begon die deur met bruut geweld tegen mij te slaan. De stagiair kwam ertussen, maar hij – nochtans een gast van 1 meter 90 – werd als een lappenpop tegen het raam gesmeten. Vier andere collega’s zijn nog binnengeraakt. Toen viel de deur achter ons dicht.

»Ik herkende enkele van de vechtersbazen: ze maakten deel uit van een beruchte familie. Buiten stonden ondertussen zeker vijftien collega’s en ook enkele ploegen van de rijkswacht, maar ze raakten niet binnen omdat we tegen die deur werden geduwd. Het enige wat we konden doen, was de klappen incasseren. We hebben onze knuppel nog getrokken, maar uithalen lukte niet meer. Ik dacht: oké, het is gedaan met mij, hier eindigt mijn leven. Tot ik plots een schot hoorde naast mijn oor. Het was een collega die een waarschuwingsschot loste. Het volgende ogenblik zag ik dat hij zijn pistool op het voorhoofd van de grootste vechtersbaas richtte. De helft van die mannen is uit het raam gesprongen, de andere helft besloot desondanks om ons nóg eens aan te vallen. Uiteindelijk hebben we besloten om voor onze eigen veiligheid te kiezen, het café te verlaten en een pv op te stellen voor de vechtersbazen die we hadden herkend.»

HUMO Welke straf hebben ze gekregen?

PETER «Een goed jaar na datum heb ik de grootste vechtersbaas teruggezien aan de kassa van de supermarkt. Ik zag dat hij mij herkende en zei meteen tegen mijn toenmalige vriendin dat ze de politie moest bellen. Maar tot mijn grote verbazing kwam hij mij de hand schudden. Hij zei me dat hij één jaar effectief en een zware geldboete had gekregen. Hij besefte dat hij die nacht zwaar over de schreef was gegaan en vond dat een rechtvaardige straf.»

HUMO Vond u dat ook?

PETER «Nee, ik weet zeker dat ik er niet meer was geweest als mijn collega dat schot niet had afgevuurd. Ik ben zijn straf trouwens alleen maar te weten gekomen omdat hij het me zélf kwam vertellen. Van het gerecht krijgen we nooit feedback over de dossiers waarbij we zelf betrokken zijn. Heel frustrerend.»

HUMO Krijgen jullie steun en begeleiding van jullie oversten bij zulke zware incidenten?

ELKE «Na het voorval met mijn schouder kreeg ik een kaartje van onze korpschef. Dat was het dan. Geen enkele leidinggevende zal je ooit vragen hoe het met je gaat. Bij de lokale politie krijgen we geen psychologische begeleiding, bij de federale is die er wel.»

PETER «De teneur lijkt te zijn: ‘Je moet er maar tegen kunnen.’ Akkoord, we hebben nu eenmaal geen doorsnee job. Maar soms gaat het er ver over. Het voorval dat ik daarnet beschreef, heeft een geweldig diepe indruk op mij gemaakt. Ik praat er zoveel jaar later nog steeds over met de collega’s die erbij waren.»

HUMO Had u na die vechtpartij geen nood aan een gesprek met een psycholoog?

PETER «Dat voorval heb ik zelf kunnen plaatsen. Maar dat lukt niet altijd.

»Een tijd geleden kreeg ik een oproep binnen die vanuit het politiecommissariaat zelf kwam. ‘Overval.’ Meer niet. Ik kwam als eerste toe met mijn ploeg en zag dat de deur met kogelvrij glas kapot was. Aan het onthaal lag een man met zijn hoofd in twee gespleten, achter de balie lagen twee agenten onder het bloed. Ze hadden het pak slaag van hun leven gekregen. De man die voor dood voor de balie lag, had een aangifte willen doen. Maar hij had drugs genomen en begon te hallucineren. Hij dacht dat er beestjes op hem kropen, trok zijn kleren uit en ranselde onze collega’s af. Daarna is hij met zijn hoofd keihard tegen dat kogelvrije glas gelopen.

