null Beeld

Anne Teresa De Keersmaeker en Brian Eno leiden de dans

Het lijkt een wonderlijke combinatie: Anne Teresa De Keersmaeker, meesteres van de prachtigste en meest uitgekiende dansvoorstellingen, en Brian Eno, ooit lid van Roxy Music, producer van David Bowie, U2 en Coldplay- en uitvinder van de ambient. Maar zet ze bij elkaar en je begrijpt meteen waarom een dansstuk van háár op muziek van hém alleen maar iets opwindends kan opleveren. Het begon allemaal een jaar geleden, toen De Keersmaeker en Eno elkaar ontmoetten aan de UCL, waar ze allebei tot doctor honoris causa benoemd werden.

Anne Teresa De Keersmaeker «Daar ontdekten we dat onze moeders een paar kilometer van elkaar geboren zijn, in de buurt van Dendermonde.»

Brian Eno «Je wist toch dat ik half Belgisch ben? Mijn vader werd verliefd op mijn moeder toen hij tijdens de Tweede Wereldoorlog bij een Belgische familie ingekwartierd zat.»

HUMO Er was een instant gevoel van herkenning.

Eno «Precies. Alle Belgen, zeg ik altijd, zien eruit als intelligente aardappels.»

De Keersmaeker «Merci, zeg!»

Eno «Ik zie er zélf toch ook zo uit, vind je niet? Ik bedoel dat als een compliment. Ik heb altijd het gevoel gehad dat de Belgische genen van mijn moeder me speciaal maakten, dat ik daardoor anders was dan de rest. En daar was ik trots op.»

HUMO Jullie samenwerking kwam er niet toevallig. Het klikte.

De Keersmaeker «Bij mij was die klik er al eerder. Door zijn muziek. In de jaren 80 was ik een fan van Roxy Music. Toen ik ‘The Song’ maakte, in 2009, heb ik al met het idee gespeeld om het nummer ‘Golden Hours’ uit Eno’s plaat ‘Another Green World’ te gebruiken, maar toen ben ik uiteindelijk voor ‘The White Album’ van The Beatles gegaan. Nu is het er dus toch van gekomen. Ik ben een paar keer op bezoek geweest in Brians studio: ik was zo gecharmeerd van de manier waarop hij daar een beetje liep rond te lummelen. Er was geen hoogtechnologische apparatuur: hij zat daar heel low key, als een sound wizard of een soort alchemist die heel intuïtief met zijn eenvoudige gerief aan het experimenteren was.»

Eno (lacht) «Dat is eigenlijk een heel goeie beschrijving van hoe ik werk. Ik werk het liefst met apparatuur waarmee ik me op mijn gemak voel, waarbij ik me geen minuut hoef af te vragen hoe één en ander werkt. Al die nieuwe digitale tools zijn zo ingewikkeld dat je al snel alleen nog maar de gebruiksaanwijzing zit te lezen. Dat doe ik niet graag.»

HUMO Wat frappeerde jou toen je Anne Teresa voor het eerst in haar studio bezig zag?

Eno «Dat haar dansers totaal niet bang van haar waren. Vaak is het zo dat de groep waar een regisseur of choreograaf mee werkt bang is om zich te amuseren en vooral bezig is met: geen fouten maken. Maar dat is geen goeie sfeer om dingen in te laten ontstaan.

»Ik probeer de mensen die met mij aan hun muziek komen werken altijd het gevoel te geven dat ze de ideeën waar ze al zo lang mee in hun hoofd lopen vrij kunnen uitproberen. Ik wil een werksituatie creëren waarin mensen zich aangemoedigd voelen om dingen te doen die kunnen mislukken. Ze weten dat ik nooit zal zeggen: ‘O dear, waar kom je nu mee af?!’ Alleen zo kan er iets gebeuren wat niemand verwacht. En net dát is waar ik naar op zoek ben.»

HUMO ‘Golden Hours’ maakte je toen je 26 was.

