Anne Marie van Veen heeft longkanker en klaagt de tabaksindustrie aan: 'Ik ben met de dood bedreigd, wat wel bijzonder is voor een terminale patiënt'

Een ex-rookster met terminale longkanker die de tabaksindustrie wil aanklagen? Bij aanvang van ons gesprek is de scepsis groot. Heeft ze het niet zelf gezocht? Moeten leverpatiënten dan ook maar alle bierbrouwers voor de rechter slepen?

'Ken jij nóg een product waarvan de gebruiker 50 procent kans heeft om ziek te worden of te overlijden?'

Een rechtszaak tegen de tabaksindustrie is op zich niet zo bijzonder. Al sinds de jaren 50 lopen er civiele procedures tegen de grote producenten. Het opmerkelijke aan déze rechtsgang is dat advocate Bénédicte Ficq, die ons samen met haar cliënt ontvangt in een statig pand langs de Amsterdamse grachten, hen na de zomer voor de strafrechter wil brengen.



HUMO Mevrouw Ficq, wat is precies het verschil tussen een strafzaak en een civiel geding?



Bénédicte Ficq «In een strafzaak vraagt een burger aan de officier van justitie (vergelijkbaar met onze procureur des Konings, red.) om een strafvervolging op te starten tegen iets of iemand, in dit geval de tabaksindustrie en haar leidinggevenden. Wij zijn immers van mening dat zij strafbare feiten hebben gepleegd.»



Anne Marie van Veen «In civiele zaken gaat het altijd om het afdwingen van een schadevergoeding. De industrie betaalt een bepaald bedrag aan de eiser en daarmee is de kous af. De criminele praktijk blijft doorgaan. Ik vraag geen cent, voor alle duidelijkheid.»



Ficq «Een tabaksproducent als Philip Morris International draait een omzet van bijna 30 miljard dollar per jaar: daar is een apart potje voor het betalen van schadevergoedingen. Een civiele zaak verandert niets ten gronde. Tabaksproducenten weten al decennialang dat hun product dodelijk verslavend is en ernstige ziektes veroorzaakt. Toch nemen ze dat risico. Sterker nog, ze stellen hun product zo samen dat afnemers het steeds meer tot zich willen nemen. Het primaire doel is: bij zoveel mogelijk mensen een verslaving creëren. Het uiteindelijke overlijden van een deel van de klanten nemen ze erbij. Want wie sterft, wordt gewoon vervangen door een nieuwe roker.»



HUMO U koos niet voor de aanklacht ‘doodslag’ of ‘zware mishandeling’, maar voor het iets mildere ‘het opzettelijk benadelen van iemands gezondheid’? Waarom?



Ficq «Omdat die aanklacht volgens ons het meeste kans op slagen heeft. Het opzettelijk benadelen van de gezondheid is inherent aan de samenstelling van het product – een sigaret is niet toevallig wat ze is. Heel veel slimme mensen hebben daar lang over nagedacht. Als ik met een hamer op jouw hoofd sla, word ik meteen ingerekend. Mijn gedrag heeft immers onmiddellijke en zichtbare gevolgen. Een sigaret is minstens even schadelijk, maar dan op langere termijn.

'In onze aan­klacht focus­sen we op het met voor­be­dachten rade veroor­zaken van verslaving' Bénédicte Ficq

»Het is wraakroepend hoe de industrie de knapste koppen inschakelt om allerlei geniepige manieren te verzinnen om nieuwe rokers aan te trekken. Ze voegen lekkere smaakjes als honing of chocolade aan hun sigaretten toe, verfraaien verpakkingen en proberen binnen te dringen in de wereld van jongeren via games of populaire series zoals ‘Sons of Anarchy’. In die reeks rookt men van ’s ochtends tot ’s avonds. Ik heb zelf dertig jaar gerookt. Intussen ben ik vijftien jaar gestopt, maar wanneer ik die acteurs zie inhaleren, loopt het water me nog altijd in de mond. Dát is wat verslaving met je doet.»

HUMO U bent, opmerkelijk genoeg, de eerste advocaat die een strafzaak aanspant tegen Big Tobacco. Waarom is niemand eerder op dat idee gekomen?

Ficq «Ik vind dat een even bizarre vaststelling als u, want onze strategie ligt eigenlijk voor de hand. Het gekke is: jaren geleden, toen ik nog rookte, vroeg iemand me al eens naar de haalbaarheid van een strafzaak tegen de tabaksindustrie. Ik zag het echt niet. Nu ben ik ervan overtuigd dat mijn verslaafde brein het gewoon niet wílde zien.

