'Als ik door een microfoon spreek, voel ik me mooi.' Nergens beter dan in de ether: Ruth Joos

Binnenkort is het weer tijd voor ‘#BEL10’, tegelijk ideeënfabriek, ‘Thuis’-dag én Open Venster van Radio 1. Maar eerst presenteert Ruth Joos (40) weer ‘De wereld vandaag’, iedere vooravond tussen vier en zeven, en wel met zoveel onversneden goesting dat het opvalt.

'We liggen meer wakker van burn-outs en stress dan van veiligheid en vluchtelingen'

Koffiebar Copper, huiselijker en rustiger dan de meeste hipstergelegenheden op het Antwerpse Zuid, is de plek waar Ruth Joos haar meeste ochtenden begint, met kranten. Ze woont al tien jaar in de stad, en kreeg er haar kinderen. Geen seconde heeft ze eraan gedacht een groene verkaveling aan een lintbebouwde steenweg – in Vlaanderen gemeenzaam ‘platteland’ genoemd – op te zoeken.

HUMO Hoe gaat het?

Ruth Joos «Goed, dank je. Ik heb wat vakantie gehad, en nu beginnen we na te denken over ‘#BEL10,’ dat op 19 september start. Beetje voorbereiden en lezen, zoals normale mensen werken (lacht). ’t Is een mooie gelegenheid om me weer op te laden voor de dagen dat ik er elke namiddag drie uur lang voor 150 procent moet staan, en dat ik ’s ochtends niet weet hoe de helft van de uitzending er zal uitzien. Gelukkig presenteer ik ‘De wereld vandaag’ maar om de andere week (Xavier Taveirne neemt de helft van de uitzendingen voor z’n rekening, red.), want iedere dag drie uur radio maken: dan ben je blij dat het vrijdagavond is.»

HUMO In ‘#BEL10’ mogen luisteraars zeggen wat ze zouden veranderen mochten ze het één dag voor het zeggen hebben.

Joos «Onze luisteraars mogen af en toe ook iets zeggen, denk ik dan. Wij hebben geen Open Venster zoals Humo, hè. Een beetje argwaan is gezond bij zulke initiatieven, maar radio moet het toch hebben van een directe band, van het gevoel dat je naar iemand wil blijven luisteren. Het is méér dan informatie, het moet ook goed gezelschap zijn. Voor Radio 1 is dat niet evident. Radio 2 is ‘de grootste familie’, bij Studio Brussel weet je ook wie je luisteraars zijn, bij MNM van hetzelfde, maar hoe definieer je de doelgroep van Radio 1?»

HUMO Van subsidieslurpende culturo’s tot rusthuisbewoners.

Joos (vermanende blik) «En de vele jongeren die in de wereld geïnteresseerd zijn. Hoe bind je die mensen aan je met louter informatie? Hoe creëer je daar een Music For Life-moment? Veel zenders doen dat door themaweken te brengen. Wij hadden het idee een ‘Classics 1000’ te organiseren, maar we hebben die moeten verplaatsen door de aanslagen in Brussel. Als de actualiteit dwingend is, komen de luisteraars naar ons toe, maar hoe verleid je ze om lang te blijven hangen op een wat nieuwsarmere dag? In de ‘#BEL10’-week zíén we onze luisteraars tenminste een keer.

»Heel dat gedoe over ‘constructieve’ journalistiek… Als je dat op zijn Joris Luyendijks doet, is daar toch niets mis mee? Draai je camera eens om, bekijk de dingen even anders dan volgens de clichés van het nieuws. Dat is iets helemaal anders dan de realiteit verbloemen of rooskleuriger maken, zoals critici denken. En ja, de ideeën gaan van ‘zo kan het vuilnis beter opgehaald worden’ tot iets heel idealistisch. Zeven dagen positieve ideeën en ideetjes: mag het even na al die andere dagen waarop we toch voornamelijk kommer en kwel over de luisteraars uitstorten?»

HUMO Maar weet die luisteraar het dan beter?

Joos «Vorig jaar zaten er best wel goede dingen tussen. En wat verwonderlijk is: thema’s waarvan je verwacht dat ze alomtegenwoordig zijn – veiligheid, vluchtelingen, migratie – komen niet zo vaak ter sprake. Mensen hebben het over hun leefomgeving, over de balans tussen werk en privéleven, burn-outs, stress: dáárvan liggen we wakker.»

