Een man snuift cocaïne. ' Als je het probleem echt wilt oplossen, moet je aan sensibilisering doen naar gebruikers toe. De politie heeft bestanden van de gebruikers, ze kunnen hen benaderen', zegt advocaat Kris Luycx. Beeld Getty Images
Een man snuift cocaïne. ' Als je het probleem echt wilt oplossen, moet je aan sensibilisering doen naar gebruikers toe. De politie heeft bestanden van de gebruikers, ze kunnen hen benaderen', zegt advocaat Kris Luycx.Beeld Getty Images

advocaten overDrugsgeweld

‘Als je met je vingers aan mijn coke hebt gezeten, zorgen we er de volgende keer voor dat je je vingers niet meer hebt.’

Vier strafrechtadvocaten, alle vier met drugsdossiers in de kast, alle vier tegen zwaardere straffen voor drugscriminelen. Wat is dan wel een oplossing voor drugsgerelateerd geweld? Daarover verschillen ze van mening.

Ans Boersma

Advocaat Sanne De Clerck: ‘Menswaardige detentie ben je als staat verplicht’

Met drugszaken te maken hebben is bijna onvermijdbaar als je strafrechtadvocaat bent in Antwerpen, begint advocaat Sanne De Clerck. Toch is ze voorzichtig als ze zich uitspreekt over drugsproblematiek. ‘Als advocaten moeten we opletten: we moeten niet doen alsof we alle kennis in pacht hebben om met oplossingen te komen voor het drugsprobleem. Vorig jaar was iedereen zelfverklaard viroloog, nu zelfverklaard criminoloog of socioloog. We moeten luisteren naar mensen die diepgaand onderzoek voeren. Drugs zijn een enorm complex maatschappelijk probleem.’

Preventie ontbreekt in het hele verhaal, stelt De Clerck. ‘Als je daar niet naar gaat kijken, blijf je achter de feiten aanhollen. Kijk naar het profiel van de plegers: het zijn vaak heel jonge daders. We moeten inzetten op onderwijs en jeugdwerking. Het is symbolisch dat we dit gesprek nu hebben, aan de start van het nieuwe schooljaar. Er is een nijpend tekort aan leraren, de kwaliteit van het onderwijs daalt. Tegelijk hebben we te maken met jongeren die zich onthecht voelen en vergaande feiten plegen. Daar kan een sleutel liggen. Ga in het hoofd van die jongens kijken: waarom verzetten zij zich op die manier, waar hebben we ze verloren?’

Advocaat Sanne De Clerck. Beeld Sebastian Steveniers
Advocaat Sanne De Clerck.Beeld Sebastian Steveniers

‘Mensen die in wijken wonen waar drugsgerelateerde incidenten zijn, verwachten een krachtig signaal en onmiddellijk resultaat. De politiek speelt hierop in met repressie, zwaardere straffen en zaken als Bearcat-voertuigen. Mensen horen dat graag. Maar de praktijk bewijst dat het niet werkt. Politici moeten de moed hebben toe te geven dat de drugsproblematiek niet van vandaag op morgen opgelost zal raken, maar dat we moeten investeren in een langetermijnvisie.’

Wat zeker niet werkt, zijn zwaardere straffen: die bevestigen drugscriminelen in het idee dat ze zich moeten verzetten tegen het systeem, volgens de advocaat. Het gebrek aan middelen bij politie en justitie noemt De Clerck ‘tikkende tijdbommen’. ‘De situatie in de Belgische gevangenissen is schrijnend. Menswaardige detentie ben je als staat verplicht. Drugsgeweld moet aangepakt worden, maar niet koste wat het kost. Het mag geen vrijgeleide worden om fundamentele rechten overboord te gooien.’

Is het in Antwerpen onveiliger geworden? En wat met het werk als advocaat? ‘Nee, het is niet onveiliger geworden. Als advocaat moet je wel op je hoede zijn in dit soort dossiers. In contacten met een cliënt moet je extra voldoende gezonde afstand houden en geen loze beloftes maken. Als je je aan die regels houdt, hoef je niets te vrezen. Je moet je job bijzonder correct doen, je heel bewust zijn van elke stap die je zet in het dossier. Het kan je duur te staan komen als je dat niet doet. Je wilt geen speelbal worden van een criminele organisatie’’

Advocaat Kris Luyckx: ‘Straatdealers weten wat voor rommel ze bij zich dragen’

Er is een overvloed aan drugs en het gebruik is toegenomen, stelt Kris Luyckx. Het spul is gemakkelijk te verkrijgen. ‘Een van de zaken die hebben geleid tot een groter drugsaanbod, is dat de zogenaamde uithalers in de haven vroeger in geld werden betaald en nu liever met percentages. Als ze 300 kilo coke uithalen, krijgen ze daar wat kilo’s van mee, zodat ze zelf winst kunnen maken. Die komen op de lokale markt terecht.’

