Anne-Marie Gepts, procureur des Konings van Antwerpen: 'Ik wil geen gewelddadige films of thrillers meer zien. Ik maak al genoeg mee in het echte leven'

'We wéten dat veel drugstrafiek wordt aangestuurd vanuit Nederland, maar of dat nu een gevolg is van het gedoogbeleid... Bij mijn weten slaat dat op hasj, niet op cocaïne'. Een gesprek met Anne-Marie Gepts (61) leidinggevend procureur van het nieuwe gerechtelijke arrondissement Antwerpen, dat de parketten van Antwerpen, Turnhout en Mechelen overspant.

'We wéten dat veel drugstrafiek wordt aangestuurd vanuit Nederland, maar of dat nu een gevolg is van het gedoogbeleid... Bij mijn weten slaat dat op hasj, niet op cocaïne'

HUMO U bent één van de twaalf procureurs die opvallend openhartig getuigen in het boek ‘In eer en geweten’ van Veerle Maebe. Eén van uw collega’s zegt er: ‘Wanneer iemand polst naar mijn beroep en ik het woord ‘procureur’ uitspreek, valt er soms een pijnlijke stilte. Alsof ik een agent van de Gestapo ben.’ Overkomt u dat ook?

Anne-Marie Gepts (lacht uitbundig) «Gisteren nog. Dan zie je ze kijken: ‘Oei, we moeten hier oppassen.’ Dat komt natuurlijk door al die tv-series waarin de procureur dikwijls als een soort dondergod wordt voorgesteld die met zijn hamer zwaait en altijd de zwaarste straffen eist. Daar was vroeger misschien iets van aan, maar ons beroep is fel geëvolueerd. Niet alles moet per se voor een rechtbank afgehandeld worden en af en toe moet je iemand een tweede kans geven, vind ik. We merken wel dat de roep om zware straffen nu vooral vanuit de politiek, de media en de bevolking komt.»

HUMO U hebt indertijd rechten gestudeerd. Waarom?

Gepts «Eerlijk: omdat ik geen bloed kon zien. Ik wilde eerst geneeskunde studeren omdat ik in een doktersfamilie ben opgegroeid. Mijn vader was arts en prof aan de VUB, mijn moeder was diensthoofd bacteriologie in twee ziekenhuizen. Maar ik merkte dat ik beter kon omgaan met psychisch leed van mensen dan met ziektes en fysieke pijn. Ik vind de confrontatie met mensen die zwaar ziek zijn moeilijker dan de miserie die we hier zien. Tegenover ziektes sta je dikwijls machteloos, terwijl wij hier te maken krijgen met mensen die misschien nog iets van hun leven kunnen maken.

»Natuurlijk krijg ik ook in deze job bloed te zien. Mijn eerste lijk heeft me erg aangegrepen. Ik was net bij het parket begonnen en moest na een maand al nachtdiensten kloppen. Tijdens mijn eerste nachtdienst was het al raak. Een rijkswachter die een vluchtende motorrijder achtervolgde, had geschoten en per ongeluk de bijzitter dodelijk geraakt. Ik had nog nooit een dode gezien, het was dan nog een jonge kerel. Ik was verbouwereerd. Ik had nog geen enkele ervaring en bovendien was dit een delicate zaak die uiteraard de media zou halen. Op den duur kreeg ik een zekere reputatie: ‘Als Gepts nachtdienst heeft, gebeurt er zeker een moord of iets anders spectaculairs (lacht).’»

HUMO Wat was uw heftigste zaak?