Eno «Ja, en ik zou het nu niet meer kunnen maken. Als ik iets aan het fabriceren ben, weet ik nooit precies wat ik aan het doen ben. Ik duw mezelf altijd tot het uiterste, omdat ik elke keer iets anders wil doen dan ik tot dan toe gewend ben. Dat windt me op – ik ben dan benieuwd wat het zal worden – en die opwinding voelen de mensen, in die mate dat ze er zelf ook opgewonden van raken. Nu, dat is dus wat ik deed toen ik op mijn 26ste ‘Golden Hours’ maakte. Nu, veertig jaar later, weet ik precies hoe ik zo’n stuk muziek moet maken, waardoor het te perfect zou worden. Ik zou er dus niet meer opgewonden van raken.»

HUMO ‘Golden Hours’ doet al een beetje denken aan de ambient die je later bent gaan maken.

Eno «Klopt. Maar die muziek gaat verder. Ik duw mezelf nog altijd over mijn grenzen en maak nog altijd dingen die ik niet begrijp, maar nu natuurlijk met een ander resultaat dan toen.

»Anne Teresa doet, denk ik, net hetzelfde. In haar choreografie zit een heel rare pas: één stap met links en dan twee met rechts.»

De Keersmaeker «Ik herinner me nog dat je zei: ‘Wat is dat!’ Maar het past toch perfect op het ritme van ‘Golden Hours’?»

Eno «Dat is waar, maar toen ik die pas tijdens de repetities zag, dacht ik: ‘Hoe verzint ze het? Dat is compleet waanzinnig.’ Ik heb het later proberen na te doen: het lukte niet. Het is totaal onmogelijk.»

De Keersmaeker «Ik moet eerlijk zeggen: mijn dansers hebben ’m nu onder de knie, maar zélf kan ik het nog steeds niet.»

Eno «Haha, fantastisch!»

De Keersmaeker «Dat is ook omdat ik altijd een slechte danseres ben geweest. Daarom ben ik mijn eigen passen, mijn eigen danstaal gaan uitvinden. Het lukte maar niet om me de klassieke danspassen eigen te maken.»

Eno «Ik ben ook een heel beperkte muzikant. Ik ben eigenlijk schilder van opleiding. Maar omdat er aan de kunstacademie een leraar rondliep die muziekcollages maakte met een taperecorder, dacht ik: ‘O, maar dan kan ik ook muziek maken.’ Ik ben me dan gaan toeleggen op synthesizers en zo. Nu, in de geschiedenis van de populaire muziek zijn er veel opmerkelijke muzikanten met een soort handicap. Zo kon Django Reinhardt na een brand in zijn woonwagen maar twee vingers van zijn linkerhand meer gebruiken: daardoor heeft hij zijn eigen, speciale gitaarstijl moeten ontwikkelen.»


Een zak vol nougat

HUMO Anne Teresa, jij maakte het ondertussen wereldbekende ‘Rosas danst Rosas’ toen je 23 was. Zou jij dat stuk nu ook niet meer kunnen maken?

De Keersmaeker «Natuurlijk niet. Je maakt wat je maakt omdat je op dat moment bent wie je bent. In die tijd zat ik vaak met Arno en Jan Decorte in het Brusselse café Le Coq. De kunstwereld was toen helemaal anders. Er waren hoogstens twee premières per week. Alles was veel meer rock-’n-roll. Mijn eerste voorstellingen – ‘Fase’ en ‘Rosas danst Rosas’ – waren al heel minimalistisch en streng, maar er zat ook een bijna provocerende lading energie in, een houding van: ‘Heb ik iets van je aan of zo?’»

HUMO Dat is iets wat jullie werk gemeen heeft, dat het heel geconstrueerd is, maar toch ook een enorme emotionele lading heeft. Er is altijd een spannend evenwicht tussen overgave en controle.

