null Beeld

Antwerpen onder de maffia

In de jaren negentig, zo leerde een opzienbarende Humo-reeks uit 1995, was Antwerpen een wereldcentrum van de georganiseerde misdaad. Zoveel jaar later is de internationale criminaliteit er nog lang niet verdwenen, alle inspanningen van gerecht en politie ten spijt.

Redactie

Russische roulette

(Humo 2853, 11 mei 1995)

In de late jaren tachtig, toen Mikhail Gorbatsjov nog aan de macht was, begon men in de hoogste regionen van de Sovjet Russische communistische partij plotseling na te denken over de toekomst. Dat was nieuw. Tot dan toe hadden Sovjet-communisten de toekomst altijd gezien als hooguit een lichte variatie op het heden.

Maar onder Gorbatsjov ging de hele Sovjet-samenleving aan het schuiven. De perestrojka maakte in de Sovjet-burger allerlei zéér oncommunistische driften los: nationalisme, ondernemingszin en vooral de neiging om de partij op alle mogelijke manieren de wind van voren te geven. In de beslotenheid van het Kremlin maakten sommige hardliners zich daar behoorlijk zorgen over. Een enkele vooruitziende geest durfde zelfs voorzichtig te opperen dat de macht van de KP misschien toch niet zo eeuwig en onwankelbaar was als ze altijd hadden gedacht. Hoe het precies gegaan is weet niemand, maar op een gegeven moment werd en tres petit comité het idee gelanceerd om de politieke macht van de partij om te zetten in geheime economische macht. Als de partij dan de politieke macht zou verliezen, zou haar nieuwe, occulte zakenafdeling haar invloed overeind houden. De KGB, de geheime dienst, moest die operatie opzetten en uitvoeren.

In 1988 deed de KGB haar intrede in de wilde wereld van de internationale handel met een bedrijf dat - tenminste, dat beweert de CIA - Automation, Science & Technology heette en zich - met een vijftigtal filialen en zo'n vijfduizend werknemers - op de handel in alles en nog wat gooide. Officieel althans, want officieus was AS&T gewoon een reusachtige wapenwinkel. Amper een jaar later, in 1989, was het liedje al uit omdat het bedrijf verstrikt raakte in een groot corruptieschandaal.

Ondertussen was de positie van de KP in de Sovjet-Unie er niet comfortabeler op geworden. Integendeel: de politieke instabiliteit was nog toegenomen; de druk op de partij om haar alleenheerschappij los te laten nog verhevigd. En dus besloot (een deel van) de partijtop in november 1990 botweg de kluizen van de partij, en dus van het land, leeg te halen en het geld naar veiliger, met name Westerse, oorden te versassen. Het was een transactie van een hallucinante omvang. Jean Ziegler, de eminente Zwitserse socioloog en heftige criticus van het plaatselijke bankwezen, beweerde onlangs op de Franse TV dat er in die dagen voor zo'n 2,2 miljard dollar Sovjet-geld via Cyprus naar Zwitserse banken is getransfereerd.

Die Zwitserse filière werd georganiseerd door de KGB-officier Leonid Veselovski, in opdracht van KGB-topman Krioetsjkov en KP-penningmeester Krioetsjina. Veselovski ging in het Westen onmiddellijk op zoek naar stromannen en mantelbedrijven die het geld konden opvangen. Hij vond Boris Birshtein, een Russische jood, die eind jaren 70 eerst naar Israël, nadien naar Canada was uitgeweken, en die inmiddels ook de Canadese nationaliteit bezat. Zowel in Israël als in Canada waren de zaakjes die hij opstartte mislukt. Begin jaren tachtig had hij met de hulp van een paar vrienden in Zwitserland het bedrijfje Seabeco Trading AG opgericht, maar ook dat was een miskleun geworden: veel verder dan het exporteren van wat afgetrapte schoenen en derdehands-confectie naar de Sovjet-Unie waren ze niet gekomen.

Tot Leonid Veselovski in Zwitserland arriveerde: toen explodeerde Seabeco ineens. Het bedrijf baarde bijhuizen in New York, Toronto, Moskou, Rome, Hong Kong, en... Brussel. Er werd personeel in dienst genomen, de directeurs van de firma werden verplicht met zware Mercedessen rond te rijden, de zonen en de dochters van de directeurs kregen Porsches onder hun kont geschoven, Boris Birshtein werd de trotse bezitter van twee privé-vliegtuigen - een Gulf Stream-jet en een Fokker 128 met een driekoppige bemanning -, en Leonid Veselovski huurde een villa op kosten van Seabeco en trakteerde zichzelf op een zilvergrijze Mercedes 300. Officieel was Seabeco een onderneming met 270 werknemers en 500 miljoen dollar omzet die in roebels, cement en edelmetalen grossierde, maar in feite ontwikkelde de groep alleen maar grote, waanzinnige, nooit gerealiseerde projecten in verafgelegen gebieden, en nauwelijks reële activiteiten.