»Pas door me in deze zaak te verdiepen, zijn mijn ogen opengegaan. De cijfers zijn hallucinant. Eén op de twee gebruikers van dit product wordt ziek of sterft eraan. Welk ander product waarvan de helft van de gebruikers ziek worden of overlijden, kun je gewoon in de winkel kopen? Mocht men de sigaret vandaag uitvinden, gelooft u dan dat iemand de toelating zou geven om ze te verkopen?»

'In sigaretten zitten 70 kankerverwekkende stoffen. En het is de drug die het snelst tot verslaving leidt'

HUMO In het jargon noemt men dat ‘death by design’.

Ficq «’t Is veeleer ‘addiction by design’. In onze procedure concentreren we ons op het met voorbedachten rade veroorzaken van verslaving. En dat is een breinziekte. Er zijn tal van wetenschappelijke rapporten die ons daarin steunen. Het ontwerp van de sigaret dient maar één doel: het bewerkstelligen van een grote groep vaste afnemers. Dáárom zitten er producten zoals nicotine en tientallen andere schadelijke en kankerverwekkende ingrediënten in.»


Sluipmoordenaar

HUMO Mevrouw Van Veen, u hebt uitgezaaide longkanker, stadium IV. Genezing is met andere woorden niet langer mogelijk. Hoe gaat het nu met u?

Van Veen «Behoorlijk goed. Enkele dagen geleden heb ik de laatste van 26 bestralingen ondergaan. En gisteren kreeg ik te horen dat de kanker op twee van de drie plaatsen verdwenen is.»

HUMO Gaat het de goede kant op?

Van Veen «Neen, van longkanker wordt men nooit genezen verklaard. Negen op de tien keer komt het terug. Op melanoomkanker na, is het de dodelijkste kanker van allemaal. Wat er nu staat te gebeuren, weet ik dus ook niet. Ik geloof nog altijd graag dat ik onsterfelijk ben (lacht). Maar tegelijk ben ik realistisch. Ik besef heel goed dat ik er volgend jaar misschien niet meer zal zijn: 80 procent van de longkankerpatiënten overlijdt het eerste jaar, ik ga nu bijna mijn tweede jaar met de ziekte in.»

HUMO Hoe bent u beginnen te roken?

Van Veen «Toen ik 6 was, nam ik stiekem een sigaret van mijn vader mee achter de schuur. Dat was in die tijd niet zo abnormaal. Ik kom uit een ‘snel’ milieu. Mijn vader zat in de haute couture, reed in een grote Amerikaanse wagen en had verschillende modezaken in Amsterdam. Na mijn geboorte heeft hij dat haastige bestaan ingeruild voor een boerderij in Drenthe, maar de moderne levensstijl bleef.

»Op mijn 15de bleef ik eens bij vriendinnen slapen: die avond rookte ik helemaal alleen een pakje Belinda Menthol leeg. Ik vond het zo ontzettend lekker. De geur alleen al. Ik inhaleerde ook meteen, wat toch uitzonderlijk is voor een kind. Even later stapte ik over op Drum-shag. Ik was ook best trots op mijn nieuwe gewoonte. Toen ik als vrijwilliger bij de jeugdbeweging voor het eerst een sigaretje opstak, kwamen mensen verwonderd naar me toe. ‘Ja, ik rook,’ zei ik. Dat vond ik best wel stoer.»

HUMO Je vader rookte dus ook.

Van Veen «Twee pakjes per dag. Op latere leeftijd is hij overgestapt op de pijp, omdat hij dacht dat dat gezonder was. Hij stond ermee op en ging ermee slapen. Op zijn 46ste – ik was 14 – is hij overleden aan de gevolgen van een hartaanval. Als zware roker was hij altijd bang geweest dat er zoiets zou gebeuren. Toen hij op een keer aan zijn arts vroeg hoe groot de kans was dat hij kanker zou krijgen, had die geantwoord: in dit tempo zult u eerder aan een hartfalen sterven. Nou, hij heeft gelijk gekregen.

»Ook mijn oma en mijn oom rookten heel veel. Zij is gestopt toen ze 90 was: God mag weten waarom ze zich op die leeftijd nog de moeite getroostte. Maar ze is uiteindelijk 96 geworden.»

