'Politieagenten schrijven soms een vals proces- verbaal. Zo kunnen ze hun eigen gewelddadige gedrag toedekken.' Beeld Diego Franssens
'Politieagenten schrijven soms een vals proces- verbaal. Zo kunnen ze hun eigen gewelddadige gedrag toedekken.'Beeld Diego Franssens

politiegeweldalexis deswaef

‘Al die jongeren van vreemde afkomst die sterven in politiehanden, dat is gewoon niet normaal’

In Minneapolis begint vandaag de rechtszaak tegen de politieman die wordt beschuldigd van doodslag op George Floyd. Sinds zijn dood en de wereldwijde Black Lives Matter-protesten is politiegeweld ook bij ons niet meer uit het nieuws verdwenen. Vorige week nog toonde ‘Pano’ beelden van agenten die klappen en kniestoten uitdeelden tijdens politieacties in Brussel en Antwerpen. Advocaat Alexis Deswaef (51) verdedigt al jaren slachtoffers van politiegeweld en noemt racisme en gewelddadigheid een structureel probleem bij de politie. ‘Vroeger probeerden agenten de sporen van hun slagen nog te verdoezelen, nu doen ze die moeite zelfs niet meer.’

Een volksmenner en een straatadvocaat, wordt hij door conservatieve politici genoemd. Op sociale media regent het haatberichten, verwijten en doodsbedreigingen aan het adres van de ‘landverrader’, het ‘krapuul’ of de ‘linkse activist’. ‘Dat laatste zie ik als een compliment,’ zegt Alexis Deswaef, die al 26 jaar als advocaat op de barricaden staat om onrechtvaardigheid tegen zwakkeren aan te klagen. Zijn cliënten zijn verschoppelingen: daklozen, vluchtelingen, krakers, hongerstakers en slachtoffers van politiegeweld. Zijn methodes zijn ongebruikelijk: zo nam hij in januari nog een megafoon in de hand op een solidariteitsactie voor de familie van Ibrahima Barrie, een twintiger van Guineese afkomst die kort na zijn arrestatie overleed in een Brussels politiecommissariaat.

De 23-jarige jongeman werd op 14 januari opgepakt tijdens een coronacontrole in Schaarbeek, werd onwel in het politiekantoor en stierf aan een hartstilstand met de handboeien op de rug. Het gerecht onderzoekt de doodsoorzaak, maar volgens Deswaef heeft de politie veel te lang gewacht om hem medische hulp te bieden. ‘Ze hebben Ibrahima gewoon laten sterven,’ zegt hij. Na de bijeenkomst voor Ibrahima braken zware rellen uit, waarbij een politiecommissariaat in de fik ging en vijftien politieagenten en een betoger gewond raakten. Het kwam Deswaef op fikse kritiek als ‘volksmenner’ te staan.

HUMO Ik zie het niet veel advocaten doen, het woord nemen op een betoging voor cliënten.

ALEXIS DESWAEF «Ik ben jaren voorzitter geweest van de Franstalige Liga voor de Mensenrechten (LDH) en heb in die hoedanigheid ook vaak deelgenomen aan manifestaties. En af en toe doe ik het ook als advocaat. De familie van Ibrahima had me gevraagd om er het woord te nemen. Ik heb de feiten op een rij gezet en uitgelegd dat de politie gelogen had over de omstandigheden van zijn overlijden. Ze deden uitschijnen dat hij tijdens zijn arrestatie drugs had geslikt, en dat hij daardoor onwel was geworden – alsof zijn dood zijn eigen fout was. Maar volgens het autopsierapport zijn er geen recente sporen van drugs in zijn lichaam gevonden. Moet de familie dan twee jaar haar mond houden tot in de rechtbank en leven met de leugens die de politie rondstrooit? Dat is niet mijn beeld van Justitie met een grote J. Het was een leugen, en ik heb ze rechtgezet door de megafoon, omdat er geen geluidsinstallatie was.»

HUMO Een stokebrand, noemden ze u. U hebt aangezet tot geweld.

