Philippe Lemey Beeld Lies Willaert / Humo
Philippe LemeyBeeld Lies Willaert / Humo

coronavirus

Alles wijst erop dat corona toch van markt in Wuhan kwam: ‘Observaties laten geen ruimte voor lab escape’

Dat de coronapandemie zijn oorsprong vindt in een dierenmarkt in de Chinese stad Wuhan, betekent ook dat zulke markten goed in de gaten gehouden moeten worden om te voorkomen dat nieuwe virussen van dier op mens overspringen. Dat zegt de Leuvense viroloog Philippe Lemey, een van de auteurs van het onderzoek.

Marlies van Leeuwen

Lemey werkte samen met een internationale groep wetenschappers, onder wie de Nederlandse Marion Koopmans, om te achterhalen waar de pandemie was begonnen. Kwam het virus uit de natuur? Of was het toch ‘ontsnapt’ uit een lab? Hoewel het bewijs hier en daar ‘onvolledig of ontoegankelijk’ is, concluderen de onderzoekers in hun dinsdag gepubliceerde studie in het prestigieuze wetenschappelijke tijdschrift Science dat alles overweldigend in de richting wijst van de Huanan-markt in Wuhan als bakermat van het virus dat de afgelopen tweeënhalf jaar de wereld in zijn greep had.

De eerste acht mensen bij wie het virus is aangetroffen, werkten allemaal aan de westelijke kant van de dierenmarkt. Daar werden levende zoogdieren verkocht. De eerste 155 coronapatiënten woonden vrijwel allemaal rond de markt. Mensen die verderop in Wuhan woonden, hadden banden met de markt. Ook op het marktterrein zelf zijn sporen van het coronavirus aangetroffen. Zo zaten virusdeeltjes op een kooi, twee karren, een waterafvoer en op een apparaat dat wordt gebruikt om veren te verwijderen.

- Kunnen andere scenario’s en complottheorieën nu definitief de prullenbak in?

LEMEY «Absoluut. Ik maak me geen illusies, complottheorieën duiken gemakkelijk op maar zijn extreem moeilijk te verdrijven - ze zullen blijven circuleren in bepaalde kringen. Er is nooit bewijs geweest voor andere scenario’s, maar vooral verdachtmakingen. Onze observaties laten geen ruimte voor een ‘lab escape’-hypothese. We hebben weliswaar niet alle stukjes van de puzzel, zoals een besmet dier, maar het plaatje van de puzzel is wel duidelijk: de Huanan-markt was het vroege epicentrum.»

Zijn collega-viroloog Marion Koopmans (Erasmus MC): «In de wetenschap kun je nooit iets met honderd procent zekerheid stellen, maar alles wijst op de markt. Voor andere scenario’s is er geen bewijs gevonden. Onderzoeken door Amerikaanse veiligheidsdiensten naar een lek in het lab liepen ook op niets uit. Ons onderzoek blijft ook na kritische vragen van collega's stevig overeind.»

Onderzoekers, waaronder Marion Koopmans, doen onderzoek in Wuhan. Beeld AFP
Onderzoekers, waaronder Marion Koopmans, doen onderzoek in Wuhan.Beeld AFP

- Waarom zijn er geen besmette dieren gevonden?

LEMEY «Heel goeie vraag. We weten dat er dieren verhandeld werden op de Huanan-markt, maar we weten niet of er dieren getest zijn. Dit is een vraag voor de Chinese autoriteiten.»

Koopmans zegt dat er, voor zover we weten, geen relevante soorten werden bemonsterd toen de markt op 31 december 2019 werd gesloten door China. «Terwijl er vorig jaar zomer een onderzoek opdook van wetenschappers - Chinese én internationale - dat er in november 2019 wilde dieren werden verhandeld op die markt. Zonde dat die niet bemonsterd zijn. Ergens hoop ik dat iemand nog daarmee op de proppen komt, maar je hebt veel moed nodig om daarmee naar buiten te treden. Onze Chinese collega's zijn niet vrij om alles te publiceren.»

- Waarom hebben jullie ook gekeken naar sociale media?

LEMEY «De socialemediacheck-ins werden gebruikt om de intensiteit aan bezoekers op verschillende plaatsen in Wuhan aan te tonen. Sommigen beweerden dat de markt een vroege plaats van superverspreiding zou geweest zijn, zonder dat daar echt de oorsprong zou liggen. Maar die socialemediabewegingen tonen aan dat de Huanan-markt geen voor de hand liggende locatie was als plaats voor een superspreadevent.»

- Zijn er lessen uit te trekken voor de toekomst?

LEMEY «Zeker, pas als we weten wat aan de oorsprong ligt van virale uitbraken, kunnen er maatregelen getroffen worden om deze te voorkomen. Het is duidelijk dat op markten waar levende zoogdieren verhandeld worden er een kans is voor virusintroducties in de humane populatie, en dat dus goeie surveillance nodig is om deze risico’s te vermijden. Eigenlijk was dit al duidelijk sinds de originele SARS-uitbraak in 2003, maar wellicht is de waakzaamheid over de jaren heen zwakker geworden.»

- Hoe nu verder?

LEMEY «Het zou heel nuttig zijn om omstandigheden te onderzoeken hoe SARS-CoV-2 op zo’n marktplaats terecht is gekomen. Onder welke omstandigheden worden dieren gevangen ofwel gekweekt, aan welke infecties zijn ze onderhevig? Maar dat is natuurlijk onderzoek dat ter plaatse moeten gedaan worden en er moet ook een politieke wil zijn om dit uit te zoeken.»

(AD)

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234