Al 35 jaar dood, maar nog steeds onsterfelijk: soullegende Marvin Gaye

Driewerf hoera voor Marvin Gaye: de gladste soulbrother die de aarde ooit betreden heeft wordt volgende week 80. Tenminste, dat zou hij worden, ware het niet dat zijn vader hem op 1 april 1984, de dag voor zijn 45ste verjaardag, al een kogel door het hart joeg. Of we 35 jaar later nog moeten stilstaan bij Gayes dood? Zeer zeker, want zelfs met de postume release van zijn plaat ‘You’re the Man’ is de muzikale erfenis van deze sociaal geëngageerde seksgod met zoetgevooisde stem nog lang niet opgesoupeerd.

Om de moord op Marvin Gaye enigszins in perspectief te stellen moet u zich voorstellen dat Koen Wauters of Tom Barman worden doodgeschoten door hun eigen vader – maar dan maal duizend. Met de raciale bagage erbovenop, want dat was de ondertoon van heel wat Amerikaanse reacties op die moord: enkel in gezinnen van zwarte marginalen komt zoiets voor. Er is veel, maar niet genoeg veranderd sinds 1984. Ik herinner me hoe sommige Amerikanen toen Marvins abrupte dood aangrepen om niet alleen zijn talent en verwezenlijkingen te minimaliseren, maar meteen ook die van álle zwarte supersterren: zo’n aanstellerig zwartje mocht dan al poen scheppen als zanger, het blééf een primitief.

Marvin Gayes dood was voor liefhebbers van soul en funk de slechtst denkbare 1 aprilgrap. Zijn dood kwam op een moment dat het hem voor het eerst sinds lang weer goed ging, na een lange worsteling met cocaïne, alcohol en abusieve relaties, na een leven als banneling waarbij, of all places, België fungeerde als één grote ontwenningskliniek. Terugkijkend is het wonderlijk dat Gaye wellicht nog vroeger zou zijn gestorven aan een overdosis drugs of aan levercirose, als Freddy Cousaert en zijn familie hem niet de kans hadden geboden om in Oostende tot rust te komen, ver weg van de paparazzi en de druk van managers, platenfirma, promotoren én de Amerikaanse belastingdienst. Op het strand van Oostende kon Marvin herademen en blies de zeewind z’n benevelde brein weer schoon. Cousaert, een no-nonsense straatvechter met een stierennek, bracht Marvin onder in een villa in het gehucht Moere en hield ook de dealers van hem weg.


Foute voetnoot

Ik heb gemerkt dat heel wat Amerikanen het niet konden uitstaan dat de grote Marvin Gaye uitgerekend in een onnozel landje als België een tweede adem vond. Zelfs in Afro-Amerikaanse kringen was er gemor van de achterban: ‘hun’ Marvin hoorde terug te keren naar z’n roots in eigen land, niet ‘gegijzeld’ te worden door een derderangsfiguur in Europa. Een onglamoureus landje als het onze had geen recht op Marvin Gaye, en in later jaren hebben Amerikaanse biografen de geschiedenis herschreven en de zorg van de familie Cousaert gereduceerd tot een foute voetnoot. Omgekeerd was het David Ritz die zijn aandeel in ‘Sexual Healing’ (de hit die Marvin in Oostende schreef) en in diens heropstanding overdreef, ten koste van Cousaert. Enkel Curtis Shaw, zijn vriend en advocaat, zei later ‘dat Oostende het beste was dat Marvin ooit was overkomen’. Een paar jaar later zou Marvin zich in een interview laten ontvallen dat hij in deze periode ‘een paar keer zelfmoord heeft overwogen’.

‘Sexual Healing’ ontstond volgens gitarist Danny Bossaer in residentie ‘Jane’, een karakterloos appartementsblok op de dijk. Daar jamden Marvin, Danny en toetsenist Odell Brown bijna elke nacht, waarna Marvin improviseerde op die riffs en grooves, volgens Danny liggend op bed, zichzelf overdubbend met één cassetterecorder links van hem en een andere rechts van hem. Iets eerder in die productieve periode werd ook het briljante ‘Got to Give It Up’ opgenomen, waarmee Marvin later zijn Oostendse concert opende. ‘Got to Give It Up’ typeert hem: één voet op de dansvloer, de andere in bed.

De comebackplaat ‘Midnight Love’ werd zowaar opgenomen in Ohaine, een dorpje vlakbij Waterloo. Dat is alsof The Beatles ‘Sgt. Pepper’s’ hadden ingeblikt in Retie of Genoelselderen. Jarenlang was sprake van een biopic waarin James Gandolfini (Tony in ‘The Soprano’s) Freddy Cousaert zou vertolken, tot ook Gandolfini onverwachts stierf. In opnamen uit die periode hoor je het soort artiest dat je niet kan opleiden: Gayes rasperige stem, rauw en toch zoetgevooisd, z’n kreten en uithalen, animaal en tegelijk gesofisticeerd, subtieler dan die van James Brown maar even potent, stembuigingen en geïmproviseerde franjes waarvan een geschoolde blanke zanger enkel kan dromen...