»Die ene agent is al een hele tijd met pensioen, maar kan nog altijd niet door zijn neus ademen. De andere heeft nog altijd metalen plaatjes in zijn gezicht. Ik heb mijn korpschef toen om hulp gevraagd. Ik zat er helemaal door. Ik heb toen een gesprek gehad met een psycholoog, maar alleen maar omdat ik er expliciet om had gevraagd.»

HUMO Vond u het moeilijk om hulp te vragen?

PETER «Mijn fierheid zat eerst in de weg, ja. Het heeft tijd gekost om die barrière te doorbreken. Ik heb het ook lang voor mezelf gehouden. Behalve mijn korpschef wist niemand ervan. Nu kan ik daar makkelijker over babbelen, zeker met jongere collega’s. In de hoop dat zij sneller die stap zetten.»

HUMO Hoe gaan jonge politiemensen om met het tanende respect voor de arm der wet?

ELKE «Mensen die net uit school komen, hebben het moeilijk. Vroeger moest een stagiair kijken en zwijgen. Vandaag moet hij vanaf dag één volop meedraaien. Het personeelstekort laat ons geen andere keuze. Dat bevalt niet iedere nieuweling even goed. Op de politieschool leer je omgaan met agressie via een rollenspel, maar dat is iets heel anders dan de realiteit.»

PETER «Ik zeg stagiairs altijd: ‘Vanaf nu mag je het merendeel van wat je op school hebt geleerd vergeten. Behalve de wetgeving dan’ (lacht).»

HUMO Welke interventies houden het hoogste risico in?

ELKE «Oproepen voor partnergeweld. Je begeeft je in het hol van de leeuw en agressie tegen de partner kan heel snel omslaan in agressie tegen de politie.»

PETER «Het gekke is dat je veel beter op zulke mensen kunt inpraten als je je gewone burgerkleding aanhebt. Dat uniform werkt als een rode lap.»

HUMO En drugsinterventies?

ELKE «Die houden ook een groot risico in. Mensen die drugs hebben genomen, zijn moeilijk in te schatten. Ze wanen zich onoverwinnelijk. Je kunt hen bij wijze van spreken met zeven knuppels tegelijk bewerken, ze voelen geen pijn.

»We merken hier trouwens duidelijk het effect van de war on drugs in Antwerpen. Door de strenge aanpak daar verleggen dealers hun werkterrein naar onze politiezone. In plaats van kleine lokale dealers zien we grote criminelen die hun zaakjes hier komen afhandelen, omdat de grond onder hun voeten in Antwerpen te heet wordt.»

HUMO Nemen jullie extra maatregelen om de eigen veiligheid te waarborgen?

ELKE «Toen het OCAD het dreigingsniveau optrok naar niveau 4 moesten we in kogelvrije vesten patrouilleren met mitrailleurs. We zitten nu op niveau 2, maar onze korpschef wil het nog altijd niet riskeren om die kogelvrije vesten weer uit te doen. Ik voel er me wel veiliger door, maar er kan nog altijd van alles gebeuren.»

PETER «We hebben een knuppel, pistool, pepperspray, handboeien en we kunnen terugvallen op gevechtstechnieken. De moeilijkheid bestaat erin om te beslissen welk wapen we gebruiken in welke situatie. Vaak hebben we maar een fractie van een seconde om te beslissen. Vroeger gebruikten vechtersbazen hun vuisten bij confrontaties. Vandaag moeten we op onze hoede zijn voor boksbeugels, schroevendraaiers en vuurwapens.»

'Vroeger gebruikten vechtersbazen hun vuisten. Vandaag moeten we op onze hoede zijn voor boksbeugels, schroevendraaiers en vuurwapens'

HUMO Een ander heikel punt is het stijgend aantal klachten tegen politiemensen. In 2013 schreef het Comité P dat zo’n 85 procent van alle klachten tegen de politie ongegrond is.

ELKE «Het resultaat daarvan is wel dat we omzichtiger te werk moeten gaan. Te omzichtig.

