null Beeld

Amy Winehouse : Back to black.

'THE END IS NEAR' blokletterde een sandwichman in de video voor 'Tears dry on their own'. En de video van 'Back to black' bevat een lange scène waarin Amy aan een open graf treurt. Het heeft nog vier jaar aangesleept, maar vrijdagnacht was het zover: de beste zangeres van haar generatie bezweek aan een overdosis drugs, alcohol, pillen, te veel geld, te weinig gezond verstand, foute vrienden en een eikel van een echtgenoot.

Ik heb net nog eens de beelden bekeken op de EPK (Electronic Press Kit - een dvd voor de pers waarin een artiest z'n nieuwe cd voorstelt) uit 2007 waarin Amy uitlegt hoe ze 'Rehab' schreef. Haar monoloog getuigt van de typische zelfoverschatting van de verslaafde: het zijn de ànderen die aan een overdosis bezwijken, meneer, niét ik, ik ben slimmer. Ze gaf toe dat ze zelfdestructief was, en 'troubles' had, en zowel haar manager als een batterij doktoren hadden een ontwenningskuur aanbevolen. Ze vroeg de mening van haar vader en die zei volgens Amy 'Nah, you don't need to go.' En dat was dat: 'I said no-no-no.' Diezelfde overschatting deed haar zeggen: 'I believe that everything happens for a reason.' Zou ze dat nu nog vinden?

Amy's vader Mitch, een taxichauffeur, zingt overigens ook: hij is een would be crooner die in z'n vrije tijd Frank Sinatra imiteert. Alweer een bittere ironie: Mitch was in New York om daar z'n eigen cdtje voor te stellen toen hij het bericht kreeg dat z'n dochter thuis dood was gevonden. Ik reed één keer met Mitch mee, en hij bleek het heerlijk te vinden dat het klassieke 'Guess who I had in the back of my cab last night?' -cliché van cabbies die namedroppen welke sterren ze vervoerd hebben, nu werd omgedraaid: passagiers pochten dat ze door de échte pa van dé Amy Winehouse waren gevoerd.

De eerste keer dat ik Amy Winehouse zag, zonder te weten wie ze zou worden, was in een sketch van het briljante comedy team 'The Fast Show'. Ze was vijftien, zat nog op de Sylvia Young showbizz school - een 'tits & teeth school', zo genoemd omdat borsten en tanden het eerste zijn dat de acteurs in spé aan zichzelf laten verbouwen. Maar Amy was toen nog wat je ironisch genoeg clean moet noemen: fris, jong, onbesmet. Al keek ze al wat blasé, haar gedachten duidelijk al bij grotere dingen dan dit figurantenrolletje. Later waren ook de komieken van de Fast Show verbijsterd toen iemand hen er op wees dat het Lolitaatje van toen wel degelijk de beroemde Amy Winehouse was, en tijdens het laatste optreden dat ik van hen zag, vermomde Paul Whitehouse zich meesterlijk - mét beehive en de hulp van Paul Weller - als Amy Whitehouse.

Ik heb haar twee keer gesproken, en een derde keer bijna. In 2004 bleek ze bevriend met een Londense vriendin van me die, o ironie, healthfood verdeelde en yogales gaf. Maar ze bleek ook bevriend met louche alcoholisten waarmee ze graag biljart speelde, en later met de man die meer dan wie ook haar ondergang zou bespoedigen: Blake Fielder-Civil. Toen hij - een dealer, een junk, een klaploper - in de gevangenis belandde voor GBH (slagen en verwondingen), gedroeg Amy zich zoals het liefje van een gangster die haar arme man melodramatisch door dik en dun bijstaat. Satan scoort weer een punt, nu de man die Amy op het slechte pad hield, en wiens naam op haar linkerborst staat getatoeëerd, niet zélf aan een overdosis stierf, maar integendeel haar miljoenen zal erven.

Amy was een product van Noord Londen - Norf Landan -, en gebruikte continu de volkse stopwoorden uit dat milieu: iets was wicked (geweldig) en proper (écht) en savvy (doorleefd). Als ze geen mening had, zei ze 'wa-evah' (whatever). Ze was heel klein en heel smal, een pluimgewicht. Ze had ràre tattoos - welke andere vrouw die geen butch lesbienne is heeft een halfnaakte fifties chick en de naam 'Cynthia' op haar arm staan? Ze gebruikte toen al (te)veel make-up - 'my warpaint, my gameface' - uitdrukkingen die niet elke vrouw over zichzelf zou gebruiken; 'game' is een verwijzing naar hoeren. Naar mijn gevoel had ze dezelfde streetwise intelligentie als Liam Gallagher. Voor de drank, de drugs en het slaaptekort haar uiterlijk aanvraten, was ze extreem sexy. Van dichtbij had ze enorm grote, wonderlijk gifgroene kattenogen, en een onweerstaanbare oogopslag, à la prinses Diana. Ze kon flirten als de beste en keek je na elke zin testend aan, als om te verifiëren of je wel echt luisterde, en of je het eens was met wat ze zei, of om te zien of ze weg kwam met wat ze beweerde, want liegen en overdrijven waren hobby's. Ze was de enige vrouw die ik ooit ontmoette die kon ruziemaken én flirten in dezelfde zin.