Gepts «Die ging over een man die in de kranten speurde naar overlijdensberichten van kinderen, en overal in Vlaanderen op pad ging om foto’s te nemen van kinderlijkjes. Hij had een voorliefde voor meisjes van rond de tien, elf jaar. Hij bezocht mortuaria, ziekenhuizen en begrafenisondernemers en beweerde dat hij op vraag van de familie foto’s kwam maken. Blijkbaar kwam hij geloofwaardig over. In de jaren 50 had hij al eens een kinderkistje op een kerkhof opgegraven en geopend – de man werd trouwens door zijn buren ‘de vampier’ genoemd omdat hij altijd

’s nachts op pad was. Al 40 jaar lang verzamelde hij foto’s. Bij hem thuis werden meer dan 50.000 foto’s van meisjes op schoolpleinen en in zwembaden gevonden, en kinderporno. Maar zijn trots was zijn collectie foto’s van in totaal 656 opgebaarde meisjes. Dikwijls waren het verkeersslachtoffers. Hij zei trouwens dat het door het veiliger verkeer steeds moeilijker werd om verongelukte meisjes te kunnen fotograferen. Volgens mij was het een heel perverse vorm van pedofilie. Hij schoof bijvoorbeeld het bloesje opzij om een blote schouder te zien.

»Maar was wat hij deed ook strafbaar? Dat was de hamvraag. De man vond zelf dat hij niets verkeerds deed. Ik heb me in die zaak vastgebeten. Ik had de foto’s gezien, ik kon me voorstellen hoe vreselijk choquerend dit was voor de families van die kinderen. Nachten heb ik eraan doorgewerkt, ik ben zelfs opnieuw in mijn universiteitscursussen over strafrecht gedoken. Uiteindelijk heb ik een veroordeling gekregen door het te interpreteren als een vorm van grafschennis, waardoor het wel strafbaar werd. Het werd nog een spannend juridisch gevecht: de man trok naar Cassatie, leek even zijn gelijk te zullen halen, maar uiteindelijk is de veroordeling bevestigd, en werd hij geïnterneerd. Dat was een opluchting.

»Die man had geen enkele schaamte. Op een dag stond hij plots voor de deur van mijn bureau, boos omdat hij zijn foto’s niet terugkreeg. Het was een grote, sjofele man met een onverzorgd gebit. Wat hij precies kwam doen, heb ik nooit geweten. Een tijdje later gaf mijn dochter met haar scoutsgroep een voorstelling op de Groenplaats in Antwerpen. Ze hadden zich verkleed en deden dansjes. Ik stond te kijken en zag hem plots opduiken in het publiek. Hij stond geamuseerd te kijken naar de meisjes. Mijn dochter was een jaar of tien, de leeftijd die hem aansprak. Ik heb hem geen seconde uit het oog verloren. Meer kon ik niet doen, want naar een kind kijken is niet strafbaar, maar het was een akelige ervaring.»

HUMO U bent elke dag bezig met schuld en boete. Hebt u zaken behandeld waaraan u zelf een schuldgevoel overhield?

Gepts «Toch wel. Mijn eerste assisenzaak ging over een man die de breuk met zijn ex-vriendin niet kon verkroppen en haar stalkte. Die vrouw had een paar keer een klacht ingediend en de politie stelde telkens een proces-verbaal op, maar meer gebeurde er niet. Stalking was toen nog niet strafbaar. Een tijd later heeft die man ’s nachts bij zijn ex ingebroken, hij heeft haar verkracht en gewurgd met een koord. Die zaak bezorgde me een heel wrang gevoel. We vroegen ons af of die moord voorkomen had kunnen worden als stalking strafbaar was geweest. Ik vond het ook verschrikkelijk dat het de twee jonge dochtertjes waren die hun moeder ’s morgens dood gevonden hebben. Het oudste meisje, ze was een jaar of acht, heeft toen naar haar oma gebeld.

»De assisenzaak kwam voor in Tongeren, kort na de zaak-Dutroux, toen de volkswoede zich tegen justitie keerde. Justitie en politie hadden geblunderd in de zaak-Dutroux, en dat had verschillende kinderen het leven gekost. De mensen kwamen op straat, bekogelden het justitiepaleis met eieren en stenen, besmeurden de gevels, scandeerden slogans. Het was bijna een volksopstand. Dat maakte veel indruk op iedereen die bij justitie werkte. Op die assisenzaak in Tongeren moest ik als openbaar aanklager in rode toga verschijnen, hét symbool voor justitie. Ik moest op weg naar de rechtszaal telkens in vol ornaat langs de nabestaanden en het publiek passeren. We vreesden dat de woede zich tegen ons zou keren, maar gelukkig bleef het in Tongeren rustiger dan in Antwerpen en Brussel en waren er geen incidenten.