»Onlangs zag ik tijdens het patrouilleren een paar jongeren keet schoppen. Ik vroeg de aanstoker om zijn identiteitskaart. Hij weigerde, waarop ik hem bij de arm nam en zei dat hij dan maar even mee moest naar het bureau. Hij trok zich los en ik kreeg een elleboogstoot in het gezicht. Een uur later stond hij met zijn vader op het commissariaat. Hij wou klacht indienen tegen mij, voor geweld tegen een minderjarige. Ik ben toen gehoord als verdachte, terwijl ik gewoon mijn werk wou doen. Ik voelde me zó klein. De volgende keer dat ik jongeren moeilijk zag doen, dacht ik: ‘Doe maar, jongens.’»

PETER «In de ruime meerderheid van de gevallen zijn die klachten inderdaad ongegrond en wordt je naam gezuiverd. Maar er blijft altijd iets van hangen. Waar rook is, is vuur, denken je oversten. En het zijn die hoogste leidinggevenden, vaak bureaucraten die nooit één dag in het veld hebben gestaan, die beslissen of wij in die ene fractie van een seconde juist hebben gehandeld.»

HUMO En omgekeerd? Agressie van politie tegen burgers, komt dat vaak voor?

PETER «Ook in een goed functionerend korps zitten cowboys. Een korps is een weerspiegeling van de maatschappij. Sommigen hebben lange tenen en een kort lontje. Zij durven weleens agressie uit te lokken.»

HUMO Wat heb je aan een vechtersbaas in conflictsituaties die ontmijnd moeten worden?

PETER «Begrijp me niet verkeerd: de vechtersbazen worden eruit gefilterd tijdens de opleiding. Inspecteurs worden uren en uren gedrild in correcte omgangsvormen.»

ELKE «Burgers gebruiken steeds meer geweld tegen de politie, maar omgekeerd wordt dat echt niet meer aanvaard. Als ik hoor dat oudere collega’s weleens een klets met de vlakke hand durfden uit te delen... Dat zouden we vandaag niet meer moeten proberen. Hoewel dat in sommige situaties niet slecht zou zijn.»

PETER «Die jonge gasten halen meteen hun gsm boven en beginnen te filmen. Ik pleit voor bodycams: dan is er geen discussie.»

HUMO Bezorgen gemediatiseerde zaken, zoals de dood van Jonathan Jacob, de politie een imagoprobleem?

ELKE «Ik vind dat onze collega’s toen al op voorhand zijn veroordeeld door de media. We zullen nooit weten wat er zich exact in die politiecel heeft afgespeeld. Het had nooit mogen gebeuren, hè, maar het is al te makkelijk om de politie als grote schuldige af te schilderen. Dat creëert inderdaad een fiks imagoprobleem.»

PETER «Laten we vooral niet vergeten dat de politie er is om de orde te handhaven. We zijn geen psychologen of maatschappelijk werkers. We mogen geweld en dwang gebruiken, onder strikte regels. Schaf de politionele diensten één week af en er ontstaat meteen anarchie.»

HUMO Beleven jullie nog plezier aan jullie job?

PETER «Ik vind het nog altijd een boeiende job. Mocht ik kunnen herbeginnen, zou ik dezelfde keuze maken als ruim 20 jaar geleden. Maar als mijn zoon vandaag vertelt dat hij ook politieman wil worden, zeg ik: ‘Manneke, denk toch nog maar eens twee keer na.’»

ELKE «Het respect voor ons uniform is soms ver te zoeken, maar voor de meeste mensen hebben we nog altijd een grote maatschappelijke waarde. Voor die mensen doe je het.»

'Ik herinner me een avondtrein met maar één passagier: een dronken man die er al snel uitflapte dat hij me wilde neuken' Treinbegeleidster Ruth


Treinbegeleidster Ruth: ‘met de deur op slot’

Ook treinbegeleiders blijven niet gespaard van agressie. Ruth* kreeg in haar tien jaar bij de NMBS al te maken met oververhitte reizigers die haar beledigden, bespuwden en betastten. Ze voelt zich in de steek gelaten door haar oversten, het bewakingspersoneel en de andere reizigers.