DESWAEF «Ze schieten op de boodschapper, maar ze willen mijn boodschap niet horen. Het is gewoon niet normaal, al die jongeren van vreemde afkomst die overlijden in politiehanden. Dát is het probleem. Vorige week stond er nog een bericht op Bruzz: volgens een enquête van de VGC-jeugdraad voelen vier op de vijf Brusselse jongeren zich niet op hun gemak bij een contact met de politie. Dat zegt veel.

»Ik ben rond 16 uur vertrokken op die bijeenkomst in Schaarbeek, lang voor de rellen uitbraken. Beweren dat mijn woorden de gewelddadigheden hebben uitgelokt, is de woede van die jongeren sterk onderschatten. Ik was erg onder de indruk van de mate waarin de zwarte en Marokkaanse jongeren zich met Ibrahima identificeerden. Ze dachten allemaal: ík had het kunnen zijn. Mijn zoon, die ongeveer even oud maar wit is, denkt dat niet.»

HUMO Dat is de uitspraak die men u het meest kwalijk neemt: als het uw eigen zoon was geweest, leefde hij wellicht nog.

DESWAEF «Daar ben ik van overtuigd, ja. En ik ben daar hard op aangevallen. Er zijn verschillende klachten tegen mij ingediend vanuit de politie, vanuit de politiek en zelfs vanuit de magistratuur. Ik ben al vaak hard aangepakt, maar het is nog nooit zo erg geweest als nu. De N-VA had zelfs 100 euro gemeenschapsgeld veil om een campagne op Facebook te financieren waarin ik word afgeschilderd als een manipulator die aanzet tot haat en geweld. Dat vind ik meer dan onrustwekkend. In landen waar mensenrechten veel met de voeten worden getreden, worden advocaten en journalisten vaak als eersten geviseerd.»

HUMO Uit de autopsie blijkt dat Ibrahima een niet-gediagnosticeerde hartkwaal had. Waarom zegt u dat de politie hem minutenlang heeft laten sterven?

DESWAEF «Die hartkwaal op zich kan volgens de wetsdokter zijn dood niet verklaren. Er is dus meer onderzoek nodig. Ibrahima is in het politiekantoor naar een fouillelokaal gebracht, niet groter dan drie bij drie meter. Op camerabeelden zie je dat Ibrahima zich onwel voelt en op een stoel gaat zitten. Hij valt naar voren, en de agenten duwen hem weer recht, met de rug tegen de muur. De tweede keer doen ze dat een beetje hardhandiger. Dan glijdt Ibrahima van zijn stoel, op zijn knieën, in een heel oncomfortabele positie. Zijn handen zijn op de rug geboeid en liggen nog op de zitting van de stoel. Zo laten ze hem daar liggen, met zijn mondmasker op, gedurende vijf à zeven minuten.»

HUMO Zegt hij iets? Vraagt hij hulp?

DESWAEF «Het is een video zonder geluid. Je ziet wel de agenten in dezelfde ruimte: één zit achter zijn computer, de andere is bezig met de spullen van Ibrahima die in beslag zijn genomen. Af en toe kijken ze even naar hem, maar ze helpen hem niet. Die agenten zeggen dat ze niet beseften dat er iets mis was. Ze gingen ervan uit dat hij komedie speelde. Ze zeggen dat het vaak voorkomt dat arrestanten doen alsof ze onwel worden.

»Als politieagent ben je nochtans verantwoordelijk voor de mensen die je arresteert. Je moet zorgen dat hun niets overkomt. De agenten hadden moeten checken of Ibrahima wel oké was. Dat hebben ze niet gedaan, en daardoor is hij gestorven. Wanneer ze uiteindelijk na meer dan vijf minuten zien dat er écht iets mis is, geven ze een hartmassage terwijl Ibrahima op zijn rug ligt, maar ze maken zijn geboeide handen op zijn rug niet eens los. Op basis van de beelden heeft het parket een onderzoeksrechter aangesteld voor een onderzoek naar onopzettelijke doding bij gebrek aan voorziening en voorzichtigheid.

»Als ik zie wat er daar gebeurd is en de papa van Ibrahima vraagt me: ‘Meester Alexis, is dit nu gebeurd omdat hij zwart is?’, dan antwoord ik dat ik dat niet weet. Maar ik weet wel dat het mijn zoon niet zou overkomen, omdat die wit is.»