HUMO Eén van die uitzonderingen waarmee rokers doorgaans hun geweten sussen.

Van Veen «Precies. Ik deed het zelf ook hoor, toen ik nog rookte. Als iemand me vroeg of ik niet voor mijn gezondheid vreesde, dan zei ik: ‘Ach, zeur toch niet. Kijk naar mijn oma. Die is bijna 100 geworden!»

HUMO Hoeveel rookte u?

Van Veen «Ik rookte 23 jaar lang twee tot drie pakjes roltabak per week. Dat is best veel. (Snel) Voor ik iedereen over me heen krijg omdat ik mijn kinderen ‘vergiftigde’: ik rookte nooit in huis. Ik ging altijd naar buiten.»

HUMO U hebt vier kinderen. Kon u stoppen tijdens de zwangerschappen?

Van Veen «Bij mijn oudste zoon en de daaropvolgende tweeling had ik daar geen problemen mee. Maar na de bevalling stak ik er wel meteen één op. Ons vierde kind is jong gestorven na een zware hersenbloeding. En daardoor was de stress bij de daaropvolgende zwangerschap zó groot dat ik wel bleef roken. Uit onderzoek blijkt dat 17 procent van de rokende vrouwen niet stopt tijdens de zwangerschap. Maar dat cijfer is wellicht nog te laag, wegens het taboe dat ermee gepaard gaat.»

Ficq «Wat nog maar eens bewijst hoe verslavend sigaretten zijn. Zelfs moeders die een kind in hun buik dragen, kunnen niet aan de drang weerstaan.»

Van Veen «Het is gewoon verschrikkelijk. Je voelt je rot en je kunt er niets aan doen.»

HUMO Wanneer kreeg je te horen dat je longkanker had?

Van Veen «Ik voelde een bobbeltje in mijn hals, zo klein dat mijn huisdokter het eerst niet kon vinden. Een punctie toonde niets bijzonders. Pas na een biopsie vonden ze foute cellen. Dan weet je het wel. Nochtans had ik nergens last van. Ik verloor geen gewicht, ik was niet moe en ik hoestte geen bloed op – ik stond zelfs op het punt om een eigen nagelsalon te openen. Daarom noemen ze longkanker ook een sluipmoordenaar. Op 9 juli 2014 kreeg ik het uiteindelijke verdict te horen: uitgezaaide longkanker, stadium IV.»

HUMO Hoe reageerde u op het nieuws?

Van Veen «Mijn wereld stortte in. Maar tegelijk was ik ook opgelucht: eindelijk wist ik wat er aan de hand was.»

HUMO Voelde u spijt?

Van Veen «Neen. Vorig jaar was ik op een bijeenkomst van de stichting Inspire2Live in Amsterdam. Het ging over het schuldgevoel van longkankerpatiënten, maar dat heb ik nooit gehad. Ik vraag me nooit af: waarom ik? Waarom ben ik ooit begonnen met roken? De weken na de diagnose was ik ook niet kwaad. Ik rookte zelfs nog. Ik nam me voor om te stoppen op de dag van mijn eerste chemokuur, een maand na mijn diagnose. En zo is het ook gegaan: ik heb mijn laatste sigaret uitgedrukt op de stoep voor het ziekenhuis.»

HUMO Wanneer kwam u tot het besef dat u iets wilde ondernemen?

Van Veen «In het begin was ik uiteraard niet bezig met een aanklacht. Maar ik was wel meteen van plan om de ziekte zelf onder de aandacht te brengen. Op Inspire2Live kreeg ik een uitnodiging voor de première van de documentaire ‘De vervangers’. Ik was de enige longkankerpatiënt in een zaal vol artsen. Die film had een enorme impact op mij: ik begreep plots dat de volledige tabaksindustrie erop gericht is om kinderzieltjes te vangen. Dat zijn de eerste klanten. Ik was zelf ooit één van die kinderen. En mijn kinderen zijn misschien de volgende slachtoffers. Dat kon ik niet laten gebeuren.»

Ficq «Ondertussen is er veel onderzoek gedaan naar verslaving bij jonge mensen. Kinderen die roken, kunnen dat helemaal niet plaatsen. De prefrontale cortex in ons brein, verantwoordelijk voor planning en langetermijndenken, is pas ten volle ontwikkeld als we 25 zijn.»

