Beeld Geert Van de Velde

CORONACRISISPsychiater Dirk De Wachter

‘Alexander De Croo en Frank Vandenbroucke hebben naar mij geluisterd’

Verontwaardigd, zo voelt psychiater Dirk De Wachter zich, als er in deze tijd mensen zijn die zeggen: ‘Die corona, ach, ik zit hier eigenlijk goed in mijn huis met zwembad.’ ‘Kijk toch om je heen naar mensen die het wél lastig hebben, denk ik dan, en dóé iets!’ 

Samen met Manu Keirse, de éminence grise op het gebied van rouw en verdriet, heeft De Wachter ‘Goed leven’ geschreven, een boek over hoe we omgaan met degenen die het minder getroffen hebben. Mensen die geen zicht meer hebben, een been hebben verloren, het vermogen kwijt zijn goed te presteren. Er zijn op dit moment veel mensen die verliezen, meer dan toen het plan voor het boek ontstond: ‘De actualiteit heeft ons ingehaald.’

DIRK DE WACHTER «Ergens hoop ik dat de pandemie ervoor zorgt dat we ­beseffen dat we allemáál potentieel kwetsbare mensen zijn. Met het boek wil ik vooral zeggen dat dat niet erg is. De getuigen in het boek zeggen allemaal dat ze mét hun beperking een geslaagd leven hebben.»

HUMO Nu doet u een beetje wat u in uw boek de entertainmentindustrie verwijt. In boeken en films wordt fysieke ‘zwakte’ vaak gecompenseerd of overstegen door verhoogde emotionele en spirituele kracht, waardoor iemand met een beperking toch de held wordt die je in onze maatschappij moet zijn.

DE WACHTER «Oei, dat is natuurlijk niet de bedoeling. Maar ik moet eerlijk zeggen dat ik voor de getuigen wel een zekere bewondering koester. De essentie van het verhaal is evenwel dat hun succes geen individuele prestatie is, maar er is gekomen omdat ze omringd zijn door mensen die hen niet in de steek hebben gelaten – mantelzorgers, geliefden, vrienden. ‘Please don’t pass me by’, dat is het thema van ‘Goed leven’ – sorry, ik kan het niet laten om Leonard Cohen weer eventjes te citeren.

»Ik wil ook benadrukken dat die mensen zeggen dat ze geslaagd zijn in het leven, niet ondanks hun beperking, maar mét die beperking. Die wordt niet weggegomd, maar maakt deel uit van hun identiteit.»

HUMO Het boek vertelt ook over ouders die willen dat hun gehandicapte kind naar een gewone school gaat. De druk om volledig te assimileren is groot.

DE WACHTER «Ja, ik heb al eerder gezegd dat succesvol zijn de norm is geworden en dat we de lastigheden liever verstoten, doen alsof ze niet bestaan. Mensen met een depressie moeten dan maar naar de psycholoog en daar genezen, zodat wij geen last van hen hebben. Het boek roept op om de kwetsbaarheid van de mens te onderkennen en niet te doen alsof die er niet is.»

HUMO Zelfs Alexander De Croo zei onlangs: ‘Wees niet bang om in deze moeilijke tijd te zeggen dat je hulp nodig hebt. We moeten ons meer kwetsbaar durven te tonen.’

DE WACHTER «Dan heeft hij toch naar mij geluisterd (lacht). Nu, we zullen de volgende jaren de prijs van de coronacrisis moeten betalen, dus ik ben bang dat er daardoor toch weer bezuinigd zal worden op de zorg, en dat de aandacht voor kwetsbare mensen weer naar de achtergrond verdwijnt.»

HUMO Ik merk dat iedereen in de tweede lockdown meer en meer moeite heeft zichzelf recht te houden. Daardoor hebben we ook even minder ruimte voor, zoals een vriend het formuleerde, ‘al die zwakke mensen om ons heen’.

DE WACHTER «Als dat maar even is, is dat niet erg. Dan zien we volgende week wel weer. Maar het is zo dat iemand die zich zogezegd ‘zwak’ toont en zorg en aandacht nodig heeft, bedreigend kan overkomen voor sommigen. Omdat zo iemand hen doet stilstaan bij hun eigen kwetsbaarheid, terwijl ze zichzelf willen blijven zien als de autonome mens die alles voor elkaar krijgt. Want die onkwetsbare mens is, zoals ik daarnet al zei, de norm geworden.»

HUMO Moet je zelf niet redelijk goed in je vel zitten om iets voor iemand anders te kunnen betekenen?

DE WACHTER «Tot op ­zekere hoogte. Maar ik vind dat je er nu te veel van uitgaat dat zorgen een zware opoffering zou zijn. Dat is niet juist, denk ik. Iemand helpen geeft een gevoel van geluk en vervulling dat fundamenteler is dan lol op café, geld of maatschappelijk succes. Die illusie van succes, status en geld is zo broos – als je je leven daarop baseert, sta je in wezen helemaal niet sterk. Ik heb het in mijn andere boeken ook al gezegd: de zin van het bestaan zit ’m in de zorg voor de ander. Het blijft mijn missie om mensen daarop te attenderen.»