»Op het proces werd de vraag verschillende keren gesteld: hadden we deze moord kunnen voorkomen? De situatie bezorgde me een schuldgevoel. Ik was toen heel ontroerd door de reactie van de moeder van het slachtoffer: die kwam getuigen en bedankte ons op het einde voor de manier waarop we de zaak ter harte hadden genomen. ‘Ik begrijp niet waarom er zoveel kritiek is op het gerecht,’ zei ze. Het ergste was wel dat stalking strafbaar werd gesteld op het moment dat het proces begon. ‘Was dat maar eerder gebeurd,’ dachten we.»

'Op een zitting gebeurt het weleens dat een zenuwachtige beklaagde naar voren springt om je naar de keel te grijpen'


Vastbijten

HUMO U werd zelf ook ooit gestalkt.

Gepts «Ja, een paar jaar geleden, door een man van wie ik een klacht geseponeerd had. Hij bestookte me met mails, brieven en sms’en om zijn ongenoegen te laten blijken. Ook nadat ik hem in een brief had uitgelegd waarom ik geen gevolg kón geven aan zijn klacht, bleef hij me bombarderen met berichten, zelfs ’s nachts. Ik heb dan zelf een klacht tegen hem ingediend.

»Sommige mensen klampen je aan met hun problemen. Ze zijn kwaad en denken dat wij alles kunnen oplossen. In Turnhout loopt een man rond die me elke keer aanspreekt omdat hij van de rechter zijn kinderen niet meer mag zien. Hij wil dat ik daar iets aan doe, maar dat kán ik niet, omdat ik niks kan veranderen aan de beslissing van een rechter. Sommige mensen durven me ook te vragen om een verkeersboete te ‘regelen’.»

HUMO Bent u ooit bedreigd?

Gepts «Op een zitting gebeurt het weleens dat een zenuwachtige beklaagde naar voren springt om je naar de keel te grijpen, maar dan komt de politie meteen tussenbeide. Als je bang bent, is een job als procureur niks voor jou.

»Magistraten die worden bedreigd, worden afgeschermd. Dat gebeurt het vaakst in zware drugsdossiers. Ik heb er ook enkele gedaan, en je merkt aan alles de meedogenloosheid in dat milieu. De toon in de rechtszaal is veel harder dan bijvoorbeeld in financiële dossiers. Openbare aanklagers worden soms door advocaten persoonlijk aangevallen in de pleidooien, dat gaat echt te ver, vind ik.»

HUMO Op het drugsproces van de beruchte Aquino-clan in Hasselt stond openbaar aanklager Marianne Cappelle moedig in haar eentje tegenover een intimiderende bende kaalkoppen en hun legertje advocaten.

Gepts «Oh, maar zoals het Aquino-proces hebben we hier in Antwerpen véél zware dossiers gedaan. Vaak proberen verdachten je te intimideren door je de hele tijd met hun blik te vangen. Ik let altijd heel goed op mijn lichaamstaal in de rechtszaal. Je kunt beter niet lachen of zelfs glimlachen, naar het plafond kijken, of oogcontact maken met een verdachte. Ik neem nota’s als ik zelf niet aan het woord ben, dat werkt voor mij het best. Als je begint rond te kijken, riskeer je al eens iets te doen wat verkeerd geïnterpreteerd kan worden.

»Ik heb een assisenzaak meegemaakt waarin een beklaagde zijn stoel draaide en mij continu zat aan te staren, een hele week lang. Ik heb hem genegeerd, maar in mijn laatste repliek heb ik me naar hem gedraaid en heb ik hem rechtstreeks aangesproken, om te laten zien dat ik niet geïntimideerd was. Op den duur krijg je wel een dikke huid, hoor.