HUMO Wat zijn de meest voorkomende redenen waarom reizigers tegen je uitvaren?

RUTH «Vertragingen en stakingen. Maar soms is zelfs een slechte dag op het werk al genoeg om ons de huid vol te schelden. Onlangs stond een vrouw huilend tegen mij te roepen omdat ze een negatieve evaluatie had gekregen en omdat haar trein ook nog eens 20 minuten vertraging had. Vroeger kreeg ik respect op mijn werk, maar die tijd is lang vervlogen.»

HUMO Kun je begrijpen waarom ze over de rooie gaan?

RUTH «Kijk, er loopt wel wat fout bij de NMBS. Dingen die de reiziger rechtstreeks voelt, zoals vertragingen. Of kortere treinen, waardoor reizigers tijdens de spitsuren als vee opeengepakt zitten. Dat heeft een reden. Volgens de nieuwe beheersovereenkomst moeten er meer treinen rijden, maar er is te weinig rollend materieel. Dus pikken ze overal treinstellen af om ‘nieuwe’ treinen te vormen. Om diezelfde reden laten ze ook treinen met defecten langer rondrijden, zolang de veiligheid niet in het gedrang komt. Een kapotte rem wordt uiteraard meteen hersteld, maar een kapotte airco niet.

»Of neem onze tablets: die leveren vaak half werk. Als een reiziger een ticket koopt op de trein gaat het geld soms wel van zijn rekening, maar kunnen wij geen vervoersbewijs afdrukken. De reiziger moet dat dan zelf zien te verhelpen bij de klantendienst.

»Het zijn allemaal dingen die frustraties oproepen, maar dat rechtvaardigt nog geen agressie.»

HUMO Zijn er incidenten die je vandaag nog altijd met je meedraagt?

RUTH «Op de lijn van Eigenbrakel naar Charleroi vroeg ik het vervoersbewijs aan een 16-jarige jongen. Uit het niets begon hij mij uit te schelden. Toen ik hem vroeg kalm te blijven en de andere reizigers niet te storen, begon hij achter me aan te lopen. Al schuimbekkend. Ondertussen riep hij onsamenhangende dingen. Dat hij niet terug naar een instelling wou gaan. Aan elke halte belde ik om hulp van beveiligingsdienst Securail, en elke keer zeiden ze: ‘De volgende halte zullen ze er staan om je te helpen.’ Maar ze stonden er nooit. Die jongen bleef ondertussen roepen en op de deuren bonken. Uiteindelijk heb ik zo’n deur op slot gedaan. Even maar, omdat ik wist dat de reizigers dan alleen zouden zitten met zo’n schuimbekkend, ongeleid projectiel. Na een poosje is hij zelf van de trein gestapt. Ik voelde me toen echt aan mijn lot overgelaten.»

HUMO Waarom zijn de agenten van Securail nooit gekomen?

RUTH «Personeelstekort. En als je ze nodig hebt in één of ander godvergeten boerengat, is de kans al helemaal miniem dat ze je komen helpen. Ze zitten meestal in de stations van grote steden. Soms sturen ze de lokale politie, maar het systeem is allesbehalve waterdicht.»

HUMO Krijg je op zulke kritieke momenten hulp van de treinbestuurder of een collega-treinbegeleider?

RUTH «We staan er bijna altijd alleen voor. Ook bij ons is er een zwaar personeelstekort. En de treinbestuurder moet natuurlijk zijn ogen op het spoor houden. Maar als het echt te erg wordt, ga ik bij hem schuilen. De deur van de stuurcabine kan op slot, maar stevig is ze niet.»

HUMO Kun je na zo’n incident een beroep doen op psychologische begeleiding?

RUTH «Ja, maar veel stelt die niet voor. Na een kort gesprek krijg je een foldertje ‘Omgaan met agressie’. Daar moet je het dan mee doen. Een warm bad doet je meer deugd.»

HUMO Bestaan er risicolijnen die geen enkele conducteur in zijn uurschema wil zien staan?