HUMO Wat zegt dat over de journalistiek? Dat jullie wat vaker psychiaters als Dirk De Wachter of Paul Verhaeghe moeten uitnodigen in plaats van Jan Jambon en Koen Geens?

Joos «De Wachter en Verhaeghe zul je niet over mij horen klagen: ik heb die gasten mee groot gemaakt, verdorie (lacht). We zitten met een levensgroot probleem in de mentale gezondheid, er is verkeersagressie, er zijn grote en kleine ontsporingen die dan weer voor copycatgedrag zorgen bij mensen die mentaal instabiel zijn. Dan is het onze job om specialisten aan het woord te laten over ons medicijngebruik, over decompressie, over de redenen waarom mensen overgaan tot geweld. Maar daarnaast blijft het de job van Jambon en Geens om die verkeersagressie en ontsporingen zélf te bestrijden – zij moeten dus ook aan het woord komen. Ook al zullen ze waarschijnlijk toegeven dat de psychiaters een betere uitleg hebben over het waarom.»


Koudwatervrees

HUMO Wat heb je zelf geleerd uit deze zomer van terreur?

Joos «Dat ik heel veel nood had aan een periode met ons gezin alleen. Ik heb die nachten na 22 maart echt niet goed geslapen. Niet omdat ik angstig was, maar… Ik had een enorm verantwoordelijkheidsgevoel: hoe verwoord je dit nu? We zijn twee dagen na elkaar zowat tien uur op antenne gegaan, je wordt moe, je weet dat mensen op jou afstemmen – hopend op goed nieuws, bang voor slecht nieuws. Je bent live, maar je hebt niet altijd iets nieuws te vertellen. Je moet ervoor zorgen dat je niet de vraag te veel stelt, je moet de juiste woorden en de juiste toon zoeken.

»En het blijft je achtervolgen. We zaten in Italië toen ik m’n telefoon even nodig had, en de Whatsapp-groep van VRT-mensen die met terreurberichtgeving bezig zijn, bleek ontploft: Nice. Meteen kwam alles terug. Je maakt niet vaak radio in zulke omstandigheden: niet wetend wat er nog komt, niet wetend of het na Maalbeek écht gedaan zou zijn. Op dat moment kun je het beste of het slechtste in het medium bovenhalen. Wij hebben dan nog het geluk dat we geen beelden moeten hebben, dat we een plaat kunnen draaien: voor de collega’s van de televisie is het nog een stuk moeilijker.»

'40 worden doet niet veel goeds met een mens. Ik merkte plots hoeveel twintigers er op de VRT rondlopen'

HUMO Ik zag een mooie foto van jou uit die dagen: je zat op de knieën van Xavier, die je omarmde.

Joos «Ik was er om halfzeven die dag. Ik had een beetje gelezen, ging naar de mess om wat te eten te halen, en hoorde terwijl ik de redactie passeerde dat er ‘iets’ aan de hand was op Zaventem. Toen ik vijf minuten later terugkwam met een pistolet en een koffie, was het daar een callcenter geworden. Heel de redactie deed het onmogelijke, allemaal in functie van mijn uitzending. De eerste reactie van de spoedarts die bij me binnenkwam, luidde: ‘Mevrouw, wat ik gezien heb, zijn oorlogswonden.’ We hebben dan beslist om samen verder te presenteren, omdat ik het alleen niet verwerkt zou krijgen. Daarna was het: knop omdraaien, op adrenaline werken, en nadien bibberend in je bed liggen en de slaap niet kunnen vatten. Dromen dat je ongelooflijke stommiteiten hebt gezegd, terwijl je het alleen maar zo goed mogelijk probeerde te doen. Wat in deze tijden – waarin kritiek de norm is geworden – niet altijd even eenvoudig is. Die foto is genomen toen we voor de tweede keer tien uur samen gepresenteerd hadden. We zijn heel verschillende mensen, maar die dagen voelden we elkaar intuïtief aan: we begrepen perfect welke toon we moesten aanhouden.»