»Die zware drugszaken kwamen bij mij terecht omdat ik me had gespecialiseerd in onderzoeken naar witwassen, wat in de drugshandel vaak voorkomt. In mijn beginperiode heb ik me ook toegelegd op milieumisdrijven, in een tijd dat niemand er echt wakker van lag en bedrijven alle milieuvoorschriften aan hun laars lapten. Ik heb nog met de rijkswacht helikoptervluchten gedaan om illegale storten en transporten van gevaarlijk en chemisch afval op te sporen en met de zeevaartpolitie gingen we op zoek naar illegale lozingen. Het was pionierswerk.

»Een dossier dat altijd is blijven hangen, is dat van het havenbedrijf Amocofina, dat illegaal benzeen loosde. Werknemers werden er ziek van. We hebben heel veel moeite gedaan en het bedrijf werd in eerste aanleg veroordeeld. Het ging in beroep en werd vrijgesproken. Ik hield er een wrang gevoel aan over, omdat ik achteraf van de advocaten hoorde dat ze de vrijspraak niet hadden verwacht.

»Dat je je zo kunt vastbijten in bepaalde onderwerpen, is één van de boeiende kanten van ons beroep. Dat en het werken in team heeft me bij het Openbaar Ministerie gehouden, terwijl ik van plan was om rechter te worden. Als procureur moet je heel snel kunnen reageren op nieuwe fenomenen. Twee jaar geleden waren we vooral bezig met terrorisme en radicalisering, vandaag met drugs. Trouwstoeten zijn nu ook een heet hangijzer. Mensen zijn – terecht – verontwaardigd als zo’n stoet luid toeterend een kruispunt blokkeert of het verkeer op de snelweg lamlegt. Er zijn er zelfs die vuurwerk afschieten, midden in het verkeer! Het parket geeft dan richtlijnen aan de politie hoe ze daarmee moeten omgaan. In Gent was er het probleem van krakers die in huizen gingen wonen waarvan de bewoners met vakantie waren. Er is nu een nieuwe wet om dat te voorkomen en wij hebben er nieuwe richtlijnen over uitgebracht. Nu hoor je daar veel minder over.»

'Toen de volkswoede zich kort na de zaak-Dutroux tegen justitie keerde, maakte dat veel indruk op iedereen die bij het gerecht werkte'


Te veel seponeren

HUMO Toen u begon, werkten er in Antwerpen vijf vrouwen en vijftig mannen als parketmagistraat. Hoe beviel dat?

Gepts «Ik kon mijn mannetje wel staan. Wellicht omdat mijn moeder ook altijd had gewerkt, wat in die tijd uitzonderlijk was. Alleen zwangerschapsverlof aanvragen durfde ik niet goed. Wij hadden geen sociaal statuut. Ik was al zes maanden zwanger toen ik nog nachtdiensten draaide. Politiemensen en wetsdokters keken raar op wanneer ik met mijn zwangere buik ’s nachts op een crime scene toekwam. Uiteindelijk heb ik dat zwangerschapsverlof toch gekregen, omdat andere vrouwen voor mij het pad al hadden geëffend.

»Vandaag zijn de verhoudingen omgekeerd. Vorig jaar waren we met 85 magistraten, 30 mannen en 55 vrouwen. Bij de rechters en in de administratie zijn de verhoudingen dezelfde. Justitie vervrouwelijkt, misschien slaat de slinger zelfs een beetje te veel door. Behalve bij de leidinggevenden. Zodra je opklimt, zie je meer mannen. Op het parket-generaal ben ik lang de enige vrouw geweest. België telt nu veertien procureurs, van wie twee vrouwen: ik en de procureur van Eupen.»

HUMO Het Openbaar Ministerie krijgt ook kritiek: het wil steeds meer macht, beschermt vooral zijn eigen positie en wil van ons land een politiestaat maken. Welke kritiek treft u het hardst?

Gepts «Waar ik erg kwaad om kan worden, en veel procureurs met mij, is dat men altijd zegt dat het parket zoveel seponeert (zonder gevolg klasseren, red.). Ik zal niet ontkennen dat we door personeelstekort soms meer seponeren dan we zelf zouden willen. We kunnen niet alle zaken voor de rechtbank brengen, dat is onmogelijk met de middelen die we hebben. Maar die statistieken over seponeringen geven een verkeerd beeld.