RUTH «Zeker. Brussel-Binche, Leuven-Braine-le-Comte en de lijnen van West-Vlaanderen die grenzen aan de Franse grens. Weigeren is geen optie. Of je nu twintig jaar bij het spoor werkt of nog maar net je eerste kaartjes knipt: die lijnen zul je rijden.»

HUMO Wat maak je mee op die risicolijnen?

RUTH «We zien daar de laatste tijd veel meer transmigranten zonder geldig ticket. Als ik dan naar Securail bel, is de standaardvraag: ‘Ja, maar maken ze boel?’ – ‘Nee, maar ze zijn niet in orde.’ – ‘Och ja, laat ze dan maar lopen.’ Wat voor mij heel frustrerend is, want ik moet dan 400 andere reizigers onder ogen komen die wél braaf hun ticket hebben gekocht. Beschamend, eigenlijk. Met die 13 euro hadden ze beter een ijsje gekocht aan zee, denk ik dan.»

HUMO Komt agressief gedrag altijd van degenen van wie je het verwacht?

RUTH «Nee, ik ben eens bespuwd door een vrouw die in een winkel met babykleren werkte. Haar ticket was niet in orde, waarna ik haar aan de eerstvolgende halte uit de trein heb gezet. Ik stond in de deuropening en vlak voor de deur zou sluiten, mikte ze een paar fluimen naar mijn haar en schouders. Pas een paar minuten later, toen andere passagiers me er attent op maakten, had ik door wat er in mijn haar hing. Ik had haar identiteitskaart uitgelezen, dus kon ik een klacht tegen haar indienen. De rechtbank heeft die zaak geseponeerd. Maar de NMBS heeft ook een eigen verzekering. Via die weg hebben ze 15 euro overgeschreven als ‘emotionele schadevergoeding’. Belachelijk.»

HUMO Hoe zit het met de sociale controle op een trein? Springen de andere reizigers voor je in de bres wanneer iemand vervelend doet?

RUTH «Amper. Als mensen in groep zijn, reageren ze meestal niet als ze problemen zien. Een psychologische reflex. ‘De ander doet niets, dus ik ook niet.’

»Maar soms gebeurt zelfs het tegenovergestelde. Dan ben ik in discussie met iemand die geen geldig vervoersbewijs heeft en zegt één van de andere passagiers: ‘Zeg mevrouw, laat die mens eens met rust.’ Op zulke momenten voel ik me nog een duim hoog. Dan moet ik reageren terwijl de hele wagon meeluistert. Verschrikkelijk.»

HUMO Moeilijk om je zelfbeheersing te bewaren, kan ik me voorstellen.

RUTH «Soms gaat dat gewoon niet. Ik had eens een man wat uitleg gegeven over de toeslag die bij zijn ticket kwam, waarna hij tussen Antwerpen-Centraal en Berchem compleet is doorgedraaid. Hij liep al vloekend en tierend achter mij, hij dreigde ermee mij te slaan. Ik ben toen huilend op een bankje in een treinstel vol reizigers gaan zitten. Het kon me even niet meer schelen dat iedereen me als een hoopje ellende zag. Ik liep naar de intercom en riep af dat de trein niet verder zou rijden wegens agressie tegen het personeel. Ik ging weer zitten, maar niemand vroeg me iets. Ze keken alleen.»

HUMO Heb je een vaste techniek om met moeilijke reizigers om te gaan?

RUTH «Ik probeer altijd ijzig kalm te blijven. Als het kan, vermijd ik het conflict. Dan draai ik me om en loop ik weg. Maar niet als ik andere reizigers daarmee in de problemen breng.»

HUMO En je vrouwelijke charmes, gebruik je die?

RUTH «Een glimlachje werpt weleens vruchten af. Dat werkt allicht iets minder als een grote, harige vent dat doet (lacht).»

HUMO Zijn je mannelijke collega’s minder bang?