HUMO Die toon wil weleens verschillen van die van ‘De ochtend’.

Joos «Hoezo?»

HUMO Bijvoorbeeld: als men de ochtend na de aanslag op de Franse priester bloedserieus vraagt of we moeten overwegen om alle kerken te laten bewaken. Is dat journalistiek? Of veeleer stemmingmakerij?

Joos «‘De ochtend’ is een ander programma, dat anders gemaakt wordt. Er is niets zo moeilijk als in de ochtend op antenne gaan: het is onmogelijk om je even goed voor te bereiden als wanneer je in de vooravond uitzendt. Wij hebben meer tijd om te praten, vragen voor te bereiden, een discussie te voeren. ’s Ochtends heb je weinig meer dan de kranten kunnen lezen, ben je afhankelijker van de vragen die je van aan de andere kant van het glas worden aangereikt, en heb je geen tijd om je af te vragen of dat nu wel de beste vraag was. Wij hebben ook de luxe dat we wat breder en beschouwender te werk kunnen gaan.»

HUMO Heb je je die nieuwe rol al eigen kunnen maken?

Joos «Ik probeer. Ik was het – misschien wel in extreme mate – gewend een programma met mijn stijl en persoonlijkheid in te vullen. Als dat wegvalt, en je na een behoorlijke tijd weer terugkomt, is er toch wat koudwatervrees en angst. Gaat het me in dit heel andere programma, in die heel andere context, ook lukken? Dus ben ik voorzichtig begonnen, stapje per stapje. Maar het groeit, deze zomer had ik voor het eerst het gevoel dat ik het echt heel graag deed. Ik blijf proberen om méér te maken dan nieuws met wat platen ertussen. Want dan luistert er niemand.»

HUMO Hoe moeilijk was het om terug te keren naar een lief dat je een paar jaar eerder brutaal aan de deur had gezet?

Joos «Dat was niet leuk toen, en dat heb ik ook laten merken. Maar ik ben wel iedere dag naar de VRT blijven gaan. En na een periode bij Canvas, waar ik toch vooral geleerd heb dat televisie niet mijn ding is, kwam de fantastische Griet De Craen (hoofdredacteur radio, red.), een vrouw die ieders vertrouwen geniet en boven al het gewoel staat, mij terughalen. Met de juiste woorden, wat bij mij belangrijk is. Ze zei gewoon: ‘Ik wil jou terug op antenne en je kunt me vertrouwen.’ Zo simpel is het. Zij is ook degene geweest die na alle heisa als eerste zei: ‘Laten we dit uitpraten, want vroeg of laat moeten we toch opnieuw samenwerken.’ Toen heeft ze me kort en krachtig gezegd wat ik volgens haar beter wel en niet had gedaan – en ik héb fouten gemaakt. Vervolgens heb ik mijn frustraties geduid, en daarmee was de lucht opgeklaard. Wat zalig was, want er is een tijdje geweest dat ik dacht dat mijn radiocarrière voorbij was.»

'In een ander leven had ik graag vijf of zeven kinderen gehad.'

HUMO Je boosheid was begrijpelijk. Als men een programma dood doet dat je naam draagt, word je zelf ook een beetje afgemaakt.

Joos «Die identificatie was er natuurlijk, al heb ik zelf nooit gevraagd dat ze het programma mijn naam zouden geven. Het is een rotte ervaring geweest, maar gelukkig is er nu weer veel wederzijds vertrouwen. We hebben afgesproken om onmiddellijk te zeggen wat er op onze lever ligt. Dat kán ook bij Griet, zij is nog een hoofdredacteur die op haar redactie zit en aanspreekbaar is. Je kunt bij haar terecht als je twijfelt, ze zegt wat beter zou kunnen. Zo’n aanpak was nodig, want er waren wel wat littekentjes natuurlijk. Maar sinds ik hier zit, ben ik nog geen dag tegen mijn zin gaan werken, ik doe het doodgraag. Ik miste die micro zo…»

HUMO Die liefde voor de micro had je al toen je als kind in de mis voordroeg. Wat heb je toch met dat ding?