‘Toen Ibrahima onwel werd, lieten de agenten hem zeker vijf minuten bewusteloos liggen. Ze gingen ervan uit dat hij komedie speelde. Ze zeggen dat dat vaak voorkomt.’ Beeld Humo
‘Toen Ibrahima onwel werd, lieten de agenten hem zeker vijf minuten bewusteloos liggen. Ze gingen ervan uit dat hij komedie speelde. Ze zeggen dat dat vaak voorkomt.’Beeld Humo

BEDAMPTE BRILGLAZEN

Alexis Deswaef haalde zich al vaker de woede van de politie en politici op de hals met tegendraadse acties en uitspraken. De grootste stunt haalde hij in 2018 uit met het Burgerplatform voor Steun aan Vluchtelingen: ze brachten een mensenketting van duizenden vrijwilligers op de been om de transmigranten in het Brusselse Maximiliaanpark te beschermen tegen een politieactie. Deswaef had een tip gekregen over een nakende ‘opkuisactie’ van het park.

DESWAEF «We hadden een datum en tijdstip gekregen van een klokkenluider, we hebben de hele omgeving afgesloten en de politieplannen doen falen. Daar zijn we nog altijd heel fier op.»

Het leverde Deswaef een eeuwige oorlog op met toenmalig staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken en minister van Binnenlandse Zaken Jan Jambon. Die oorlog met de N-VA-politici flakkerde de afgelopen maanden weer op, sinds de mensenrechtenadvocaat geregeld in het nieuws komt om politiegeweld aan te klagen.

Behalve van de familie van Ibrahima Barrie is Deswaef ook de raadsman van de familie van de 19-jarige Adil, die in april van vorig jaar om het leven kwam bij een botsing met een politievoertuig tijdens een achtervolging in Anderlecht. En van de familie van Lamine Bangoura, een 27-jarige ex-voetballer die stierf door verstikking tijdens een gedwongen uithuiszetting in mei 2018 in Roeselare. Het zijn twee dossiers met dodelijke afloop, maar Deswaef verdedigt ook veel slachtoffers van politiegeweld dat onder de waterlijn blijft.

DESWAEF «Vanmorgen belde ik nog met een dakloze die was aangehouden in de metro omdat hij zijn mondmasker niet correct droeg. Hij draagt een dikke bril en door dat mondmasker bedampten de glazen telkens. Hij ziet slecht en was bang om te vallen in de metro, daarom trok hij zijn masker naar beneden. De politie heeft hem daarop ruw aangesproken en uit de metro gehaald. Hij heeft hun geantwoord dat ze cowboys waren; wat dachten ze wel? De agenten hebben hem meegenomen naar een lokaaltje in de metro en hebben hem daar een pak slaag gegeven. Van dat soort dossiers zijn er veel. Omdat het zo moeilijk is om verhaal te halen, laten veel slachtoffers het erbij, maar ze blijven achter met een groot gevoel van onrechtvaardigheid. En dat schaadt het vertrouwen van de burger in de politie enorm.»

HUMO De coronacontroles lijken gewelddadige incidenten in de hand te werken.

DESWAEF «De zenuwen staan aan beide kanten gespannen, waardoor confrontaties sneller escaleren. Sommige burgers voelen zich onrechtvaardig behandeld en laten dat ook weten, waarop ze onmiddellijk de volle laag krijgen.»

HUMO Agenten voelen zich dan weer gefrustreerd omdat ze altijd de boeman zijn. Ze worden soms minutenlang beschimpt en bespuwd.

DESWAEF «Dat mag ook niet, en dan moeten ze die mensen maar op de bon slingeren. Maar frustratie is geen excuus om met de wapenstok te beginnen timmeren. Ze hebben een opleiding gekregen om beheerst en positief te reageren op zulke situaties. Maar blijkbaar is dat voor sommigen niet voldoende.

»Ik hamer erop: geweld tegen de politie, in daden of in woorden, is onaanvaardbaar. Ik vind dat zo’n voorval snel voor de rechter moet komen en streng moet worden bestraft. Maar dat gebeurt ook. Als ik morgen een politieman een vuistslag geef, zal ik heel snel voor de rechter komen, en terecht. Waarom is het omgekeerde nooit het geval? Geweld in de andere richting is even onaanvaardbaar. Maar dat wordt vaak toegedekt en vergoelijkt door te zeggen dat burgers het zelf uitgelokt hebben.»