»Soms zijn er gewoon betere oplossingen dan te vervolgen voor de correctionele rechtbank. Een minnelijke schikking, een afhandeling voor de burgerlijke rechtbank... Als burgemeester Bart De Wever een café in Antwerpen sluit omdat er drugs gedeald worden, is dat een maatregel van de stad, niet van het parket. Wij gaan de dealers zeker vervolgen. Gebruikers verwijzen we door naar de hulpverlening, stellen we een minnelijke schikking voor of we seponeren. Maar dan zeggen ze: er is niks mee gebeurd. Dat is te kort door de bocht, het café is gesloten! Kan het nog efficiënter?

»Soms kúnnen we gewoon niet vervolgen, als de zaak bijvoorbeeld verjaard is, of de dader is onbekend. En soms is een geldboete even efficiënt, bijvoorbeeld bij sommige verkeersinbreuken. Die boetes kunnen hoog oplopen, hoor.»

HUMO De politierechters hebben net gepleit voor minder hoge verkeersboetes omdat veel mensen ze niet kunnen betalen en het lik op stuk-effect dan weg is.

Gepts «Wij hebben dat vanuit de raad van procureurs ook al gezegd. Ik hoor verhalen over jonge mensen die pas aan hun eerste job beginnen en al meteen de helft van hun wedde aan een verkeersboete kwijt zijn. Dat gaat dan over fietsen met een glas te veel op en zonder achterlicht... Ik vind verkeer heel belangrijk, maar zij zijn niet de verkeersrecidivisten waar we in de eerste plaats op moeten mikken. Ik vind het een goed idee om de tarieven wat aan te passen aan de aard van de inbreuk.

»Af en toe moeten we ook uit menselijke overwegingen kunnen seponeren. Ik denk bijvoorbeeld aan een man die zijn vrouw een mep verkocht op een moment dat hij erg onder druk stond door haar ziekte. De situatie in het gezin is intussen gekalmeerd, ook voor de kinderen, en de man wordt begeleid door een maatschappelijke assistente. Moet je hem dan nog vervolgen? Is bemiddeling niet beter? Het moet toch niet altijd repressief zijn?

»In zaken zoals cocaïnetraffiek of moord zijn we uiteraard heel streng. Dat gaan we niet met een alternatieve straf afhandelen.»

HUMO Voor politieagenten die over de schreef gaan, lijken jullie dan weer milder. Het Antwerpse korps komt nochtans regelmatig in opspraak, ik denk bijvoorbeeld aan gokschandalen, racistische incidenten en ‘de bende van Mega Toby en Sproetje’ – agenten die illegalen het geld uit de zakken klopten.

Gepts «Er wordt dikwijls beweerd dat het parket en de politie onder één hoedje spelen, maar ik kan u verzekeren dat we hier heel veel tuchtdossiers van politieagenten hebben. We hebben al veel mensen gedagvaard. Daarvoor gaan we ons niet generen. Anderzijds worden er ook veel politieagenten vrijgesproken. Je voelt soms dat we gebruikt worden om interne conflicten op te lossen, en dat kan niet de bedoeling zijn.

»Een paar jaar geleden ben ik in het dossier gedoken van een politieman die jarenlang zijn nichtjes had misbruikt, en zijn macht misbruikte om vrouwen aan te randen. Het heeft jaren geduurd voor iemand klacht tegen hem durfde in te dienen, ook al omdat het zich afspeelde in een klein dorp en zijn vrouw in de gemeentepolitiek zat. Twintig jaar na de eerste feiten heb ik die man toch voor de rechter kunnen brengen, een grote opluchting voor zijn slachtoffers.»

'Ik wees mijn kinderen al jong op de gevaren van drugs. En als mijn dochter uitging, mocht ze nooit alleen fietsen'


Gevoeliger geworden

HUMO Moet je alerter zijn met een burgemeester als Bart De Wever? Telkens als hij een bommetje gooit in de media moet het parket meteen reageren. Onlangs nog over de drugshandel in Antwerpen: De Wever vond dat het de fout is van Nederland en zijn gedoogbeleid.