Joos « Als ik door een micro spreek, voel ik me mooi. Niet modellenmooi – ik heb dan gewoon het gevoel dat het beste van wat ik kan, in mij naar boven komt. Het heeft ook met taligheid te maken, een verhoogde staat van paraatheid en alertheid. Mijn geest werkt sneller, ik voel me goed. Daarin zit het.»


Kogel tussen de ogen

HUMO In een ver verleden, toen ik nog even bij een vrije radio zat, wisten naasten me te vertellen dat ze me wel herkenden, maar dat ik toch een andere stem had.

Joos «Tuurlijk. Toen mijn zoon terugkwam van een lang scoutskamp, moest ik net presenteren, dus ze hadden hem in de studio gedropt. Hij zei ook: ‘Mam, jij praat zo raar nu.’ Wat zou dat toch zijn?»

HUMO Niet-erotische verleiding, vermoed ik, omdat je wil dat er naar je geluisterd wordt. Lieven Vandenhaute heeft dat ook sterk, die dwingende stem.

Joos «Lieven kun je niet afzetten, dat is jaloersmakend. Als die over dit koffielepeltje begint te praten, blijf je nóg geboeid luisteren. En bij hem heeft het zeker ook met mooi taalgebruik te maken – humor, slimheid, alles. Hij is in extreme mate verleidelijk, en toch stoort het niet. Het is alsof hij naast je in de auto zit. Terwijl anderen – het grasveld ligt er mee bezaaid – de indruk geven dat ze een beetje tegen hun zin zomaar wat aan het zeggen zijn. »

'De bagger en de kritiek die ik over me heen krijg: ongelooflijk. Mijn harnasje moet altijd klaarliggen'


HUMO Ik wil niet vervelend doen, maar een paar jaar geleden zei je nog met veel overtuiging dat nieuws en snelle duiding echt je ding niet waren.

Joos «Misschien heb ik me vergist? (lacht) Ik wist echt niet dat ik dit graag zou doen. Maar het is een feest, echt.

»Het enige waar ik me behoorlijk aan kan ergeren, zijn de met mediatraining volgestopte mensen die de studio binnenkomen met in hun hoofd de drie puntjes die ze gezegd willen hebben. Die heb je inmiddels in alle politieke partijen. En ook daarbuiten steeds meer. Ik moet dan opletten dat ik niet ga lachen. Mensen onderschatten hoe fake dat klinkt, hoeveel fijner het is om naar een echt gesprek te luisteren.

»Wat is het probleem, waarom altijd dat extreem verdedigende of aanvallende? Je kunt toch ook op een beleefde, interessante manier met elkaar van mening verschillen? Wanneer gaan ze nu eens begrijpen dat wij en de luisteraar alleen maar willen begrijpen? Alsof ik de ambitie zou hebben om iemand op antenne af te maken. Het is soms grappig: je stelt een oprecht geïnteresseerde vraag en meteen kijken ze alsof je net een kogel tussen hun ogen hebt gemikt. Nee, hoor: ik vraag gewoon iets.»

HUMO Er lopen er in de stiel natuurlijk ook wel wat rond die meer in hun eigen vragen geïnteresseerd zijn dan in de antwoorden.

Joos «Klopt. Totaal oninteressant, toch? Daar leer je nu eens niets van bij. Voor mij blijft de uitdaging: de moed hebben om even onbevangen te praten als destijds in ‘Joos’. Weten dat er een schrijver voor je zit die een nieuw boek moet komen promoten dat echt niet zijn beste is, en daar ook iets van durven te zeggen. En daar dan tot een mooi gesprek over komen. Dát moet ik nog meer durven in dit programma. Hoor mij, daarvoor moet je dan 40 geworden zijn (lacht). Maar goed, het is gelukkig lang geleden dat gasten bij mij kwamen op Studio Brussel in de veronderstelling dat ze alleen maar moesten zeggen dat ze jarig waren, en vervolgens bijna van hun stoel vielen als bleek dat ik hun boek helemaal gelezen had.»

HUMO Ik zou die ‘live’ angstaanjagend vinden. Wij hebben tenminste de luxe dat we kunnen monteren en schaven, dat we minder gelukte passages kunnen schrappen.