HUMO De ‘Pano’-reportage van vorige week zette vier incidenten van buitensporig politiegeweld op een rij, met beelden van tieners die ongemeen bruut werden aangepakt. De parketten van Antwerpen en van Brussel zijn daar wel een onderzoek naar vermeend politiegeweld gestart.

DESWAEF «Maar als er geen beelden van die tussenkomsten hadden bestaan, waren de slachtoffers machteloos geweest. Dan is het het woord van de burger tegen dat van de agent, en dat van de burger is in de praktijk altijd minder waard. Zonder beeldmateriaal en doktersvaststellingen maak je geen schijn van kans.

»Bovendien kiezen agenten vaak direct voor de aanval: ze stellen bijvoorbeeld een proces-verbaal op waarin ze de feiten verdraaien om hun eigen gedrag goed te praten. ‘De arrestant heeft mij een vuistslag gegeven’ of ‘hij was agressief en bedreigend’. In de rechtbank zijn die pv’s de bijbel, ook al zeg je als slachtoffer dat het niet zo gebeurd is. En soms word je boven op de klappen ook nog eens vervolgd wegens weerspannigheid.»

HUMO Politieagenten schrijven dus valse pv’s om hun gewelddadig gedrag toe te dekken?

DESWAEF «Dat stel ik zelf vast in dossiers. Vorige zomer is een politie-inspecteur van de Brusselse lokale politie wegens politiegeweld veroordeeld tot een gevangenisstraf van één jaar met uitstel en een boete van 1.600 euro. Dat is niet niks, en het betekent dat er toch iets ernstigs aan de hand was. De inspecteur had een Soedanese man mishandeld toen die vluchtte voor een coronacontrole. Hij had de man zonder reden pepperspray in zijn gezicht gespoten en voordien zijn telefoon kapotgeslagen met een wapenstok, alvorens hem te dumpen aan het kanaal.

»Als je het initiële proces-verbaal van die politie-inspecteur leest, dan is die interventie helemaal anders verlopen: daarin staat dat de patrouille de Soedanees op zijn eigen vraag naar het kanaal bracht en afzette bij zijn vrienden – zijn ze de nieuwe Ubertaxi’s misschien? En verder schreef hij dat de rit zonder incidenten was verlopen. Geen woord over het geweld en de pepperspray. De rechtbank tilde zeer zwaar aan de feiten en wilde een signaal geven met de veroordeling. De man is in beroep gegaan, wat zijn recht is.»

HUMO U zegt dat racisme en gewelddadigheid een structureel probleem is binnen de politie. Dat moet u eens uitleggen.

DESWAEF «Daarmee bedoel ik niet dat alle agenten racisten en cowboys zijn, integendeel. Ze hebben een heel belangrijke en mooie job, en de grote meerderheid doet die ook goed. Maar de minderheid die zich wel als cowboys gedraagt, werpt een smet op het hele korps. En ze blijven hun gang gaan, ze worden niet gestopt.

»Ik kom al in aanraking met politiegeweld sinds ik 26 jaar geleden als advocaat begon te werken. Mijn eerste dossiers waren die van daklozen in het Centraal Station van Brussel. Die krijgen soms rake klappen, en geen haan die ernaar kraait. Maar als niemand die cowboys stopt, gaan ze altijd maar verder. Zoals een gauwdief die nooit wordt bestraft alsmaar meer gaat stelen.

»Er zijn vaak problemen met de oproerpolitie die de betogingen handhaaft. Die agenten komen meestal niet uit de hoofdstad en kennen de Brusselse realiteit niet. Ze worden voor betogingen klaargestoomd alsof ze naar de oorlog gaan en reageren soms overdreven. Verschillende betogers krijgen pepperspray in het gezicht gespoten, ook als ze niets verkeerds doen. Bij de hiërarchie worden daar heel weinig vragen over gesteld. De agenten hebben altijd gedaan wat ze moeten doen. Ze hebben altijd gelijk.