'De wellustige wereldverbeteraar die afkickte met een kuur van Oostends gezond verstand'

Kijk op Youtube naar ‘Marvin Gaye – Live in Belgium 1981’ en je ziet een charismatische performer die na een ontwenningskuur van fietsen, joggen, zwemmen en een dieet van Oostends gezond verstand op scherp stond, klaar voor de tweede adem van zijn carrière. Kijk naar de beelden van Marvin trainend in de gym in Oostende, Marvin op café met twee bezopen Vlaamse primitieven die geen flauw benul hadden wat voor een levende legende naast hen aan de toog stond, of Marvin die met de kinderen van Freddy Cousaert speelt terwijl diens vrouw hem Oostendse soulfood serveert… Alles wees op de glorieuze toekomst van een joviale superster, tot zijn vader dat vervolg uitwiste.


Onovertroffen cool

Nu, vlak voor wat zijn 80ste verjaardag zou zijn geweest, komt alsnog ‘You’re the Man’ uit, de elpee die hij opnam in 1972, dus voor zijn onvrijwillige sabbatical, maar die om onduidelijke redenen nooit eerder werd uitgebracht. In 1972 was Marvin Gaye na oorstrelende duetten met Mary Wells en Tammi Terrell de koning van de soulballad, een onovertroffen coole kerel die als geen ander jongedames de kleren van het lijf kon zingen. Maar Tammi was onverwachts jong gestorven en Marvin was zijn reputatie van balladeer wat beu. Hij wilde sociaal relevante muziek maken. Bovendien wilde hij niet buigen voor de druk van Berry Gordy bij Motown, een mythisch label dat nu wordt geïdealiseerd, maar dat toen ook zwarte artiesten uitbuitte. Verspreid over bijna een jaar nam hij de plaat in horten en stoten op in Detroit en Los Angeles.

‘You’re the Man’ klinkt vooral in de tweede versie als een generale repetitie of een remix van ‘Inner City Blues (Make Me Wanna Holler)’. Tekstueel is die song in de eerste plaats de spotprent van een ambitieuze politicus die in de eerste plaats een masterplan heeft voor zijn eigen carrière. Maar er zijn, o ironie, ook verwijzingen naar huiselijk geweld (‘take the guns from our hands’). En dat Marvins privéleven minder rimpelloos was dan z’n gladde grooves lees je af uit een song als ‘My Last Chance’. Maar, schijnbaar, ook uit ‘I’m Coming Home for Christmas’, een song die overigens in de playlist van de platenfirma vermeld staat als ‘I Don’t Want to Come Home for Christmas’, een woordje en een wereld van verschil, en zo wellicht de minst romantische kerstsong ooit. Pas als je de tekst grondig analyseert blijkt het de verzuchting van een krijgsgevangene – de oorlog in Vietnam lag nog vers in het geheugen en Gaye kende soldaten die daar de hel hadden gezien persoonlijk.

Ook op deze onuitgegeven parel komt de tweespalt van Marvins talent tot uiting: er is een politiek en sociaal bewuste wereldverbeteraar (getuige songs als ‘The World is Rated X’ en ‘Where Are We Going?’ – helemaal in de stijl van ‘What’s Going On’ en ‘Inner City Blues’), en er is de smoothe seksgod Marvin, die de dames zo botergeil maakt dat ze van hun barkruk tot in zijn bed glijden. Want de bronstige superster Gaye was natuurlijk sluw genoeg om getoondichte verleidingsmaneuvers zoals ‘You Are That Special One’ en ‘I’d Give My Life for You’ te zingen voor miljoenen vrouwen die elk dachten dat zij bij uitsluiting van alle anderen de uitverkorene waren. Op ‘You’re the Man’ staan ook twee songs die je met wat slechte wil en gevoel voor voodoo kan zien als omineus, alsof hij zijn einde voelde naderen: ‘My Last Chance’ en ‘Checking Out’ (slang voor sterven). En ‘Piece of Clay’ opent met een smeekbede aan ‘Father’ – God, of de man die hem zou afknallen.

Over het algemeen is ‘You’re the Man’ een goeie plaat, maar ze klinkt onaf. Je voelt dat een strenge producer die níét aan de coke zat bijna elke song nog een niveau hoger had kunnen tillen – getuige de remix die Salaam Remi van ‘My Last Chance’ maakte. Gaye voelde ook aan dat hij een tandje zou moeten bijsteken omdat zijn muzikale bastaardkinderen hem links en rechts inhaalden – op ‘Checking Out (Double Clutch)’ namecheckt hij Bohannon, die wat later vanuit Detroit de discocharts zou domineren. Maar alle John Legends en Lenny Kravitzen ten spijt, was Marvin Gaye het ongeëvenaarde hoogtepunt van de smooth soul. Alle latere groten in het genre, van Prince en Barry White tot Maxwell, Sade, Raheem Devaughn, Leon Bridges en zelfs Jamiroquai, zijn zwaar schatplichtig aan hem.

‘You’re the Man’ verschijnt op 29 maart bij Universal.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234