Eno «Dat is het helemaal! Ik begin altijd met een bijna mathematische structuur – ritme en puls, herhalingen – maar dat is niks meer dan een hulpmiddel om op gang te komen. Op een gegeven moment dwing ik mezelf om dat systeem los te laten en me te laten verrassen door wat er gebeurt. Ik heb veel bewondering voor vakmanschap, mensen die dingen maken op basis van regels en gewoonten, maar ik wil iets maken dat vérder gaat. Constructie én emotie; controle én overgave; het mannelijke en het vrouwelijke verenigd, zeg maar. Ik weet het, het is gevaarlijk om die woorden te gebruiken. Voor je het weet ben je een seksist of een vrouwenhater. Maar het is nu eenmaal zo dat het hersendeel dat nagaat hoe dingen werken en hoe je ze onder controle kunt houden bij mannen veel actiever is. Het deel dat intuïtie en overgave aanstuurt, werkt dan weer harder bij vrouwen.»

De Keersmaeker «Ik ben het helemaal met je eens. Ik denk dat Brian wat dat betreft heel vrouwelijk is, en ik heel mannelijk.»

Eno «Dat kan kloppen. Ik denk dat elke kunstenaar toegang probeert te krijgen tot dat hersengebied dat niet van nature heel actief is. Dat hij de dingen juist anders wil doen dan de natuur hem ingeeft. Ik ben in veel opzichten typisch mannelijk, ben niet goed in twee dingen tegelijkertijd doen en kan heel monomaan met iets bezig zijn, maar het windt me op om op te schuiven naar gedrag dat níét natuurlijk is voor mij.»

HUMO Naar overgave dus. Ben je daar goed in?

Eno «Neen. Er moet al heel wat gebeuren eer ik me echt overgeef, als je begrijpt wat ik bedoel, haha. Daarom was ik ook nooit goed in drugs gebruiken. Dat heb ik al heel lang geleden opgegeven.»

De Keersmaeker «Drugs waarbij je de controle verliest, zijn ook niks voor mij.»

Eno «Ik werk ’s avonds alleen in mijn studio om rustig te worden. Muziek is wat mij betreft geslaagd als ik erin opga. Ik ben dus niet goed in overgave, maar ik kan wél goed dingen maken waaraan ik mezelf kan overgeven.»

HUMO En anderen ook, zo blijkt uit het succes van de ambient. Naar het schijnt zijn er zelfs vrouwen die op jouw muziek bevallen.

Eno «Tja. Als mijn muziek míj ontspant, dan zal ze voor veel andere mensen ook zo werken.»?

HUMO Dus kunst heeft nut.

Eno «Dat is een vraag die ik mezelf constant stel: waar ben ik eigenlijk mee bezig? Slaat het ergens op? Ik heb bij wijze van experiment eens aan twintig wetenschappers – ik heb er veel in mijn vriendenkring – gevraagd waarom zij deden wat ze deden. Hun antwoorden waren heel gelijkaardig. Ze waren gefascineerd door, bijvoorbeeld, het heelal, en wilden weten hoe het werkt. Dan heb ik aan twintig kunstenaars dezelfde vraag gesteld. Hun antwoorden waren allemaal anders, en vaag. Heel vreemd: zo veel mensen die met kunst bezig zijn, er graag naar kijken of luisteren, en niemand die weet waarom.»

HUMO Weet jij het wél?

Eno «Nee. Ik weet alleen dat ik ermee ben begonnen omdat ik geen echte job wou. Mijn vader was postbode, net als mijn oom en mijn grootvader. Ik wou weg uit dat patroon. Ik zag hoe mijn vader elke avond uitgeput thuiskwam en niet meer in staat was om nog iets te doen of te denken. Ik werk óók hard, maar ik doe alleen wat ik wil.»

De Keersmaeker «Ik ben een workaholic, maar ik zie mijn werk als: focused play.»

Eno «Dat is een goeie definitie. Weet je, ik ben het gelukkigst als ik mijn studio binnenkom en weet dat er die dag niets anders op het programma staat dan aan mijn muziek werken. Op dat soort dagen neem ik zelfs sandwiches mee, zodat ik zelfs niet naar buiten moet om te eten. Helaas is dit niet zo’n dag, en komt er zo meteen iemand met wie ik vanavond nog een stuk muziek moet afmaken. We moeten dus afronden.»

De Keersmaeker «Oké, maar Brian, kun je nu echt niet naar de première komen?»

Eno «Ik ga het proberen.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234