»Die straffeloosheid is het probleem. Het maakt dat dossiers zich blijven opstapelen, tot je het op den duur structureel kunt noemen, omdat het blijft bestaan. Omdat de hiërarchie het niet kan of wil stoppen. Omdat leidinggevenden vaak hun ogen sluiten en het probleem ontkennen. Commissaris-generaal Marc De Mesmaeker, de grote baas van de federale politie, heeft op de RTBF erkend dat er een probleem is. Maar dat is de absolute top. Volgens mij is de subtop het probleem: sommige korpschefs en het niveau eronder die het geweld – en het racisme en seksisme – toedekken. En het feit dat de parketten heel vaak klachten klasseren zonder gevolg.»

‘Dat mensen me bestempelen als een linkse activist? Ik zie dat als een compliment.’ (Foto: Deswaef op een betoging voor Ibrahima Barrie.) Beeld Humo
‘Dat mensen me bestempelen als een linkse activist? Ik zie dat als een compliment.’ (Foto: Deswaef op een betoging voor Ibrahima Barrie.)Beeld Humo

ONAANTASTBAAR

HUMO Dat er rotte appels zijn, geeft ook Jurgen De Landsheer toe, de nieuwe korpschef in de Brusselse Zone Zuid, waar vaak problemen zijn tussen jongeren en politie. Hij zegt dat het moeilijk is om ze eruit te krijgen vanwege de ontoereikende tuchtprocedure.

DESWAEF «De Landsheer geeft daarmee als nieuwe korpschef een positief signaal. Ik hoop dat hij steun krijgt in zijn rangen. Het is een begin, maar het zal niet volstaan om het tij te keren.»

HUMO Vroeger hoorden we verhalen van arrestanten die in verhoorlokalen aan de radiator werden vastgeklonken en door agenten werden geslagen met een telefoonboek als buffer.

DESWAEF «Dat telefoonboek was een oude truc om hun de slagen te laten voelen, maar geen sporen achter te laten. Het politiegeweld speelde zich af in hun lokalen, waar niemand keek. Maar vandaag doen agenten nog weinig moeite om sporen te verbergen. Dat is niet nodig. Ze zeggen gewoon dat de arrestant weerspannig was en dat ze daarom de nodige dwang hebben moeten gebruiken om hem te overmeesteren. En daar komen ze meestal mee weg.»

HUMO Er zijn geen officiële cijfers over politiegeweld in België. Is het volgens u toegenomen?

DESWAEF «Dat weet ik niet. Maar wat wel nieuw is voor mij, is het soort van alarmerende toestanden zoals op de betoging van 24 januari voor Brussel-Centraal. Zo’n 150 betogers kwamen er protesteren tegen klassenjustitie, maar er werden 245 mensen aangehouden, ook toevallige passanten. Terwijl er niet eens een steen door de lucht is gevlogen. Toch stuurde de politie honden op de manifestanten af en gebruikte ze pepperspray.

»De arrestanten, onder wie 86 minderjarigen, werden naar de cellen in de kazerne van Etterbeek gebracht. De getuigenissen van de jongeren over wat er in die cellen is gebeurd, zijn hallucinant. Tieners werden brutaal geslagen door agenten, zonder dat collega’s ingrepen. De agenten pikten er iemand uit, ranselden die af en zeiden tegen de anderen: ‘Dat is wat er met je gebeurt als je iets durft te zeggen.’ Dat heb ik nooit eerder gezien. Dan denk ik: wauw, die agenten moeten zich wel heel onaantastbaar voelen als ze zo tekeergaan tegen die jongeren. Wat daar gebeurd is, is alleen maar mogelijk als je als politieagent weet: ik mag doen wat ik wil, men zal mij niks verwijten.

»Er bestaan geen beelden van het geweld in de cellen, maar dat er nu voor het eerst ook kritiek komt van andere agenten die daar aanwezig waren, wil zeggen dat het erg moet geweest zijn. Tien politiemensen van de vakbond ACOD hebben in een brief aan Brussels burgemeester Close het gratuite geweld van hun collega’s van de federale politie aangeklaagd. Chapeau voor die tien klokkenluiders. Ze zullen waarschijnlijk erg onder druk komen te staan, en die politievakbond ook.