Ze hield van gore grappen, en ook haar teksten waren niet bepaald preuts ('He left no time to regret/kept his dick wet'... 'My destructive side has grown a mile wide'). Haar eerste cd heette 'Frank' - niét de jongensnaam, zoals veel buitenlandse perslui verkeerdelijk berichtten, maar Engels voor, vrij vertaald: 'Ik heb een grote muil en zeg mijn gedacht, en klinkt het niet, dan botst het.' Over haar teksten zei ze ook: 'Te veel liedjes zeggen 'Ik hou van jou maar jij niet van mij, boehoehoe.' Ik ben een drama queen: mijn stijl is meer 'Zelfs als jij niet van me houdt, leg ik m'n hart in de goot, en laat de auto's er maar 'ns flink heen en weer over rijden.' Bijna alles wat ze schreef was autobiografisch: 'I have to live it before I can write it.'Dat Blake haar, bovenop al het andere morele misbruik, af en toe ook stevig afroste, nam ze er graag bij. Van 'He hit me...and it felt like a kiss' van The Crystals zei ze: 'Anderen vinden dat een vrouwonvriendelijke tekst, maar ik begrijp dat nummer.'

Amy Winehouse : Back to black.

Toen ze in de AB optrad, was er een interview gepland. Ik heb toen zes uur lang aan de AB en op de Grote Markt van Brussel rondgedoold, wachtend op een verlossend woord van de roadmanager. Ze doet het wel, of niet, of toch wel, maar straks, nee hou je klaar, nee het gaat toch niet door, misschien nà de show, nee vergeet het. Ik had toen een bij nader inzien naïeve maar goedebedoelde ridder op het witte paard -speech voorbereid die ik op haar los zou laten. De nota's liggen voor me. De kern was: kom gewoon incognito bij ons wonen, wég van Londense dealers, paparazzi en ander gespuis. Ik was van plan haar te entertainen, haar blij te maken, niet zoals andere interviewers de hele tijd over haar liederlijke privéleven te zeuren. Ik dacht ook bij haar te scoren door haar 'A morning in Paris' cadeau te doen, een obscure maar prachtige cd van Sathima Bea Benjamin. Amy was verzot op torch songs van de jaren veertig en vijftig, meer dan op de sixties zwarte Stax en Motown meidengroepen waarmee de pers haar associëerde. Ze had haar zangstijl ontwikkeld door mee te zingen met platen van Dinah Washington, Sarah Vaughan en Billie Holiday.


Zelf heb ik nooit drugs genomen. Mijn eerste grote interview was, op m'n achttiende, The Cure, vier nachten lang in de studio ergens in Londen. Zij zaten toen aan de coke en de heroïne. Ik was godzijdank nuchter genoeg om toen al de valse romantiek van drugs te doorzien: de pose, de bullshit, het gewetenloze opportunisme van dealers, het straatje zonder einde. Wat dat betreft zaten Amy en ik op twee verschillende planeten.


Toen Blake in de cel zat, trok ze een tijdje op met die andere overschatte foute junk: Pete Doherty. Hij poste bizarre filmpjes op het net waarin Amy echte pasgeboren muizen - 'They look like little dicks' - als waren het marionetten haar Blake liet smeken niet van haar te scheiden. Er doken ook foto's op van Amy met een crackpijp. Haar ex Alex - een straatarme muzikant en macho, voor wie Amy's monstersucces moeilijk te verteren was - verkocht verhalen over hun wilde nachten aan de roddelpers: 'Bondage crazed Amy just can't beehive in bed!'


Ze dronk vaak teveel. Die ene avond in Shepherd's Bush stond ik versteld hoe ze de drank naar binnen goot - rare combinaties bovendien: vodka én whisky én bananenliqueur. Op het internet circuleerde enige tijd een filmpje waarop ze in een Engelse talkshow (van, o ironie, de klassiek geschoolde seut Charlotte Church) zwaar beschonken een versie van Michael Jackson's 'Beat it' lalde. Op een feest onderbrak ze de speech van Bono door 'Shut up, I don't give a fuck!' te roepen. Het duurde niet lang of de Britse rioolpers eerde haar met dubieuze koosnaampjes: 'Amy Wino', 'Amy Crackhouse' en 'Amy Winelake'. Haar vrienden noemden haar 'Amy Big Bollocks', omdat ze lef had, bàllen.

I know I don't fit in. But that's cool, nothing to be ashamed of.


Amy Winehouse : Back to black.

Op Werchter was ze niet in goeie doen, en haar muziek hoorde trouwens thuis in een donkere club, niet op een festivalweide. In de AB was ze al een stuk beter, maar wie haar nu nog op haar best wil zien, is aangewezen op de live dvd. Ik zag haar ook op een aftershow van Prince - die zich enkel associëert met échte artiesten die over the goods beschikken. Met hem zong ze haar 'Love is a losing game'.