RUTH «Als vrouw ben je natuurlijk fysiek kwetsbaarder. Ik herinner me een avondtrein met maar één passagier: een dronken man die er al snel uitflapte dat hij me wilde neuken. Ik had zijn vervoersbewijs gecontroleerd dus ik wist aan welke halte hij moest uitstappen. Maar toen we aan die halte kwamen, bleef hij zitten. Ik dacht: die gaat toch niet de hele tijd blijven meerijden? Uiteindelijk is hij uitgestapt, op een donker perron, en wandelde hij de verkeerde kant uit. Toen ik riep dat de uitgang aan de andere kant van het perron lag, kwam hij naar me toe en probeerde hij me te kussen. Ik wou niet wegwandelen want ik wilde niet met mijn rug naar hem gekeerd staan. Hij nam mijn kont vast en ik riep: ‘Meneer, dit is echt onbeleefd.’ Toen is hij afgedropen.»

HUMO Als je terugkijkt op dat incident, zou je er vandaag dan anders op reageren?

RUTH «Toen ik dat verhaal aan mijn omgeving vertelde, vroegen ze zich af waarom ik die man geen kniestoot heb gegeven. Maar als hij struikelt en een klacht indient, ben ik mijn job kwijt.»

HUMO Zegt de NMBS dat op die manier?

RUTH «Daar zijn ze redelijk duidelijk over, ja. Het recht op zelfverdediging oefenen we maar beter niet uit. Dat betekent dat je verbaal sterk uit de hoek moet kunnen komen. Ik heb ondertussen mijn standaardzinnetjes.»

HUMO Zijn er al collega’s hun job kwijtgeraakt na wettelijke zelfverdediging?

RUTH «Ontslagen niet, wel gesanctioneerd. Een collega die in het nauw werd gedreven en in paniek was, heeft een kopstoot uitgedeeld. Die reiziger heeft een klacht ingediend en de treinbegeleider heeft een sanctie gekregen.

»Een paar jaar geleden is een treinbegeleider onder een trein beland, samen met een reiziger die na het fluitsignaal nog wou opstappen. De treinbegeleider is zijn benen verloren, de reiziger zijn voet. In ons reglement staat dat we reizigers de toegang tot de trein niet fysiek mogen verhinderen. De rechtbank oordeelde daarop dat de treinbegeleider die man nog had moeten laten opstappen, waarop hij strafrechtelijk is vervolgd. Hemeltergend.»

HUMO Hoe komen zulke verhalen aan bij jou en je collega’s?

RUTH «We voelen ons in de steek gelaten. De overheid vindt nog altijd dat ook reizigers zonder ticket de trein op mogen. Maar dat zorgt alleen maar voor problemen.»

'Agressie is niet tegen ons gericht, wel tegen ons uniform, zeggen ze. Maar er zit wel een persoon in dat uniform, hè!'


HUMO Haal je nog plezier uit je job?

RUTH «Toch wel. Dat klinkt allicht vreemd na alles wat ik net gezegd heb. Maar alles in beschouwing genomen, vind ik het nog leuk.»

HUMO Dus je bent nog altijd een ambassadeur van de NMBS?

RUTH «Tja.. Als ik toeristen hoor praten over onze treinregeling, hoor ik altijd: ‘Amai, dat zit hier goed in elkaar.’ Maar als ik naar het buitenland trek, denk ik dat ook van hun spoorwegmaatschappijen (lacht). Het zal overal wel iets zijn. Maar aan die agressie moet echt wel iets gebeuren. Ik word niet genoeg betaald om klop te krijgen.»


Ambulanciers Johan en Preben: ‘Pas op met volle maan’

'Er gaan stemmen op om ons met pepperspray de straat op te sturen, maar dan denk ik: we zijn toch hulpverleners?' Johan Haems (rechts)

Ambulanciers Johan Haems en Preben Boerewaart staan steeds klaar om u in kritieke momenten op een draagbaar te laden en op te lappen. Maar dankbaarheid voor zoveel onbaatzuchtig heroïsme is steeds verder te zoeken. Zo werden Johan en Preben tijdens een interventie al eens aangevallen met een mes.