»Dat er zoveel media-aandacht was, had natuurlijk te maken met het feit dat er veel jongeren uit de betere wijken opgepakt waren – soms omdat ze daar toevallig voorbijkwamen. Hun ouders hebben zich gegroepeerd, zijn naar de burgemeester gestapt en hebben dit gemediatiseerd. Als dit gebeurd was in een volkswijk in Anderlecht of Molenbeek, was er veel minder aandacht voor geweest, en was er wellicht ook minder geloof gehecht aan het woord van de slachtoffers.

»Maar door dit soort optredens wordt het wantrouwen tegen de politie steeds groter. Die jonge gasten zijn hun vertrouwen in de politie voor altijd kwijt. Voor altijd.»

HUMO Hebt u zelf nog vertrouwen in de politie?

DESWAEF (aarzelt even) «Moeilijke vraag. A priori wel, maar door mijn beroep zie ik het heel snel als een agent mijn vertrouwen niet waard is. Maar dat is misschien één geval op de tien.»

HUMO Eén op de tien? Dat is veel.

DESWAEF «Als ik op conferenties over politiegeweld zeg dat 10 procent van de politieagenten over de schreef gaat, en dat dus 90 procent zijn werk wel goed doet, dan zijn het de vertegenwoordigers van de politie die me verbeteren en zeggen: ‘10 procent? Maak er maar 15 procent van.’»

HUMO Veel incidenten beginnen blijkbaar met burgers die agenten beginnen te filmen. De smartphone werkt op de politie als een rode lap op een stier.

DESWAEF (knikt) «Ibrahima werd ook aangehouden omdat hij de politie aan het filmen was, terwijl dat zijn goed recht was.»

HUMO Begrijpt u dat agenten dat kunnen zien als een provocatie? Ik zou ook steigeren als ik zomaar gefilmd werd op straat.

DESWAEF (opgewonden) «Ja maar, als agent moet je dan niet reageren door de persoon aan te houden, een slag te geven en de beelden te wissen. Dat filmen is belangrijk voor het bewijsmateriaal. Zonder beelden wens ik je goeie moed in de rechtbank.»

HUMO Maar de privacy van de agenten dan?

DESWAEF «Ik ga volledig akkoord dat je die beelden niet zomaar mag verspreiden. Het recht om de politie te filmen betekent niet dat je de beelden ook op Facebook mag plaatsen.

»De smartphone heeft veel veranderd in de strijd tegen politiegeweld. Ik herinner me één van de eerste dossiers in 2008, tijdens de wereldwijde bankencrisis, waar een foto het verschil heeft gemaakt. Er was een sit-in van de indignados (antikapitalistische protestvoerders, red.) voor de Dexia-bank, waar een jonge Griekse studente aan deelnam, de 18-jarige Niki. Ze was aangehouden en zat geboeid op de grond, toen een politieagent haar – bam! – in het gezicht schopte met zijn hak. Iemand had daar een foto van gemaakt en de agent heeft zich moeten verantwoorden voor de rechtbank. Hij zei dat ze spottend naar hem had geglimlacht: kun je nagaan hoe kort dat lontje was. Zonder die foto was die zaak nooit voorgekomen.

»In Frankrijk is onlangs een omstreden veiligheidswet gestemd die het filmen van agenten beperkt. Daar is enorm veel protest op gekomen, precies omdat het moeilijker zal worden om politiegeweld aan te klagen.»

‘Ik droomde van een job bij Artsen Zonder Grenzen, maar toen ik als jonge advocaat in contact kwam met extreme armoede in België, besefte ik dat ik niet naar Afrika moest om te vechten voor gerechtigheid.’ Beeld Diego Franssens
‘Ik droomde van een job bij Artsen Zonder Grenzen, maar toen ik als jonge advocaat in contact kwam met extreme armoede in België, besefte ik dat ik niet naar Afrika moest om te vechten voor gerechtigheid.’Beeld Diego Franssens

SNOTAAP MET STROPDAS

HUMO U staat bekend als de Franstalige kwelduivel van Theo Francken en Jan Jambon, maar eigenlijk bent u een West-Vlaming.