Vorig jaar zag ik haar nog in een antiekwinkel in Kensington Church Street: we wilden hetzelfde object, tot bleek dat zij de enige was die het kon betalen. Ze zag er toen goed uit: bruingebrand van vacantie in St Lucia in de Caraïben, en - tijdelijk, zo zou blijken - plusminus clean. Al kan ik me vergissen: volgens de statistieken kan je op St Lucia nog makkelijker drugs scoren dan op Jamaïca, en dat wil wat zeggen. Haar schoenen waren geen fuck me pumps maar afgedragen, rafelende balletschoentjes - alweer: geen enkele andere rijke vrouw zou die dragen. En haar armen stonden vol krassen en blauwe plekken.

Een andere vriendin kon de straat van haar ouders dikwijls niet in, omdat daar ook Amy woonde, en de paparazzi er vaak wekenlang letterlijk kampeerden. Ze was te lang in haar kleine huisje van voor ze rijk en beroemd werd blijven wonen. Daar onstak het spervuur van flitsen letterlijk elke keer dat ze de voordeur opende. 'Amy! We love you Amy!' huichelden de paparazzi. Ook tegenover hen gedroeg ze zich niet zoals andere sterren. Er waren scènes waarbij ze aan een paparazzo vroeg om even sigaretten of vodka voor haar te halen. Eén keer slaagde iemand erin om binnen te dringen en een pornovideo waarop Amy haar man pijpte buit te maken. En toen ze eindelijk verhuisde naar een grotere woonst, koos ze voor een toegankelijk plein in de nog steeds tamelijk gore wijk Camden, en niet voor chiquere en veiliger wijken zoals Belsize Park, Hampstead of Primrose Hill, waar andere sterren samentroepen in versterkte vestingen. En je hoefde zelfs niet voor haar huis te wachten: ze was quasi elke dag te vinden in The Hawley arms, haar local om de hoek.

Camden is, niet toevallig, waar dealers samentroepen. Recent kocht ze toch ook een huis in het peperdure en chique Hampstead. Ze bracht veel tijd door in Barbados en Jamaica. In St Lucia wilde ze een domein met zicht op zee kopen. Er stond een nieuwe cd gepland. Toch kan niemand beweren dat Amy's dood een verrassing was. Er zijn foto's van haar in omloop waarop ze met een witte neus uit een taxi stapt. Er zijn foto's van de whiskyfles die ze op de kop van haar vriend kapotsloeg. Er zijn foto's van haar bebloedde tenen - de plaats waar junkies prikken als hun armen al doorzeefd zijn. Haar vader Mitch gaf op televisie - in de gezapige ontbijtshow Richard & Judy dan nog, dat zijn dochter 'weed, coke, crack en heroïne' gebruikte. En een product dat eigenlijk diende om paarden (!) te kalmeren. Bovendien was ze manisch-depressief en leed ze aan boulimie. En toen ze eindelijk incheckte in een hospitaal, was het om een borstvergroting te laten uitvoeren. Volgens pa was er een plan om haar te helpen 'maar ze moet het zelf willen.' O ironie: Amy groeide op in Southgate, op een steenworp van...The Priory, het bekende afkickcentrum voor sterren.

Vergelijk dat allemaal met de levensstijl van haar absolute tegenpool Sade, die ook mooi zingt, ook knap is, ook goeie songs heeft geschreven, en ook stinkend rijk en wereldberoemd is, maar op dertig jaar tijd de tabloids niet één roddeltje gunde, en zo slim is om tussen elke twee cd-releases in onzichtbaar te worden.

Hoe tragisch dat hààr laatste herinnering aan haar carrière het boegeroep in Belgrado én Dubai was, een maand geleden. Ze was apestoned en/of stomdronken, oververmoeid, zwalkte lallend over het podium, kon zich niet concentreren, vergat haar teksten, gooide met haar schoenen, en werd uiteindelijk van het podium gehoond. Terwijl ze live echt kon schitteren. Ze zong grosso modo zwarte muziek, en de top van de zwarte muziek - Prince, Snoop Dogg, Ghostface Killah, Jay-Z - waren fans van haar. En ook Tony Bennett, de laatste nog levende crooner, strooide gul met complimentjes.

Twee dagen voor haar dood danste ze nog op podium tijdens een optreden van haar petekind, soulzangeres Dionne Broomfield. Andere recente beelden van haar tonen dat afgrijselijk geblondeerde kapsel, en een breekbaar, wankelend meisje dat aan de uitgang van een kliniek haar stiefmoeder omhelst. Natuurlijk terwijl er honderd paparazzi op staan te kijken. Het ergste van die laatste maanden was nog: ze was duidelijk niet gelukkig. Hoe tragisch is dat: een junkie die naar z'n dodelijke fix grijpt om de verraderlijke zaligheid van het Nirvana te beleven, en toch ongelukkig is?

love
a losing game
I told you I was trouble
I can look after myself.
Back to black.
beehive

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234