null Beeld

Amos Oz - Onder vrienden

Going back to his roots. Nobelprijskandidaat Amos Oz bundelt in 'Onder vrienden' (De Bezige Bij) acht met elkaar verstrengelde verhalen, die telkens de ontreddering, gewetensnood of hunkering van één personage verkennen.

Die acht personages zijn 'onder vrienden' in de fictieve kibboets Jikhat. We schrijven samen met Oz halverwege de jaren vijftig, toen de schrijver zelf aan een ruim dertig jaar durend verblijf in een kibboets begon. Deels uit onbegrip voor het rechtse wereldbeeld van zijn vader stapte hij in de socialistische droom van de collectieve landbouwnederzetting.

Er lijkt een zoete nostalgie uit de verhalen in 'Onder vrienden' te spreken; met liefde voor de onvolkomen mens en voor het volmaakte detail portretteert Oz acht kibboetsbewoners. Maar gaandeweg wordt de venijnige rode draad door de portretten heen zichtbaar: het gedeelde bezit, de gezamenlijke bezigheden, de voor iedereen identieke regels zorgen voor twijfels en wrijvingen. Het collectivisme als zelfgekozen dwangbuis. In het openingsverhaal grossiert een oude tuinman, als een wandelende voorloper van Twitter, in allerlei wereldwijd om zich heen grijpende rampspoed, maar zit zijn focus op het ongeluk van anderen zijn eigen geluk in de weg.

Het primaat van het collectief komt in 'Onder vrienden' opvallend vaak onder druk te staan als er kinderen in het geding zijn: een jongen van zestien ziet zijn wens om zijn dementerende vader op zijn ziekbed te gaan bezoeken botsen met de rigide regels van de kibboets; een smid gaat door het lint als zijn zoontje in het kinderhuis gepest wordt; een kokkin weegt de toekomst van haar zoon af tegen de gebruiken van de kibboets.

Nog pregnanter en ideologischer wordt één en ander in het titelverhaal: een vijftigjarige leraar begint iets met de zeventienjarige dochter van zijn vriend en blijkt een gestrenge voorliefde voor het marxisme moeiteloos met een gebrek aan respect voor vrouwen te kunnen combineren. En in het verhaal ''s Nachts' houdt de nachtwaker tijdens een incidentrijke dienst zijn principes en idealisme tegen het maanlicht, om in de slotzin alles en niets te concluderen: 'Morgen zou hem misschien iets duidelijker worden.'

Het slotverhaal vertelt het leven van de doodzieke schoenmaker, die de idealen van de kibboets terugvindt in die van het Esperanto: 'De gemeenschappelijke taal voorkomt misverstanden, zowel tussen individuen als tussen volkeren.' Op zijn begrafenis luidt het: 'Jammer van hem. Er zijn bijna geen mensen zoals hij meer over.' Zo blijkt Oz' nostalgie in 'Onder vrienden' uiteindelijk bitterzoet: niet alleen tast de praktijk onvermijdelijk elke droom aan, maar ook is zelfs de mogelijkheid van een droom intussen verkruimeld.

Het maakt de schijnbaar terloopse verhalenbundel, bescheiden van opzet, tot een verraderlijk boekje: de politieke lading is net zo trefzeker als de geserreerde taaltoets. In het Israël van vandaag is de steun voor het kibboets-ideaal immers vervlogen ten voordele van de exploitatie via nederzettingen in bezet gebied. Zo pleit tedere schoonheid voor vreedzaam samenleven, zonder belerend, melig of vervelend te worden, en etaleert Amos Oz wat literatuur op z'n best vermag.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234