DESWAEF (lachje) «Ja, ik ben opgegroeid in Oostende in een tweetalig gezin. We woonden achter de duinen bij de zee, met weiden rondom en een grote tuin met schapen. Het was een beschermde jeugd. Later verhuisden we naar Brugge, waar ik ook weinig miserie rond mij zag. Ik was wel nieuwsverslaafd, en trok mij het lot van onderdrukten en zwakkeren in de hele wereld aan. Mijn droom was om met Artsen Zonder Grenzen in Afrika te gaan werken. Maar geneeskunde bleek niks voor mij, en ik ben rechten gaan studeren.

»Toen ik afstudeerde, ben ik naar Brussel getrokken: dáár gebeurde het allemaal. Ik vond werk bij een geëngageerd advocatenkantoor. Mijn patron ging elke donderdag naar het Centraal Station, waar hij een gespreksgroep met daklozen leidde. Zo kwam ik als 25-jarige snotaap met stropdas in rechtstreeks contact met extreme armoede in België. Daklozen, in België? In Brugge zie je ze nooit, en de enige vreemdelingen die er zijn, hebben een fototoestel om hun hals en zitten op bootjes. Ik besefte dat ik niet naar Afrika moest om te vechten voor gerechtigheid. Daarna zijn de sans-papiers en vluchtelingen erbij gekomen, de krakers en de hongerstakers, en de slachtoffers van mensensmokkel… Politiegeweld is maar een klein deel van wat ik doe.»

HUMO U bent ook advocaat van de families van Lamine Bangoura en Adil, die allebei overleden na een politie-interventie. In beide gevallen vraagt het parket om de agenten niet te vervolgen.

DESWAEF «In beide gevallen wil de familie dat er toch een publiek proces komt. Die jongens hadden niet moeten sterven, daar gaat het om. Bij Lamine ging het om een uithuiszetting die hij niet overleefd heeft. Hij had een huurachterstal van 1.600 euro, en op 7 mei 2018 komt de deurwaarder om hem eruit te zetten. Lamine is totaal verrast, want hij heeft de brieven van de deurwaarder niet geopend. Zijn schuld natuurlijk, maar goed, hij zegt dat hij niet zomaar kan vertrekken en verzet zich. Er wordt versterking opgeroepen en uiteindelijk wordt hij overmeesterd door acht ordehandhavers. Wanneer de ambulanciers binnenkomen zeggen de agenten: ‘Hij doet alsof hij dood is.’ Net als bij Ibrahima denken ze dat hij komedie speelt, maar Lamine is écht dood.»

HUMO Hij heeft zich wel fors verzet tegen de agenten.

DESWAEF «Ja, in het begin maakte hij de agenten bang met een hond en zwaaide hij met een keukenmes. Maar na twintig minuten had hij dat mes al weggegooid en had hij de hond in de tuin gelaten. De situatie was gekalmeerd. Om 12.08 uur wordt er gefilmd door één van de aanwezigen: we zien Lamine op zijn buik in de sofa liggen, onder de politieagenten, en je hoort hem roepen. De agenten noemen het agressieve oerkreten, ik noem het noodkreten. Hij is op dat ogenblik aan het stikken. Dan zien we dat hij niet meer beweegt, maar toch vraagt één van de agenten om spanbanden te halen om zijn bovenlichaam vast te maken. Ze beweren dat ze die niet strak hebben aangespannen, maar als de ambulanciers hem vinden, moeten ze die spanbanden met een breekmesje lossnijden.

»Eenmaal een arrestant overmeesterd is, moet het geweld ophouden. Dat leren de agenten ook tijdens hun opleiding. Een positie à la George Floyd kunnen politiemensen gebruiken om iemand te boeien en in bedwang te houden, maar zodra dat gebeurd is, moet men de druk op de schouders en de borstkas stoppen omdat er anders verstikkingsgevaar is. En dat hebben ze niet gedaan. Ze zijn druk blijven uitoefenen op Lamine, en hebben er nog spanbanden bijgehaald.»

HUMO De raadkamer van Kortrijk heeft de betrokken agenten buiten vervolging gesteld.