'Ik wil mijn kinderen beschermen tegen die criminelen'

Van Veen «Ik speelde met het idee om naar een advocaat te stappen. Na wat opzoekingswerk kwam ik automatisch bij een civiele zaak uit, maar dat wilde ik niet. Met een schadevergoeding blijft het hele systeem overeind. Ik zocht een manier om mijn kinderen te beschermen, om hen uit de handen van die criminele industrie te houden. Het klinkt misschien raar, maar in feite staat mijn ziekte helemaal los van dit proces. Het gaat niet om mij.»


De insider

HUMO Mevrouw Ficq, u hebt een zekere reputatie in Nederland. U verdedigde in het verleden al enkele zware jongens en trad op in geruchtmakende, controversiële en gemediatiseerde zaken. Stond u meteen klaar om de tabaksindustrie aan te klagen?

Ficq «Ik heb altijd aan de andere kant gestaan, die van de beklaagde. Maar een ouder, soortgelijk dossier heeft mij over de streep getrokken. Ik verdedigde een macrobioot die werd vervolgd wegens het opzettelijk benadelen van de gezondheid van een kankerpatiënt, de ex-vrouw van een bekende Nederlandse politicus. Mijn cliënt had haar voedseladviezen gegeven en haar – volgens de officier van justitie – aangeraden om niet naar een klassieke arts te gaan. Die man werd na een geruchtmakend proces veroordeeld. Terwijl de vrouw over wie het ging, nochtans zelf zei: ‘Ik heb geen vertrouwen in artsen. Ik kies er zelf voor om mijn kanker via de natuurlijke weg te bestrijden.’ Maar de rechter zei: ‘Iemand met kanker is zo bang dat hij niet meer zelf kan kiezen.’

»Angst voor kanker en de dood is dus al voldoende om tot een uitsluiting van de vrije wil te komen. Waarom zou de vrije wil dan wel een probleem vormen bij een zwaar verslaafde nicotinejunk? Toen dacht ik: ‘Fuck it, wij gaan aangifte doen.’»

HUMO Cruciaal in rechtszaken tegen de tabaksindustrie is precies dat element van vrije wil. De klassieke verdediging luidt dat rokers er bewust voor kiezen om te roken en daar dan ook maar de gevolgen van moeten dragen.

Ficq «Het argument van de vrije keuze wordt altijd aangehaald. Maar kiezen veronderstelt vrijheid van wil. En die veronderstelt op haar beurt dat je een afweging kunt maken: doe ik dit wel of doe ik dit niet? Na vijf à zes weken roken ben je per definitie verslaafd aan nicotine en lukt dat gewoon niet meer: je hersenen zijn dan zo ziek dat ze je dwingen om die sigaret in je mond te steken.

»De producent van een product dat erop gericht is om de vrije wil uit te schakelen via verslaving, kan later in een gerechtelijke procedure toch moeilijk beweren dat de roker zélf de keuze maakt om te blijven roken? Ik heb dertig jaar lang geprobeerd om te stoppen. Anne Marie kon niet stoppen.»

Van Veen «Ik ken het mechanisme van verslaving intussen. Die mannetjes van de tabaksindustrie hadden mij in hun macht. Nu is het mijn taak als moeder om ervoor te zorgen dat mijn kinderen niet in dezelfde val trappen.»

Ficq «Onze klacht gaat natuurlijk over iedereen die het product gebruikt, maar vooral kinderen zullen er de vruchten van plukken

»Ik ben intussen benaderd door Jeffrey Wigand, de biochemicus die voor de Amerikaanse tabaksproducent Brown & Williamson werkte, maar met zijn geweten in de knoop raakte (de man op wie de film ‘The Insider’ gebaseerd is, red.). Hij trad op als klokkenluider en wordt sindsdien bedreigd, maar binnenkort komt hij naar Nederland om ons te steunen en als deskundige op te treden in de procedure.»

HUMO In de documentaire ‘De vervangers’ valt ook op hoe erg de tabakslobby en de Nederlandse politiek verstrengeld zijn.

Ficq «Heel zorgwekkend is dat. Onze minister van Volksgezondheid, Edith Schippers, komt uit een werkgeversorganisatie die heel sterke banden had met de tabaksindustrie. Dat netwerk heeft ze meegenomen. Het is fantastisch dat onze overheid de leeftijdsgrens voor sigaretten heeft opgetrokken, maar tegelijk is het beleid op dat vlak heel bescheiden. Ik woon zelf naast een school en zie dagelijks zoveel kinderen roken.»

