Antoine LeiriBeeld BELGAIMAGE

deze week 5 jaar geledenbloedbad in de bataclan

Antoine Leiris verloor zijn vrouw en voedt hun kind alleen op: ‘Ik vergeet niets en ik vergeef niemand’

Op 13 november is het precies vijf jaar geleden dat Antoine Leiris (39) zijn vrouw Hélène verloor bij de aanslag op de Parijse concertzaal Bataclan. Vlak erna publiceerde hij het pamflet 'Mijn haat krijgen jullie niet', nu heeft hij in 'Het leven, daarna' beschreven hoe het hem en zijn zoontje Melvil (6) sindsdien is vergaan. 'Ik moest wel verhuizen, alleen zo kon ik opnieuw zuurstof krijgen.'

Op vrijdag 13 november 2015 lieten 131 mensen het leven bij zes terreuraanslagen in Parijs. Eén van hen was de 35-jarige visagiste Hélène Muyal-Leiris. Die avond was ze naar een concert van de Amerikaanse band Eagles of Death Metal in de concertzaal Bataclan gegaan, terwijl haar man Antoine Leiris thuisbleef bij hun 17 maanden oude zoontje Melvil. De maandag erna zag hij haar voor het allerlaatst terug in het mortuarium. 'Ze was even mooi als altijd.' Diezelfde dag postte hij op Facebook een brief aan de terroristen die zijn vrouw hadden vermoord. 'Jullie zullen mijn haat niet krijgen,' schreef hij. Zijn boodschap ging viraal en uit die brief is het aangrijpende boekje 'Mijn haat krijgen jullie niet' ontstaan, waarin hij de eerste twaalf dagen zonder Hélène beschrijft. Vijf jaar later ligt 'Het leven, daarna' in de boekhandel, het verslag van zijn leven na 'de gebeurtenissen', zoals hij de aanslagen noemt, vijf jaar waarin hij tussen hoop en wanhoop is geslingerd.

De coronacrisis leek de moslimterreur verdrongen te hebben, maar op de dag van ons gesprek onthoofdt de Tsjetsjeense jihadist Abdullah Anzorov (18) de geschiedenisleraar Samuel Paty (47), omdat die cartoons van de profeet Mohammed heeft getoond in de klas.

ANTOINE LEIRIS «Dat is vreselijk, en totaal onaanvaardbaar. Ik heb geen probleem met de islam als religie, wel met de politiek-fundamentalistische variant ervan. Gewelddadig religieus fundamentalisme móét keihard aangepakt worden.»

'November is de wreedste van alle maanden, en de coronacrisis versterkt die somberheid alleen maar'Beeld Antoine Leiris

HUMO Hoe hebt u die fatale avond beleefd?

LEIRIS «Melvil sliep en ik las een boek, terwijl ik op Hélène wachtte. Rond halfelf kreeg ik een sms van een kennis: 'Alles goed? Zijn jullie thuis?' Ik antwoordde niet, zoals altijd als ik nietszeggende sms'jes krijg. Maar mijn telefoon bleef trillen: 'Zijn jullie veilig?' Ik legde mijn boek weg en zette de tv aan. 'Aanslag bij het Stade de France,' hoorde ik. Iets later zag ik de naam Bataclan voorbijglijden, waar Hélène naartoe was. Ik belde haar en bleef bellen. Honderden keren na elkaar heb ik haar voicemail gehoord. Mijn broer en zus kwamen naar ons appartement. Samen met mijn broer ben ik die nacht van ziekenhuis naar ziekenhuis gereden, maar nergens was er een spoor van Hélène. De volgende dag om acht uur 's avonds belde haar zus: ze was dood. Pas maandag heb ik haar kunnen zien, toen ze in het mortuarium lag.»

HUMO Hoe belangrijk zijn familie en vrienden de voorbije vijf jaar geweest?