DESWAEF «De familie is tegen die beslissing in beroep gegaan. Behalve wat al publiek is, kan ik niet veel over de zaak zeggen omdat ze nu in beraad is: de beslissing van de raadkamer valt op 16 maart. Maar over de laatste minuten van Lamine zijn er heel tegenstrijdige verklaringen van de ambulanciers en de politieagenten. Volgens de wetsdokter is hij gestorven aan ‘verstikking bij een gefixeerde persoon in geagiteerde toestand’. Volgens mij is hij gestorven door de manier waarop ze hem hebben aangepakt. Dus vind ik het niet normaal om die agenten zomaar buiten vervolging te stellen zonder proces.»

HUMO Bij Adil, die met een politievoertuig botste, oordeelde het parket van Brussel op basis van het verslag van de verkeersexpert dat het om een een tragisch ongeval ging.

DESWAEF (cynisch) «Hij had die bestelwagen maar niet moeten voorbijsteken en – bam! – tegen die politieauto rijden. Ook daar zijn we met de familie in beroep gegaan tegen de beslissing om de agenten niet te vervolgen. De Europese rechtsspraak zegt dat een achtervolging een vorm van dwang is, en dat de politie er dus een goede reden voor moet hebben. Het moet in proportie zijn met het misdrijf. Bij Adil ging het om een coronacontrole.

»Hij slaat op de vlucht op zijn scooter en de politiewagen zet de achtervolging in. Die doet een prioritaire oproep op de radio: dat wil zeggen dat álle politiewagens in de buurt voorrang moeten geven aan deze operatie: we móéten die jongen stoppen. Het is mij nog altijd niet duidelijk waarom. Had hij een bank overvallen, of gewoon een coronamaatregel overtreden? We hebben nog veel vragen over de omstandigheden van het ongeval en zullen bijkomend onderzoek vragen.

»Op de avond van Adils aanrijding zei mijn dochter van 19 me: ‘Papa, alweer een jonge Marokkaan die sterft nadat hij in aanraking komt met de politie!’ We hebben er toen met onze kinderen over gediscussieerd. Ze vertelden dat zij in Brussel nooit werden gecontroleerd voor de coronamaatregelen. Terwijl het in Anderlecht pv’s voor corona-inbreuken regent, komt de politie nooit in het Jubelpark of Ter Kamerenbos, waar mijn kinderen vaak rondhangen en waar de coronamaatregelen ook niet strikt worden nageleefd. (Heftig) En de politie gaat hen zeker niet achtervolgen als ze wegrijden op hun koersfiets of hun motor.»

HUMO U windt zich op.

DESWAEF «Ja. Ik ben nu al enkele keren geconfronteerd met ouders die hun kind verloren hebben. Adil, Lamine, Ibrahima. Jongeren van dezelfde leeftijd als mijn kinderen. Ik weet wat het is om een kind te verliezen. Mijn vrouw en ik hebben vijf kinderen gehad. Onze oudste dochter Ludmilla is overleden toen ze 11 jaar was. Ze was zwaar gehandicapt door een medische fout met een hersenvliesontsteking als gevolg, drie dagen na haar geboorte. Ze is altijd blijven steken op het niveau van een kindje van twee maanden, en we hadden ons hele huis ingericht om haar goed te kunnen verzorgen. Op haar 11de heeft ze een virus gekregen, en binnen de 48 uur was ze weg. Dat is het ergste dat je als ouder kan overkomen, met dat verdriet moet je verder. Maar voor ons was er nog een rationele verklaring. We wisten dat de toekomst van Ludmilla sowieso heel beperkt was.

»Wat de ouders van Adil, Lamine en Ibrahima meemaken, is nog erger. Hun kinderen hadden nog een toekomst. En zij zitten nog met enorm veel vragen. Had het niet anders gekund, had het niet anders gemoeten? Die ouders raken mij enorm. Ik weet een beetje wat ze meemaken. Als advocaat sta je in de eerste linie om hun rechten te doen gelden. Om te maken dat de woorden ‘Gerechtigheid voor Lamine, Adil en Ibrahima’ iets willen zeggen. Dat is onze verantwoordelijkheid als samenleving, en die van het gerecht. En daar wil ik hen bij helpen.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234