Leidt dit tot spanningen in het criminele milieu? Op straat niet, zegt Luyckx. ‘De vraag is zo groot, iedereen heeft een territorium. Kleine straatdealers gaan niet met elkaar op de vuist. Wat wel gebeurt, is dat opdrachtgevers soms werken met twee of drie verschillende uithaalploegen. Die staan dan onderling te vechten bij een container omdat ze voor dezelfde partij komen. Wat ook tot spanningen heeft geleid: door operatie Sky kwamen veel berichten aan de oppervlakte. Mensen die aangehouden zijn, hebben inzage in berichten van concullega’s en zien dan dat hun mensen soms ook voor anderen werken. Dan krijg je dingen als handgranaten.’

Het zijn niet de belangrijkste spelers die daarvoor opgepakt worden, zegt hij. ‘Grotere jongens in België zijn slimme jongens die in de eerste plaats niet veel zelf met geweld te maken hebben, maar hun businessmodel goed hebben aangepakt. Ze zullen zeker niet met elkaar afrekenen, daar is de scene net iets te klein voor in België.’ Een belangrijk verschil tussen België en Nederland is volgens hem dat grote spelers uit het Belgische drugsnetwerk al een aantal jaren zijn uitgeweken naar buiten de landsgrenzen.

Advocaat Kris Luyckx. Beeld
Advocaat Kris Luyckx.

Repressie heeft nul resultaat, stelt de advocaat. Als voorbeeld noemt hij de three times and you’re out-regel in de VS, waar veelplegers bij de derde veroordeling levenslang krijgen. ‘De gevangenis zit er vol, er is in weinig landen meer drugsgebruik dan daar. Als je het probleem echt wilt oplossen, moet je aan sensibilisering doen naar gebruikers toe. De politie heeft bestanden van de gebruikers, ze kunnen hen benaderen en zeggen dat ze in een databestand van drugsgebruikers staan. Doorgewinterde gebruikers bereik je niet met affiches en online campagnes. Opvallend is dat de meeste drugsdealers, zeker straatdealers, zelf niet gebruiken. Ze weten wat voor rommel ze bij zich dragen.’

Het gesprek over legalisering noemt Luyckx ‘een dovemansgesprek’. Hij bemerkt internationaal wel een verschuiving, en wijst naar landen als Thailand en Canada waar cannabis is gelegaliseerd. ‘We kunnen beginnen met het debat over cannabis op een redelijke manier open te trekken, dat is een volwassen eerste stap. Zolang iedereen in de loopgraven blijft zitten, komen we niet verder. Het debat mag uit de hokjes komen van links en rechts. Het moet overstijgend zijn: hoe kunnen we dit gezamenlijk oplossen? Vijftig jaar hetzelfde doen en een andere uitkomst verwachten is waanzin. We moeten van de gebaande paden af.’ Optimistisch is hij niet. ‘Over een jaar staan we waarschijnlijk even ver, zeker niet verder.’

Advocaat Mounir Souidi: ‘Ik trek mijn linkerwenkbrauw op en werk voort’

Wat deze zomer in Antwerpen gebeurde, is niets nieuws onder de zon, zegt advocaat Mounir Souidi.‘Ja, er zijn meer incidenten qua concentratie en tijdsbestek. Het was een hete zomer op dat vlak. Maar het gaat nog steeds voornamelijk om materiële schade. Ik begrijp dat de media over de incidenten blijven rapporteren, dat justitie zich erop concentreert en dat de politiek zich druk maakt. Maar ik val niet van mijn stoel als ik dit verneem. Ik trek mijn linkerwenkbrauw op en werk voort.’

Zes op de tien zaken van Souidi zijn drugsgerelateerd. Of het drugsmilieu verhardt? ‘Mensen verdwijnen en folteringen gebeuren. Maar wat er in België gebeurt, is nog altijd van een andere orde dan in Nederland. Als advocaat geef ik aan mijn cliënten mee: mocht u zich geroepen voelen te zeggen dat u iemand heeft toegetakeld, het interesseert mij niet. Als ik iets weet, is het omdat ik het in het dossier lees. Ik heb de indruk dat cliënten dit soort zaken niet zomaar aan de grote klok hangen om de zeer eenvoudige reden dat ze het zelf niet doen, maar iemand anders de opdracht geven.’

Advocaat Mounir Souidi. Beeld VIER
Advocaat Mounir Souidi.Beeld VIER

Een kant-en-klare oplossing ziet Souidi niet. Zo voelt hij zich niet prettig bij legalisering. ‘Als mijn zoon de mogelijkheid zou hebben om na het diner als dessert een lijntje te bestellen: ik ben daar zelf geen fan van. Wat me ook geen goed beleid lijkt, is dealers aan te houden en de gebruikers die in hun telefoonlijsten staan een brief te sturen. Wat meer zou uithalen, is mensen die gesnoven hebben en gepakt worden op cursus te sturen. Je moet ook kijken bij de bron: het komt binnen in de haven. Het zal nooit weggaan, maar je kunt wel alles op alles zetten om de invoer te beperken. Hoe minder er doorkomt, hoe minder mensen je het door de neus kunt jagen.’