LEIRIS «Zij zijn er altijd voor ons. Mijn ouders heb ik niet meer, maar bij mijn broer en zus kan ik altijd terecht. Ik heb ook enkele vrienden op wie ik kan rekenen. Sommige zondagen kunnen erg somber aanvoelen. Dan neem ik de auto en rijd ik met Melvil naar mijn broer of zus, of naar mijn vrienden, Michel en Marco. Nooit kom ik ongelegen.»

HUMO Hoe gaat het met uw zoon?

LEIRIS «Heel goed. Hij is nu 6 en zit in het eerste leerjaar. Hij vindt het heerlijk om te leren lezen en schrijven. De appel is dus niet zo ver van de boom gevallen (lacht)

HUMO Heeft hij herinneringen aan zijn moeder?

LEIRIS «Op de één of andere manier heeft hij toch een beeld van wie zij is geweest. En er moeten momenten zijn waarop hij glimpen van haar opvangt via een geur, een kleur, een stem. Hij heeft negen maanden in haar buik geleefd, en zeventien maanden lang was er die innige band tussen hen beiden. Al die zintuiglijke ervaringen van toen ze er nog was, zitten in hem. Dat geloof ik echt.

»Als hij groter is, zullen we hem vertellen wat er die avond is gebeurd. We hebben de voorbije jaren wel al veel over haar gepraat. Telkens als hij iets over haar vraagt, probeer ik daar zo goed mogelijk op te antwoorden.»

HUMO U bent nu zowel zijn vader als zijn moeder?

LEIRIS «Nee, ik kan niet meer dan één ouder tegelijk zijn. Ik doe mijn best om voor 100 procent zijn papa te zijn, een superpapa, de allerbeste. Maar de rol van mama zal ik nooit kunnen overnemen. Het is heel moeilijk om eerst te grommen: 'Wat heb je nu weer uitgespookt, Melvil?', en vijf minuten later de mama te spelen die sust: 'Was papa weer aan het zeuren?' (lacht)»

BataclanBeeld Bataclan

HUMO Is er in uw leven plaats voor een nieuwe liefde?

LEIRIS «Een deel van mij wil dat wel en verlangt er ook naar. Tezelfdertijd voel ik hoe moeilijk en ingewikkeld een nieuwe relatie zou zijn.»

HUMO In de zomer van 2016 bent u van het knusse appartement waar u samen met Hélène had gewoond, verhuisd naar een nieuwe flat in een andere buurt in Parijs. Een bewuste keuze?

LEIRIS «Ja. Ons appartement was een museum geworden: ik durfde niets meer aan te raken. Ik wilde er zelf eerst niet weg, maar de moeder van een vriend zei me dat het misschien verstandiger was een nieuwe omgeving op te zoeken. Zij had haar man verloren en was in hun huis blijven wonen. Ze zei me: 'Dat was een vergissing. Ik wilde er weg omdat ik nood had aan meer mentale vrijheid.' Ze had gelijk: door te verhuizen kreeg ik weer zuurstof. In mijn nieuwe flat kon ik eindelijk afstand nemen van wat er was gebeurd, en ik kon voorwerpen ook een nieuwe plaats geven: dat heeft bevrijdend gewerkt.»

HUMO Door die verhuizing moest u spullen van uw vrouw wegdoen. Viel dat zwaar?

LEIRIS «Ja, maar het moest gebeuren. Ik heb die selectie niet alleen voor mezelf gemaakt, maar ook voor Melvil. Toen zijn mama stierf, was hij anderhalf jaar oud. Ik moest beslissen welke spullen van haar hij over tien, twintig of dertig jaar zou willen hebben. Nu ben ik bang dat ik foute beslissingen heb genomen. Ik heb vooral dingen uitgekozen die Hélène dagelijks gebruikte: haar telefoon, haar juwelen, alles wat in haar nachtkastje lag. Ik wilde herinneringen aan haar bewaren zoals ze op het einde van haar leven was, geen souvenirs uit een ver verleden. Ik wilde de afstand tussen haar en ons zo klein mogelijk houden. Er moesten voldoende spullen en foto's overblijven om haar te gedenken, maar ook niet té veel. En de herinneringen aan haar moeten met ons kunnen meegroeien, zodat ze altijd bij ons blijft.»