Joos «Het is instant delivery, ja. Dat is natuurlijk ook kicken. Maar wat wij doen is tegelijk lucht: het is meteen weg. Alhoewel… Ik verdring het, maar je krijgt wel wat kritiek en bagger binnen. Ongelooflijk hoe mensen die je niet kennen, probleemloos kunnen beginnen te schelden. Dan moet je harnasje wel telkens klaarliggen. Ach ja, mensen moeten hun ding maar doen: het glijdt redelijk snel van me af. En het heeft ervoor gezorgd dat ik zélf milder ben geworden: ik heb veel minder snel een oordeel klaar. Weet je, enkele weken na 22 maart kreeg ik een kaartje uit Nederland van een luisteraar die ons bedankte voor onze toon van die dag. Zoiets steek ik dan in mijn agenda.»

HUMO In een mediaklimaat waar de opinies stilaan de feiten dreigen te overstemmen, wordt het ook steeds moeilijker om je werk goed te doen.

Joos «Het is niet te volgen, soms. Op de dag dat Angela Merkel haar ‘Wir schaffen das’ herhaalde, werden we overspoeld door reacties van mensen die het een schande vonden dat we de ‘tjeef Wouter Beke’ met zijn naïeve prietpraat hadden laten reageren, terwijl evenveel anderen woest waren omdat Bart De Wever ‘nog maar eens’ zijn polariserende boodschap mocht spuien. Beide kampen zagen er het zoveelste bewijs in dat de VRT partijdig is. Terwijl we eerst een feitelijk verslag hadden gebracht, dan duiding van de historicus Herman Van Goethem en ten slotte Wouter Beke die Merkel verdedigde en Bart De Wever die kritiek op haar had. Hoe meer volgens het boekje kun je werken? Maar blijkbaar hoort men alleen wat men wil horen. Of juist niet wil horen.

»Het gekke is: zelf heb ik net steeds meer moeite om me over sommige dingen een mening te vormen. Neem nu de hoofddoek: ik raak daar niet uit. Ik kan niet zeggen ‘ja’ of ‘neen’. Of ‘ja, want’ dan wel ‘nee, tenzij’. Beats me, echt. Natuurlijk moeten vrouwen kunnen kiezen. Maar dat doen ze ook: voor een hoofddoek. Terwijl anderen verplicht worden. Maar als die dat geen probleem vinden, is het dan ons probleem? Daar kun je oneindig over doorredeneren. Terwijl de mensen met de meest uitgesproken mening daar zelden met een moslima met een hoofddoek over hebben gesproken, heb ik de indruk.»

'Ik heb steeds meer moeite om me over sommige dingen een mening te vormen. Neem nu de hoofddoek: ik raak daar niet uit.'


Hofke in ’t Stad

HUMO Je bent 40 geworden. Wat doet dat met een mens?

Joos «Niet veel goeds. Ik was er toch redelijk mee bezig, merkte ik aan het feit dat ik er tegen zowat iedereen over begon (lacht). Een halfjaar op voorhand dan nog. Er lopen plots ook zoveel twintigers rond op de VRT, merk je dan. En jóng dat die zijn. Maar toen was het zover en was het oké. (Stil) Zegt ze met lichte twijfel in de stem (lacht). Twintig kinderen maken zal ik niet meer doen, en dat is toch lichtjes confronterend. Mannen kunnen dat tot voorbij hun 70ste, niet? Ik ben nogal een moederdier, heb ik buiten alle verwachtingen om vastgesteld. In een ander leven had ik er best graag vijf of zeven gehad.

»Dat gezegd zijnde: nu is alles veel beter dan toen ik 20 was. Hoe ik me voel, hoe ik naar mezelf en de wereld kijk, hoe ik omga met mensen, vrienden, de liefde, alles is erop verbeterd.»

HUMO Vanwaar dan de angst?

