null Beeld

Anna Enquist - Contrapunt

'Alles gebeurt twee keer, de eerste keer als tragedie en de tweede keer als klucht.' Dat bedenkt de moeder in 'Contrapunt' (De Arbeiderspers). En dus besluit ze de Goldbergvariaties van Bach een tweede keer op piano te spelen. De eerste keer studeerde ze het stuk met op elke knie een jong kind, maar nu wil ze het aanpakken als een klucht, en dat vraagt bovenal áfstand.

Julie De Mul

't Is moeilijk te zeggen waar Anna Enquist eindigt en haar alter ego 'de moeder' begint, want ook de schrijfster is op zoek naar afstand van haar eigen tragedie. De benamingen 'de moeder', 'de vader', 'de zoon' en 'de dochter' zijn een trucje als een ander, terwijl ze pal bovenop haar ellende zit: in 2001 verloor ze haar 27-jarige dochter Margit door een dodehoekongeval.

In 'Contrapunt' bezweert Enquist haar verdriet. Dat ze daarvoor naar de Goldbergvariaties grijpt, kan geen toeval zijn: Bach schreef het stuk als een wapen tegen krankzinnigheid na de dood van zijn zoon Bernhard. Bach vormt het geraamte van de roman: voor elke variatie van zijn hand dist de schrijfster een anekdote op uit het leven van 'de dochter', niet gebonden aan logica of tijd, enkel passend bij de sfeer van de muziek. In het beste geval werken die parallellen ontroerend en versterkend. In het slechtste doen ze overgecomponeerd aan.

Wij geloven best dat de Goldbergvariaties een pianist bloed, zweet en tranen kosten, maar voor een lezer met een doorsnee muzikale kennis zijn de vele technische beschrijvingen zwóégen. Gelukkig staan daar levendige herinneringen tegenover, die je tegen beter weten in doen hopen dat het afscheid van de dochter niet definitief zal zijn. Dat Enquist - zoals eerder in haar werk - het enkel moeilijk heeft om het opgroeiende kind los te laten.

De schrijfster met een liefde voor muziek staat voor een dilemma: schrijven of spelen voor de overleden dochter? Met de hulp van haar vleugelpiano hoopt ze niets te hoeven uitleggen, enkel te kunnen voelen ('bij Bach verdween nooit iets'). Maar haar herinneringen drijven haar toch naar de taal, 'zoals een peuter, woedend om het onbegrip van de omstanders, zich ten slotte woorden eigen moet maken'. Een echte keuze maakt Enquist niet, maar dat hoeft ook niet.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234