Gepts «Bart De Wever zegt iets, Kris Peeters antwoordt meteen... In die discussies ga ik mij niet mengen. Ik heb mijn onafhankelijkheid, en als ze mij iets vragen, zal ik mijn eigen analyse brengen. We wéten dat veel drugstrafiek wordt aangestuurd vanuit Nederland, maar of dat nu een gevolg is van het gedoogbeleid... Bij mijn weten slaat het gedoogbeleid op hasj, niet op cocaïne.»

HUMO Was het voor de komst van Bart De Wever rustiger voor jullie?

Gepts «Tja, hij lanceert iets en alles wat hij zegt, wordt nationaal nieuws. Maar Antwerpen heeft altijd in de belangstelling gestaan, ook toen Patrick Janssens burgemeester was. Je hebt enkele sterke burgemeesters – ook Bart Somers in Mechelen – die wegen op het nationale niveau, en die daardoor ook een aantal zaken in beweging kunnen brengen.»

HUMO Soms zetten procureurs de politiek onder druk, onlangs nog door enkele minderjarige boefjes vrij te laten omdat er geen plaats was in de gesloten jeugdinstelling van Everberg.

Gepts «Daarmee hebben we heel bewust een signaal gegeven aan de politiek. Er móést iets gebeuren. Een rechter bepaalt dat een minderjarige naar Everberg moet, en je krijgt doodleuk te horen: ‘We hebben geen plaats meer, spijtig.’ Dat is toch onvoorstelbaar! Het ging niet om straatbengels, maar om zware jongens die gewapende overvallen en inbraken hadden gepleegd. Eén van die jongens heeft trouwens meteen na zijn vrijlating een nieuwe inbraak gepleegd. Onze actie heeft geholpen, er zijn vier plaatsen bijgekomen en er zijn besprekingen geweest met het kabinet van minister Jo Van Deurzen

HUMO Voed je je kinderen anders op als je elke dag ziet wat er allemaal fout loopt in dit land?

Gepts «Mijn kinderen zeiden altijd: ‘Mama, jij weet veel te veel.’ Ik wist dat er op scholen gedeald werd, dus wees ik hun al jong op de gevaren van drugs. Ik zat ook in de schoolraad en wist altijd waarmee ze bezig waren. En als mijn dochter uitging, mocht ze nooit alleen fietsen – altijd met twee of met drie. Ik was nogal beschermend, denk ik. Daar zal mijn werk wel voor iets tussen gezeten hebben.»

HUMO Heeft uw job u veranderd?

Gepts «Je leert incasseren. Ik heb dagen gekend waarop ik de ene zware zaak na de andere moest behandelen. Een overval, een moord, mishandeling, drugssmokkel... Een hele dag lang zie je al die verdachten voorbijkomen. Als je dan ’s avonds buitenstapt, moet je jezelf even herprogrammeren. ‘Ik ben weer in de normale wereld. Die dingen gebeuren niet op elke straathoek.’

»Ik merk dat ik gevoeliger geworden ben. Toen ik als jonge magistraat uit bed werd gebeld voor een moord of iets anders vreselijks, was ik vooral bezig met wat er allemaal moest gebeuren. Ik stond veel minder stil bij het drama erachter. Als ik nu zulke dingen hoor, denk ik: ‘Wat vreselijk toch!’ Een kind dat tijdens een familiefeestje in een zwembad verdrinkt, een peuter die in de zandbak van de crèche bedolven raakt, een jongetje dat tijdens een achteruitrijmanoeuvre wordt doodgereden... Daar denk ik nog altijd met rillingen aan terug.

»Ik wil geen gewelddadige films of thrillers meer zien, het geweld en de spanning zijn me te veel. Het komt te hard binnen. Ik heb genoeg gezien en gehoord in het echte leven en door de jaren begint dat te wegen. Nee, geef mij maar een lichtvoetige Franse praatfilm.»

Veerle Maebe,

‘In eer en geweten’, Uitgeverij Houtekiet

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234