Van Veen «Deze week zat ik in een televisieprogramma met staatssecretaris van Volksgezondheid Martin Van Rijn. ‘Wij volgen deze zaak op de voet,’ zei hij. Maar uiteindelijk werd de discussie toch weer omgedraaid: ik was verantwoordelijk voor mijn ziekte. Maar daarover gaat deze zaak niet! Een overheid die zijn kinderen echt wil beschermen, neemt andere maatregelen.»


Kanker op de kaart

HUMO In Australië kan men sinds kort alleen nog maar witte pakjes kopen – 29 dollar per stuk – met het logo van de producent ergens in de marge. Helpt dat?

Van Veen «Het is alleszins een stap in de goede richting. De maatregelen in Nederland en België zijn niet ingrijpend genoeg. Om de grove foto’s op de pakjes te verbergen kun je hippe doosjes kopen. Een prijsstijging van een paar euro helpt niets. Pas wanneer je 30 euro vraagt, kun je mensen doen stoppen.»

HUMO Het klassieke antwoord is dat de zwarte markt dan zal floreren.

Van Veen «Dan nog: het is sowieso moeilijker om een illegaal product op de kop te tikken.»

Ficq «Vandaag liggen sigaretten overal: in tankstations en in supermarkten. Ze schreeuwen: ‘Ik ben oké, ik ben lekker. Koop mij.’ Als het product niet meer in de winkelrekken ligt, verdwijnt ook die boodschap.»

Van Veen «Mocht ik dát voor elkaar krijgen, dan zou ik dolgelukkig zijn. Dan heb ik mijn taak als moeder volbracht.»

HUMO Men vergelijkt sigaretten ook weleens met andere genotsproducten, zoals alcohol.

Ficq «In alcohol zitten geen additieven: het wordt niet extra verslavend gemaakt, maar is wat het is. Tabak is een verwaarloosbaar ingrediënt in sigaretten. Ze bevatten 401 giftige en 43 kankerverwekkende stoffen. Verbrande suiker, bijvoorbeeld, dat een antidepressivum in je brein loslaat en zo de nicotineverslaving verhoogt. Je moet maar eens naar de website van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid surfen. In een factsheet analyseert de overheid heel zakelijk de schadelijke effecten van alle additieven. De angst slaat je om het hart! Propyleenglycol, aceetaldehyde, sorbitol, ammoniak. Men schrijft er gewoon bij dat het verslavend of kankerverwekkend is en verder: bekijk het maar. Dat kan toch niet?»

'Roken is maatschappelijk geaccepteerd. Dát is pas een zieke gedachte'

Van Veen «Enkele jaren geleden haalde de kinderbescherming obese kinderen weg uit hun gezinnen. Men sprak er in de media schande over. Tegelijk zie je overal 12-jarigen roken of in de rook van hun ouders zitten, zonder dat iemand ingrijpt. Roken is maatschappelijk geaccepteerd. Dát is pas een zieke gedachte.»

HUMO Jullie lanceerden de campagne ‘Sick of Smoking’ om ruchtbaarheid aan de zaak te geven en mensen te overhalen om ook aangifte te doen. Bekende Nederlanders zoals Carice van Houten en Joris Luyendijk betuigden al openlijk hun steun. Sterkt dat uw zaak?

Van Veen «Absoluut. Hoe meer mensen en organisaties ons steunen, hoe moeilijker het voor de officier van justitie wordt om geen gevolg aan onze vraag te geven. Bijna zevenhonderd mensen hebben zich intussen aangemeld voor een aangifte. En de teller staat op 13.000 sympathisanten.»

Ficq «Ik wil een wereldwijd domino-effect creëren. Het eerste dominosteentje valt nu in Nederland, hopelijk valt het tweede in België. Als bij jullie een strafrechtadvocaat aangifte doet, dan krijgt die van mij alle informatie.»

HUMO Op Anne Maries blog las ik ook enkele negatieve reacties, in de trant van: eigen schuld, dikke bult. Hoe gaat u daarmee om?

Van Veen «Die mensen begrijpen het niet zo goed. Ze denken dat ik iets wil, maar ik wil helemaal niets voor mezelf. Ik doe het net om de mensen na mij te beschermen. Maar voor sommigen is de sigaret een heilig huisje, en die groep valt niet te overtuigen.