HUMO In 'Het leven, daarna' beschrijft u wat u in de jaren na de aanslag in de Bataclan hebt ervaren.

LEIRIS «Er is een tijd vóór en een tijd na de aanslag. Eerst was ik de man van Hélène, en samen waren wij de ouders van Melvil. Daarna was ik weduwnaar en alleenstaande vader. In één klap werd ik me bewust van de smalle kloof tussen leven en dood, en ik moest uitzoeken hoe ik mijn nieuwe rol zou invullen. Ik ging in die periode ook op zoek naar wie mijn eigen vader was geweest, en welke rol hij in mijn kindertijd had gespeeld. Mijn ouders zijn er ook niet meer, en nu moest ik met al die dode zielen leren leven.

»'Mijn haat krijgen jullie niet' heb ik in de dagen na 13 november 2015 geschreven. Daarna begon ik aan een roman te werken, want het liefst van al zou ik romancier worden. Ik zette de grote lijnen uit en schreef ook enkele bladzijden, tot ik merkte hoe ik er voortdurend elementen uit mijn eigen leven in smokkelde. Het was alsof ik mijn leven in fictie wilde verdrinken. Dat leidde nergens toe en dus besloot ik om eerst een boek over mijn leven na de aanslag te schrijven.»

HUMO Intussen is uw pamflet 'Mijn haat krijgen jullie niet' tot een toneelstuk bewerkt.

LEIRIS «Dat is in 2017 in première gegaan in het Parijse Théâtre du Rond-Point. Raphaël Personnaz, acteur en stand-upcomedian, is in mijn huid gekropen en heeft een prachtige vader neergezet, een weduwnaar die op ontroerende wijze voor zijn zoontje zorgt. Maar toen ik naar het stuk ging kijken, herkende ik de man op de scène niet. Hij leek op mij, maar ik was geëvolueerd, veranderd. Met 'Het leven, daarna' neem ik afscheid van de in de tijd bevroren Antoine Leiris uit de maanden na de aanslag en stap ik in het échte leven.»

HUMO Wilt u zo met een schone lei beginnen?

LEIRIS «Nee, het leven gaat verder en het verleden kun je niet wissen. Ik zoek nu wel een evenwicht tussen een nieuw, lichter bestaan en die zware herinneringen. Dat is niet zo eenvoudig.

»Ik vind het niet erg dat ik voor eeuwig en altijd als één van de weduwnaars van de Bataclan gezien zal worden, maar ik ben een veel complexere mens. Mijn familie en vrienden weten dat mijn identiteit niet alleen wordt bepaald door wat er toen is gebeurd. Zij kennen de Antoine Leiris met wie ze zijn opgegroeid, de Antoine Leiris van in de middelbare school, van op het werk... Als ik nu in mijn kantoor aan een scenario zit te schaven, ben ik niet de weduwnaar, maar de scenarist.

»Natuurlijk blijven de gebeurtenissen een deel van mijn leven. Ik begrijp ook goed dat mensen daar vragen over stellen, dat stoort me niet, integendeel.»

HUMO Was het schrijven van 'Het leven, daarna' therapeutisch voor u?

LEIRIS «Vóór de aanslagen had ik geen plannen om ooit iets over mezelf op papier te zetten - ik heb lang als cultuurjournalist bij Radio France gewerkt en ik weet dat dat soort literatuur vaak van een bedenkelijke kwaliteit is. Maar na 13 november 2015 moest ik toch iets over mezelf kwijt. Die fase heb ik voorlopig afgesloten, nu kan ik met iets nieuws beginnen.»

HUMO Bent u ooit in therapie geweest?

LEIRIS «Nee, maar dat had ik misschien beter wel gedaan (lachje). Soit, ik probeer zo goed mogelijk mijn negatieve gedachten onder controle te houden en in positieve energie om te zetten.»

HUMO Was het een troost dat uw eerste boek een bestseller is geworden?