JOHAN HAEMS «Op een zondagochtend moesten we uitrukken voor een man die onwel was geworden na het innemen van medicatie. Op het eerste gezicht een risicoloze interventie, maar zodra we de woning binnenstapten, voelden we een raar sfeertje. De partner van het slachtoffer en haar dochter wachtten ons op aan de voordeur en wezen angstig naar de keuken. Op de grond zagen we bloedsporen. De man zat op een stoel aan de keukentafel met een koffiepot in zijn handen. We vroegen hem hoe hij zich voelde. Toen hij plots die koffiepot met alle macht op de grond sloeg, wisten we: dit wordt geen gewone interventie.»

PREBEN BOEREWAART «We probeerden hem te kalmeren door hem naar de woonkamer te leiden en hem daar even te laten neerzitten. Hij leek tot rust te komen, tot ik zijn hand in zijn zak zag verdwijnen en hem een mes zag trekken. Johan stond naast hem. Ik riep: ‘Pas op, hij heeft een mes!’ Waarop Johan die man zijn uithaal net op tijd kon afweren. Het lemmet raakte zijn nek op een haar na. Die kerel was ondertussen door het dolle heen. Terwijl we aan het wachten waren op de politie, viel hij ons opnieuw aan. Een uitweg hadden we niet, we konden hem alleen maar fysiek in bedwang proberen te houden.»

HAEMS «Ik ben nu niet bepaald een pluimgewicht, maar toch is hij erin geslaagd om zich om te draaien terwijl ik hem in een klem had. Hij staarde me schuimbekkend aan, met een blik vol agressie. In het ziekenhuis kalmeerde hij amper. Hij was compleet ontspoord door een cocktail van drank en drugs.»

HUMO Waarom was er geen politiebegeleiding meegegaan? Stond die man niet bekend als potentieel gevaarlijk?

BOEREWAART «Meestal horen we het pas achteraf als het om een probleemgeval gaat. Omdat de politie zich aan het beroepsgeheim moet houden, deelt ze die info niet met ons. We mogen altijd politiebegeleiding vragen, maar we kunnen die hulp moeilijk te pas en te onpas inschakelen.»

HAEMS «In Engeland is het interventiesysteem helemaal anders. Bij elke noodoproep voor psychiatrische urgentie worden ook de politie en een maatschappelijk werker meegestuurd. Om écht te praten met de persoon die hulp vraagt of nodig heeft. In België is er geen draagvlak voor zo’n systeem: te weinig personeel.»

HUMO Wat is er na dat incident gebeurd? Kregen jullie begeleiding?

BOEREWAART «We konden terecht bij een praatgroep van collega’s. Niemand van onze oversten heeft ons ooit gevraagd hoe we ons voelden. Wij hebben zelf herhaaldelijk moeten vragen, bijna smeken, om gerechtelijke bijstand te krijgen. Je werkt dan al als vrijwilliger, en dan zou je ook nog eens een advocaat uit eigen zak moeten betalen. Dan vraag je je wel af waarmee je bezig bent.»

HAEMS «Het was erg demotiverend en bij momenten wraakroepend. Als vrijwillig ambulancier steken wij enorm veel uren in opleidingen en interventies. Tijd die ten koste gaat van ons gezin.»

BOEREWAART «Na het incident ben ik geopereerd aan mijn hart en was ik een paar maanden out. Tijdens die periode heb ik eens goed nagedacht. Ik heb toen beslist me op mijn gezin te focussen en de ambulance gedag te zeggen.»

HUMO Hoe is die zaak uiteindelijk afgelopen?

HAEMS «De rechter wees mij 350 euro schadevergoeding toe. Geld dat ik nooit heb gezien. Wakker lig ik daar niet van. Ik had hem liever vijf jaar in de cel gezien. Agressie tegen hulpverleners moet zwaar bestraft worden. Uiteindelijk heeft hij 120 uren gemeenschapsdienst moeten vervullen. Of hij die ooit gedaan heeft, weet je als slachtoffer niet. Je moet daar in België blijkbaar zelf zien achter te komen via een justitieassistent. Diezelfde dag stond hij trouwens terecht voor een tweede zaak: hij had ook nog een paar politieagenten aangevallen.»