HUMO Ik moet eerlijk toegeven dat ik ook weerstand voelde bij de hoofdstukken waarin je als lezer heel nadrukkelijk wordt gedwongen je te verplaatsen in hoe het is te leven in een rolstoel, of zonder het vermogen te spreken. Het is confronterend in te zien hoeveel tijd ze moeten uittrekken om ergens te komen, de jaren die ze erover doen om werk te vinden.

DE WACHTER «Ja, in de cursus zie ik mijn studenten – allemaal jong, schijnbaar zorgeloos en sportief – ook altijd denken: zou mij dat ook kunnen overkomen? En hoe is het mogelijk dat zulke mensen toch een goed leven hebben, terwijl ze niet meer kunnen doen wat ze willen?

»Het lijkt misschien voorbijgestreefd om te zeggen dat we onze samenleving zo moeten inrichten dat ze er echt deel van kunnen uitmaken, maar zeg dat maar eens tegen de getuige met MS die meewerkt aan mijn college. Het is bijna onmogelijk voor haar om met haar elektrische rolstoel in mijn auditorium te raken.»

HUMO U wilt met de getuigenissen in ‘Goed leven’ hoop geven, maar op een bepaald moment zegt u dat bij sommige patiënten de erkenning van de zinloosheid en de absurditeit van het menselijke lijden de enige bereikbare vorm van hoop is.

DE WACHTER «Ja. Daarin zit een paradox, ik weet het. Ik wandel daar op een ­dunne lijn, want we moeten niet cynisch worden – cynisme doodt alles. Maar ik vind dat beseffen dat het leven maar een absurde gebeurtenis is, een toevallige toestand, ook een opdracht is – ­Kamagurka verbeeldt die absurditeit meesterlijk, zonder de dingen zover te relativeren dat het lijkt alsof alles zinloos is. Geëngageerd zijn in een absurde wereld, zo ervaar ik het bestaan.»

HUMO Aan het einde van het boek benadrukt u nog eens dat de samenleving moet veranderen. Dat die in plaats van status en macht te overwaarderen, zich meer moet richten op ontmoeting met de zoekende medemens.

DE WACHTER «Ik ben een systeemtherapeut. Ik zie dingen altijd in een ­maatschappelijke context. Als een patiënt me tijdens een consultatie vertelt waar hij mee zit, zal ik met hart en ziel proberen te zoeken naar wat ik voor hem kan doen, maar ik vind toch altijd dat het ook met de wereld te maken heeft. Als iemand met een burn-out na een paar weken boven water is, dan moet hij weer aan het werk, maar daar is niets aan veranderd. Ik wil dan het liefst op de werkvloer gaan staan en zeggen: ‘Wat is dat hier! Kan het niet anders?’ Zo’n patiënt zegt ook vaak: ‘Eigenlijk zou mijn baas hier moeten zitten.’ Ik heb eens meegemaakt dát die baas enkele weken later bij mij zat. En die man dacht op zijn beurt waarschijnlijk weer: míjn baas zou hier moeten zitten.»

HUMO Hebt u het boek van uw collega Damiaan Denys gelezen? Hij zegt dat er te veel aandacht is voor het lijden van de burger. Dat die te snel van zichzelf vindt dat hij een burn-out heeft en bij de psycholoog aanklopt. En dat als die psycholoog tegen zo iemand zegt dat hij eerst zijn levensstijl maar eens onder de loep moet nemen, het kot te klein is.

DE WACHTER «Ja, sinds hij in Nederland woont, bezigt hij fors taalgebruik (lacht). Ik denk dat Damiaan Denys in de grond volgt wat ik in mijn boeken ook al heb gezegd: dat we mensen liever naar de psycholoog sturen dan zelf met hun verdriet om te moeten gaan. En dat we beter een beetje meer elkaars psycholoog zouden zijn.

»Ik vind ook wel dat iemand naar zichzelf mag kijken, maar ik zal nooit – zoals dat citaat suggereert – een patiënt zelf helemaal verantwoordelijk stellen voor zijn vermoeidheid, zonder daarin de rol te zien van de structuren om hem heen.»

HUMO Hij vindt ook dat er te veel e-health is en te veel zingeving.

DE WACHTER «Ik vind, zoals je weet, dat er te wéínig zingeving is. Maar er is natuurlijk wel een hele zingevingsindustrie, met coaches en dure weekends en cursussen waar bomen worden geknuffeld. Zij zijn in het religieuze gat gesprongen en verdienen veel geld met pseudozingeving.»

HUMO Hij zegt dat die gang van iedereen naar de psycholoog de oorzaak is van de wachtlijsten, en dat er in feite bijna te veel psychologen zijn.

DE WACHTER «Het ligt veel ingewikkelder, en ik weet zeker dat hij dat ook vindt. We kunnen nooit genoeg zorg aanbieden, al moet die niet alleen van professionelen komen. Als Frank ­Vandenbroucke zegt: ‘Ik ga 1.500 psychologen inschakelen, want het wordt een ­moeilijke tijd als we straks de gevolgen van de lockdown moeten opvangen,’ dan is dat misschien voor een stuk omdat ik hem dat heb ingefluisterd.»

Dirk De Wachter & Manu Keirse, 'Goed leven', Lannoo Campus
Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234