LEIRIS «In Frankrijk is het veel gelezen, en het is in twintig talen vertaald, maar het vloog niet over de toonbank. Ik vond het niet erg: het meeste van wat er rond mijn boek is gebeurd, is aan mij voorbijgegaan. Mijn uitgeefster heeft alles geregeld, ook de vertalingen. Ik probeerde intussen zo normaal mogelijk te leven.

»Voor veel mensen was mijn tekst trouwens moeilijk te behappen. Ze waren bang dat die te veel pijn zou doen. Af en toe zei een vriend me: 'Antoine, ik kan je boek niet lezen. Ik ben bang dat het er veel te hard zal inhakken.'»

HUMO Vandaag bent u voltijds schrijver.

LEIRIS «Ja, maar dat is geen gevolg van de aanslagen. Ik had toen net mijn baan bij Radio France opgezegd om te freelancen. Ik wilde reportages, verhalen en scenario's schrijven, en ook die roman waar ik al jaren op aan het broeden was. In september 2015 was ik klaar voor een nieuw avontuur, maar anderhalve maand later werd alles van tafel geveegd.»

De aanslag op de BataclanBeeld REUTERS

DOOD GEWICHT

HUMO In januari begint het assisenproces tegen twintig verdachten van de aanslagen in Parijs, onder wie de enige nog levende dader, Salah Abdeslam. Zult u het volgen?

LEIRIS «Ik weet nog niet of ik in de rechtszaal wil zitten. Nu loopt het proces tegen veertien medeplichtigen van de aanslagen in januari 2015, onder andere op Charlie Hebdo. Ik hoorde iemand van de Association française des Victimes de Terrorisme (AfVT) zeggen dat veel nabestaanden tot de laatste minuut hebben getwijfeld of ze aanwezig wilden zijn. Ik begrijp dat zeer goed.»

HUMO Op 16 november 2015 postte u uw boodschap aan de daders. Vindt u nog steeds dat ze uw haat niet verdienen?

LEIRIS «Wat ik toen bedoelde, was dat haat niet de motor van mijn leven mocht worden. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan, maar ik slaag er behoorlijk in om alle negatieve emoties te onderdrukken. Ik laat niet toe dat die bepalen hoe ik handel. Het is ook niet omdat ik 'Mijn haat krijgen jullie niet' heb geschreven, dat ik vind dat we de daders moeten vergeven, of dat we hun daden moeten vergeten. Ikzelf vergeet niets en vergeef niemand.»

HUMO Hebben de aanslagen en de moord op uw vrouw uw kijk op de wereld niet ingrijpend veranderd?

LEIRIS «Nee. Er huizen al lang twee totaal tegengestelde persoonlijkheden in mij. De ene persoonlijkheid is extreem gevoelig voor sensaties, geuren en kleuren en reageert er sterk op, de andere persoonlijkheid is heel rationeel en probeert ook na 13 november 2015 de waanzin in de wereld te begrijpen. Maar mijn emotionele ik is na die vreselijke dag niet afgestompt geraakt. Dat is toch positief, niet?»

HUMO Binnenkort is het precies vijf jaar geleden.

LEIRIS «13 november is elk jaar opnieuw een zeer moeilijke dag om door te komen. Nee, de hele maand is zwaar. Het is de wreedste van alle maanden. Dan herbeleef ik wat er toen is gebeurd, het ligt als een dood gewicht op mijn schouders. De coronacrisis versterkt die somberheid alleen maar. Door de lockdown lijkt Parijs een stad in oorlogstijd. Iedereen loopt op zijn tenen: we zijn bang voor onze gezondheid, bang om onze job te verliezen, bang dat het bedrijf overkop zal gaan. Elke ochtend neem ik de metro en dan zie ik vermoeide, uitgebluste mensen. Zelfs hun mondmaskers kunnen niet verbergen dat ze de wanhoop nabij zijn.»

Antoine Leiris, 'Het leven, daarna', SpectrumBeeld Spectrum
Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234