Alice Munro - 'Familiestukken': 'Oefenen in onthaasten'

Bij weinig auteurs liggen lof en afwijzing zo ver uit elkaar als bij Alice Munro: de 86-jarige Nobelprijswinnares wordt weleens de Canadese Tsjechov of de meester van het hedendaagse korte verhaal genoemd, maar ze krijgt net zo vaak te horen dat ze eentonig, langdradig en ouderwets zou zijn.

De Nederlandse schrijfster Marja Pruis en haar dochter Greta Le Blansch, die tot het jubelende kamp behoren, stelden een best of van eerder gepubliceerde verhalen samen, ‘Familiestukken’ (De Geus). Wel vreemd dat we via hun onderlinge briefwisseling in de inleiding vernemen hoe ze tot hun hartverscheurende keuzes kwamen, terwijl tien van de elf verhalen ook in de in 2014 verschenen Engelstalige bundel ‘Family Furnishings’ staan.

Ondanks een veelvoud aan thema’s bij de Canadese schrijfster staan de typische ingrediënten zo goed als vast. Haar van moderniteit ontdane verhalen spelen zich af in een landelijk decor dat bevolkt wordt door zorgvuldig geschetste personages, die even vaak meester als speelbal van hun eigen lot zijn. Het geeft de verhalen een tijdloos karakter, maar het vraagt van de lezer ook tijd en inlevingsvermogen. Munro lezen is een oefening in onthaasting. Met fijnzinnige humor en diepgravende levenswijsheid balanceert ze geduldig op het slappe koord tussen tonen en vertellen. Het slakkengangetje waarmee de levens van haar personages worden getekend en het uitblijven van sensatie werken verraderlijk, want bij Munro is lui lezen tegelijk verliezen.

Ze verkiest precisie en waarachtigheid boven schoonheid, om zich zo voluit te kunnen concentreren op het enige wat er, in de woorden van collega en fan Jonathan Franzen, echt toe doet: ‘People, people, people.’ Of accurater: women, women, women. Mannen worden als eendimensionale karakters opgevoerd en geven meestal een lompe, onsympathieke indruk. Vrouwen zijn daarentegen complexe wezens met onnauwkeurige herinneringen aan hun verleden en specifieke ideeën over hun toekomst. Munro lezen is speels speculeren: verankerd in het heden wordt een episode van dertig jaar geleden ontleed, maar waarom nu pas? Is er een beweegreden die net buiten het vizier van de lezer valt? Blijkbaar kun je je ware aard alleen terugkijkend opdelven. Vaak komt er dan iets naar boven wat Munro snel weer verbergt. Een mogelijk zijpad kan zomaar in een doodlopend steegje veranderen. Zand erover. Zoals bij Lorna in het verhaal ‘Post and Beam’, die op haar trouwdag niet uit angst of geluk huilt, maar omdat het ouderlijk huis dat ze zal achterlaten plotseling zo dierbaar aanvoelt. De lezer krijgt alleen dat detail. Munro lezen is vaak ook zelf Munro schrijven.

Het spectaculairste verhaal, ‘Dimensies’, heeft een zeldzaam complexe man als epicentrum. Nadat hij zijn drie kinderen op gruwelijke wijze heeft vermoord, blijft zijn vrouw hem bezoeken in de gevangenis. Vervuld met een hartverwarmende gloed van mededogen luistert ze naar haar echtgenoot. In zijn monoloog, die doet denken aan de illustere misdadiger Moosbrugger in Robert Musils ‘De man zonder eigenschappen’, komt de zelfkennis en het inzicht in de buitenwereld pas op het moment dat die wereld hem als een monster beschouwt.

Munro lijkt de essentie van lijvige romans te destilleren tot uitgekiende hapjes waarin het volledige smaakpalet aanwezig is. In het proeven van die amuse-gueules waan je je, net als bij Raymond Carver, die andere grootmeester van het korte verhaal, op trektocht door Noord-Amerika, waarbij je lukraak halt houdt en binnengluurt in woonkamers van doodgewone mensen. Het verschil is dat we bij Carver met de deur in huis vallen, terwijl we bij zijn vrouwelijke tegenhanger langzaam de levens binnenstappen via een veelzeggend detail, een weemoedige terugblik op het verleden of een te lang uitgesteld verlangen. Door het raampje zien we een dove grootmoeder van wie niemand weet wat ze denkt, een Charles Dickens-hater die het gevoel heeft in één van zijn romans te zitten, of een vrouw die teleurgesteld is in haar huwelijk. De beelden zijn even herkenbaar als verrassend. Het is één van de grootste troeven van de literatuur: Munro laat je herkenbare dingen aantreffen op papier, maar dan mooier of preciezer verwoord.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234