Joos «Omdat ik van nature niet de vrolijkste mus ben? Omdat ik evenwichtiger in het leven sta, maar me tegelijk meer bewust ben van de kwetsbaarheid ervan? Wat ook niet helpt: als ik rondom me kijk, zie ik dat mannen het werkgewijs langer uitzingen dan vrouwen. Alleen Annemie Peeters en Ayco Duyster zijn ouder dan ik op Radio 1. Maar weet je wat geruststellend is? Toen ik 20 was, vond ik alleen vrouwen van 20 mooi; toen ik 30 was, die van 30. En het blijft gelukkig steeds mee opschuiven, merk ik (lacht). Er is nog hoop na al dat strak gedoe. Soms loopt het echt de spuigaten uit. Al die advertenties: maak je lijf strandklaar. En de tegenreactie op sociale media: mijn lijf is strandklaar op het moment dat ik een bikini aantrek. Hoe zalig dat je dat gezever achter je kunt laten. Het enige minpuntje is dat je angsten niet verkleinen, maar vergroten, en dat daar geen remedie tegen is.»

'Mijn angsten worden steeds groter, ik weet ook niet waar dat vandaan komt'

HUMO Xanax wil weleens helpen, zeggen ze.

Joos «Alleen op het vliegtuig (lacht). Nee, we gaan ons niet laten afstompen. Ik ben vooral bang voor mijn kinderen. Zolang je geen kinderen hebt, hoef je eigenlijk nergens bang voor te zijn. Maar toch was ik het toen ook al. Ik weet niet waar dat vandaan komt, ook al heb ik al veel geld uitgegeven om één en ander uit te vissen. Ik slaag er ondertussen in om dingen uit mijn hoofd te zetten, maar toch krijg ik nog af en toe visioenen waarin ik mijn kinderen de meest verschrikkelijke dingen zie overkomen. Niettemin gaan ze mee op scoutskamp. Ik heb enorm van het eerste jaar van mijn eerste kind genoten, maar ik ben ook nooit angstiger geweest. Wat een verantwoordelijkheid ineens, manmanman. Maar inmiddels heb ik geleerd dat het moederschap me heel goed bevalt. Dat ik er zelfs behoorlijk goed in ben.»

HUMO Nogal wat mama’s en papa’s met jonge kinderen kiezen voor de vlucht uit de boze stad, naar het veilige platteland.

Joos «Daar kan ook iets uit de bossen springen, denk ik dan. Die kans is zelfs groter op het platteland dan bij ons in de wijk. Nee, ze zijn 7 en 9, en fietsen al naar school. Wij rijden er dan achter. Als je drie rijkswegen moet oversteken op het platteland lijkt me dat stukken gevaarlijker. Ze spelen op de stoep met krijt, het Hofke Van Leysen, een klein stadsparkje in de wijk, is hun tuin. Terwijl de ouders aperitieven op het terras, duiken zij bij zonsondergang enigszins verwilderd uit de struiken op. We hebben geen auto nodig, behalve om naar de VRT te gaan. Enfin, om van de VRT terug te komen: als ik met de auto pendel, kan ik de kinderen nog iets voorlezen, met de trein zouden ze al slapen. Nee, je krijgt me daar niet meer weg.»

HUMO Achteraf zou je kunnen zeggen dat het verdwijnen van ‘Joos’ een bijna profetische waarde had. De betekenis van cultuur is er sindsdien alleen maar op achteruitgegaan. Geen eigen programma’s meer, steeds minder subsidies, het is gewoon overleven geworden in de sector.

Joos «Cultuur is ooit prominenter en vanzelfsprekender aanwezig geweest, dat klopt. Waar kunnen kunstenaars nog vertellen wat ze belangrijk vinden, wat ze denken? Terwijl er tegelijkertijd nog best wat bestsellers verschijnen die toch kwaliteit hebben? Het is niet dat Stefan Hertmans zijn boeken niet meer verkocht krijgt, of dat onze schrijvers, dansers en schilders niet meer tot in het verre buitenland bejubeld worden.

»Ik maak me alleen zorgen als ik in de publieke opinie begin te merken dat men artiesten het recht ontzegt over iets maatschappelijks een mening te hebben. Kunstenaars mogen het alleen nog over hun werk hebben, over hun kunst. Waar en wanneer is dat juist gebeurd, denk ik dan, dat men de link tussen kunst en samenleving heeft doorgeknipt? Waar heeft men dat absurde idee vandaan? Want ik ben net met het tegenovergestelde idee opgevoed, dat kunst vaker wél dan niet met de samenleving vervlochten is. Dus vertel me: waar en wanneer is dat verband juist verbroken en hoe komt het dat ik dat moment gemist heb?»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234