»Ik wist dat ik heel veel bagger over me heen zou krijgen. Ik ben met de dood bedreigd, wat wel bijzonder is voor een terminale kankerpatiënt (lacht). En iemand anders zei: ‘Ik zal dansen op je graf.’ Maar het belangrijkste is dat mijn man en mijn omgeving me steunen, anders zou ik het niet kunnen.»

HUMO Heeft de tabaksindustrie intussen al gereageerd?

Ficq «Ja. Gisteren, in het Algemeen Dagblad. (Leest voor) ‘Ten eerste is het nog erg onzeker wat er van die procedure komt. Het gaat ook om een schrijnend geval.’ (Tegen Van Veen) Dat ben jij dus.»

Van Veen (lacht) «Zeggen ze dat echt? Geweldig!»

Ficq (leest verder) «‘Het enige wat ik er nu over kwijt wil: er worden weer een hoop dingen gezegd die niet kloppen.’»

Van Veen «Ongelooflijk dat ze die onzin blijven volhouden!»

HUMO Wanneer zullen jullie tevreden zijn?

Ficq «Als de verslavende componenten uit de sigaret worden gehaald. Dan hoor je ons niet meer.»

Van Veen «Met pure tabaksbladeren is niets mis. Maar niemand zal uit zichzelf een fles aceton leegdrinken, terwijl het wel via een sigaret geïnhaleerd wordt. Vind je dat niet raar?»

Ficq «In een sigaret zitten verdovende stoffen die de natuurlijke hoestprikkel lamleggen. Normaliter zou je lichaam reageren wanneer je rook inademt, maar door die stoffen voel je dat niet en ga je integendeel nog dieper inhaleren. Het is zo uitgekiend. Eerst doen ze er een lekker smaakje in, dan wordt de natuurlijke bescherming lamgelegd en vervolgens treden de verslavende stoffen in werking.

»Uit gelekte interne bedrijfsdocumenten, die intussen vrij te raadplegen zijn op het internet, blijkt hoe doelgericht die industrie te werk gaat. Voor de lancering van de mentholsigaret richtte men zich vooral op vrouwen en zwarten. Omdat – en ik citeer – ‘zwarten heel erg gehecht zijn aan hygiëne en lekker willen ruiken’. Alsof het een diersoort betreft.»

HUMO Geeft deze strijd kracht? Of kost ze net energie die u misschien beter aan uw ziekte zou besteden?

Van Veen «Deze zaak kost me veel energie, maar op een fijne manier. Gisteren stond ik op het punt om dit interview af te bellen. Ik was doodop. Uiteindelijk ben ik toch gekomen, omdat ik mensen bewust wil maken.

'Ik heb er het volste vertrouwen in dat we hier een zaak van kunnen maken. En ik wil ze ook meemaken tot het einde.'

»Toen mijn longkanker werd vastgesteld, zei ik tegen mijn echtgenoot: ‘Vanaf nu heb ik een duidelijke missie, ik wil longkanker op de kaart zetten.’ Ik heb er het volste vertrouwen in dat we hier een zaak van kunnen maken. En ik wil ze ook meemaken tot het einde.»

Ficq «Je weet toch dat zo een procedure heel lang kan aanslepen?»

Van Veen «Absoluut. Dat is dus een goed vooruitzicht! (lacht)»


Lopend vuurtje

‘Ik hoop dat onze zaak navolging krijgt in België,’ zei Bénédicte Ficq. Maar is dat überhaupt mogelijk? Wij vroegen het aan Wendy De Bondt, professor strafrecht aan UGent.

Wendy De Bondt «In België staat ‘het opzettelijk benadelen van de gezondheid’ niet in het strafrecht, maar ‘het opzettelijk toebrengen van schadelijke stoffen’ wél. Je kunt argumenteren dat het uitschakelen van de vrije wil na vier weken daarop neerkomt. Het grote probleem blijft echter de initiële vrije keuze van de roker. Het lijkt me bijzonder moeilijk, zo niet onmogelijk, om aan te tonen dat de tabaksindustrie tot roken heeft aangezet, ondanks de invloed van reclame, de media en de muziekindustrie.

»Het is ook moeilijk om een causaal verband aan te tonen tussen het roken van de sigaretten van de vervolgde producent en de kankercellen. Probeer maar eens één bepaalde producent als schuldige aan te wijzen. Zelfs al heeft iemand maar één merk gerookt, dan nog wordt het zeer lastig om een sluitende bewijsvoering op te bouwen.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234