‘Drugscriminaliteit trekt jongeren aan die qua toekomstgerichtheid niet veel mogelijkheden zien maar wel graag mooi door het leven gaan. Er zijn drugskoeriers die twee maandjes meetouren en van het verdiende geld op vakantie gaan. Dat geldt niet voor het havenpersoneel. Als die eenmaal een teen in het water hebben gestoken, trekt men je er volledig in en kom je het bad niet meer uit.’ Op de vraag of Souidi in zijn cliëntenbestand terugziet dat er meer Antwerpse kopstukken zijn, kan hij niet ingaan. Wel zegt hij, algemeen beschouwd: ‘Als ik kijk naar rechtszaken de afgelopen jaren, schijnt het wel zo te zijn dat het parket een aantal Belgische personen ervan verdenkt hoger op de ladder te staan.’

‘De afgelopen jaren zijn de mogelijkheden tot onderzoek van de politie gigantisch geworden. Vanuit de politiek heeft men alles gekregen om qua privacy alles af te breken. Er wordt getapt als een tierelier. Met Sky ECC zijn ook regels met voeten getreden. Je mag alleen tappen als er precieze aanwijzingen zijn dat iemand bezig is met strafbare feiten. Bij Sky ECC werd iedereen in het milieu die de berichtendienst gebruikte getapt, om te kijken wat daaruit kwam. Dat is de omgekeerde wereld.’

Advocaat Bart Vosters: ‘Vroeg of laat vallen er doden’

‘Wat nu gebeurt, is een kopie van wat in Nederland gebeurde in de jaren tachtig, negentig en begin 2000. Ik vrees dat het niet zal blijven bij vuurwerkbommen. Vroeg of laat vallen er doden.’ De jonge generaties zijn driester dan vroeger, concludeert advocaat Bart Vosters. Hij ziet de jonge daders terug in zijn cliëntenbestand. Zo vertegenwoordigt zijn advocatenkantoor een aantal Nederlanders die in augustus zijn aangehouden in Antwerpen. ‘Wat ik zie, is dat gasten van twintig vooraf heel goed weten: ik leg geen verklaring af. Ofwel krijgen ze duidelijke instructies, ofwel zijn ze al volledig vergroeid met het milieu. Ze pakken hun straf en zien naderhand wel verder. Ik geloof niet in het afschrikwekkende effect van straffen. Wat natuurlijk niet wil zeggen dat je ze te licht moet straffen.’

Het drugsprobleem is volgens Vosters niet op te lossen. Het milieu is verhard, de belangen worden alleen maar groter, stelt hij. ‘Het is een onoplosbaar probleem, daarvan ben ik heilig overtuigd. Je kunt proberen de schade te beperken door bijvoorbeeld verhoogd toezicht. Er zijn recent een paar auto’s onderschept. Sindsdien is het rustig. Zij weten ook wel: oei, we moeten nu even oppassen, we doen efkes kalm. Maar natuurlijk kun je geen 365 dagen per jaar patrouilleren bij mogelijke doelwitten. Het staat in de sterren geschreven dat de incidenten over een paar maanden, als de wind is gaan liggen, opnieuw beginnen.’

Advocaat Bart Vosters. Beeld Gregory Van Gansen / Photo News
Advocaat Bart Vosters.Beeld Gregory Van Gansen / Photo News

‘Maak ook als parket publiekelijk bekend welke containers met coke je hebt onderschept’, vervolgt hij. ‘Dat gaat niet alles oplossen, maar wel een stuk van het probleem. Dan is er bewijs dat de persoon die moest uithalen de lading niet gestolen heeft. Die mensen staan doodsangsten uit. Ze komen bij ons vragen: kunt u achterhalen of het Openbaar Ministerie dat in beslag genomen heeft? Maar het OM hangt dat dikwijls ook niet aan onze neus. Als er gestolen wordt binnen het milieu wordt er niet meer gelachen. Je kunt niet de softie uithangen en zeggen: ‘We zien het een keer door de vingers.’ Nee, het is: ‘Als je met je vingers aan mijn coke hebt gezeten, zorgen we er de volgende keer voor dat je je vingers niet meer hebt.’’

‘Het probleem ligt voor een stuk bij de gebruiker: als er geen gebruikers zijn, is er geen aanvoer. Maar dat is het verhaal van de kip of het ei. Je komt ook heel snel in contact met dat spul. Van mijn kinderen hoor ik dat ze gewoon bij de jeugdclub of de universiteit staan. Het aanbod is er, de haven is er. Die spiraal is moeilijk te doorbreken. Een student die in een zware blokperiode zit of het lastig heeft door problemen thuis, kan op elke hoek iets krijgen om de zorgen te vergeten. Voor je er erg in hebt, zit je ermee’”

Op politiek niveau speelt volgens Vosters het bijkomende probleem van de Belgische staatsstructuur. ‘Als je met minder partijen regeert, kun je daadkrachtiger zijn. Men moet ophouden met op elkaar te schieten. Voor de camera is iedereen het erover eens dat het moet veranderen, maar in de praktijk moet er heel veel water bij de wijn. Dus ook daar, alle goede wil ten spijt, vrees ik dat er niet veel oplossingen in het vooruitzicht liggen. Ik ben er niet heel optimistisch over, en dat is mijn aard helemaal niet.’

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234