BOEREWAART «Er worden zelden effectieve straffen uitgesproken voor agressie tegen hulpverleners. Het gerecht kiest liever voor gemeenschapsdienst: belachelijk! Wat als Johan niet zo snel had gereageerd en die man dat mes effectief in zijn nek had geplant? Is een mensenleven niet meer waard dan wat gemeenschapsdienst?»

HUMO Johan, jij werkt nog steeds als vrijwillige ambulancier. Ben je sinds die aanval meer op je hoede?

HAEMS «Ik neem nu veel minder risico’s. Afgelopen nacht schakelde een vrouw onze hulp in voor haar dronken echtgenoot. Hij was voor mij geen onbekende, we zijn hem al regelmatig moeten gaan kalmeren. Maar toch besloot ik meteen politiebegeleiding te vragen. Wat op zijn beurt soms ook weer agressie uitlokt. ‘Awel jong, kun je me niet alleen aan, moet de politie erbij komen?’ Maar mijn oneindige verzoeningspogingen zijn uitgeput, ik kies nu sneller voor mijn eigen veiligheid. Soms tot frustratie van mijn collega’s en de politie.»

HUMO Neem je nog andere beschermende maatregelen, zoals een steekwerend vest?

HAEMS «Zo’n vest is eerder een obstakel dan een hulpmiddel. Voor een oproep met hartstilstand moet je dat eerst nog zien uit te spelen vooraleer je kunt beginnen te reanimeren. Er gaan stemmen op om ons met pepperspray de straat op te sturen, maar dan denk ik: we zijn toch hulpverleners?»

HUMO Voelen jullie dat er steeds minder respect is?

BOEREWAART «Vroeger begroetten de mensen je als je passeerde. Nu gaan ze niet meer opzij als je met loeiende sirenes achter hun auto hangt. Het respect ebt weg.»

HAEMS «Fysieke agressie komt gelukkig nog altijd minder vaak voor dan verbale schermutselingen. Tijdens het weekend is de kans het grootst op fysiek geweld. En als het volle maan is. Echt waar! Blijkbaar heeft dat een effect op de mens.»

HUMO Leer je sneller inschatten welke personen zich agressief zullen gedragen?

HAEMS «Vaak doen de mensen met de grootste mond eigenlijk niets. Ze doen graag wat stoer voor hun vrienden, maar zodra de deur van de ambulance dichtgaat, klappen ze dicht. Vaak zijn het de rustige, kalme mensen die ineens uithalen. Stille waters, diepe gronden (lacht).»

HUMO Kunnen vrouwen even agressief uit de hoek komen als mannen?

BOEREWAART «Zulke gevallen kan ik op de vingers van één hand tellen. Wel is het zo dat vrouwen sneller in de slachtofferrol kruipen en proberen te manipuleren. Mannelijke agressie is puurder, instinctiever. En ook sneller weer gekalmeerd. Soms sta je tien minuten later samen wat te grappen.»

HUMO Werk je ondanks alles nog graag als ambulancier?

HAEMS «Ik zat onlangs naar het tv-programma ‘Helden van hier’ te kijken. Eén van die agenten zei: ‘Agressie is niet tegen ons gericht, wel tegen ons uniform.’ Maar er zit wel een persoon in dat uniform, hè!

»Ik voel me altijd een beetje een pispaal als iemand tegen mij heeft zitten roepen en tieren. Doe ik mijn werk daardoor minder graag? Ja. Maar ik zie de mooie dingen ook nog altijd. Onlangs bracht ik een doodzieke dame naar het ziekenhuis. Ze kneep in mijn hand en bedankte mij, heel oprecht. De blik in haar ogen deed me veel meer dan de zoveelste dwaze uithaal van een gefrustreerde bullebak.»

* De namen zijn gewijzigd om de privacy te waarborgen.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle verhalen van de Humo rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234