In de zomer van 1991, na de mislukte putsch tegen Mikhail Gorbatsjov, kwam Boris Jeltsin in Moskou aan de macht. Hij verbood de communistische partij nog activiteiten uit te oefenen en liet beslag leggen op haar vermogen. Toen hij ontdekte dat er geen vermogen meer was, installeerde Jeltsin een anti-corruptiecommissie onder leiding van de advocaat Andreï Makarov. Enige tijd later bracht Makarov zijn landgenoten op de hoogte van wat hij de geldroof van de eeuw noemde. Onder meer door toedoen van Veselovski waren er meerdere miljarden dollars het land uit gesluisd. Veselovski had in een mum van tijd niet minder dan zeshonderd bedrijven in het Westen opgericht, die bijna allemaal joint ventures hadden gevormd met Russische bedrijven, om zo Russisch kapitaal naar het Westen te pompen. Commissievoorzitter Makarov onthulde ook de identiteit van de opdrachtgevers van Veselovski: ex-KGB-chef Krioetsjkov, maar ook ex-minister van Binnelandse Zaken Pugo, en gewezen vice-president Janaev. Met andere woorden: de mannen die de putsch tegen Gorbatsjov hadden georganiseerd.

Einde van het verhaal? Nee, want de Soyjet-kapitalen zijn nog altijd niet gerepatrieerd, dus het geldcircuit draait nog. Maar Birshtein verdween na het schandaal spoorloos uit Zwitserland, en volgens het gerecht werden zijn bedrijven daar opgedoekt. Ook Seabeco Belgium werd onmiddellijk opgedoekt.

Einde van het verhaal? Nee, want Boris Birshtein, de man die de gewezen Sovjet-leiders met al zijn zakelijk vernuft bijstond om hun poen het land uit te krijgen, woont nu... op de Belgiëlei in Antwerpen, samen met zijn dochter Simona en zijn schoonzoon en zakenpartner Alexandr Shnaider. En wat doet Boris Birshtein in Antwerpen? Hij doet zaken. Hij heeft hier, tussen juni 1993 en juni 1994, drie bedrijven opgericht: Trans Resources, ANB International en World Wide Aviation Consulting. Alle drie luxueus, centraal en strategisch gehuisvest in de Antwerp Tower, aan de De Keyserlei nummer 5 in Antwerpen. En de activiteiten van Seabeco Belgium werden overgenomen door de SA Brussels Research & Consulting, met zetel in de Boulevard Saint-Michel nummer 4 in 1040 Brussel.

En wat doet Birshtein met de honderden miljoenen dollars die hij geacht wordt nog steeds als een goed huisvader te beheren? De CIA beweert dat hij er een waar commercieel imperium mee heeft uitgebouwd, met steunpunten in Moskou, Toronto en Tel Aviv, in de ex-Sovjet-republieken Georgië, Tadzjikistan, Oekraïne en Kirgizië, en met hotels in Moldavië en in Moskou. De CIA zegt ook dat Birshtein zowel legale als illegale trafieken door dat netwerk laat vloeien. En de CIA beschouwt Birshtein nu als de geldschieter van de gewezen Russische vice-president Alexandr Roetskoj, de man die samen met de toenmalige parlementsvoorzitter Chazboelatov in oktober 1993 in opstand kwam tegen Jeltsin en door deze laatste prompt uit het Witte Huis van Moskou werd geschoten. Roetskoj is alweer enige tijd op vrije voeten, heeft een nieuwe centrumpartij opgericht en koestert presidentiële ambities.

Hallo meneer Birshtein?

HUMO Waarom bent u uit Zwitserland gevlucht nadat daar bekend werd dat u mee hielp het geld van de vroegere Communistische Partij van de Sovjet-Unie naar het Westen te smokkelen?


BORIS BIRSHTEIN «Ik ben niet gevlucht. Seabeco Zwitserland draait nog altijd. En ik heb niets met het geld van de Communistische Partij te maken.»


HUMO De KGB-man Veselovski werkte toch voor Seabeco?

BIRSHTEIN «Veselovski heeft nooit voor Seabeco gewerkt.»


HUMO Hij reed met een Mercedes van Seabeco.

BIRSHTEIN «En dan? Goed, meneer Veselovski heeft een half jaar als consultant voor Seabeco gewerkt. Maar dat is ondertussen al vijf jaar geleden. Hij had niets met het geld van de Communistische Partij te maken. En ik ook niet. Dat is gebleken uit een uitspraak van de rechtbank in Moskou.»


HUMO Welke uitspraak van welke rechtbank?

BIRSHTEIN «Dat weet ik niet. Het stond verleden jaar in de krant, geloof ik.»

HUMO Wat doet u precies in Antwerpen?

BIRSHTEIN «Ik ben naar Antwerpen gekomen omdat ik van deze stad hou. Ik heb hier veel vrienden en twee bedrijven. Wij houden ons bezig met consulting, wij adviseren zakenmensen.»


HUMO Wat hebt u meneer Roetskoj geadviseerd?

BIRSHTEIN «Ik ben niet van plan interviews te geven.» (Klik)

undefined

Een filmscène

Het tafereel speelt in 1991. Een succesvolle Antwerpse architect wordt benaderd door een Antwerpse immobiliënmakelaar met een uitgebreide Russische klantenkring. De architect heeft net zijn kantoor laten uitbouwen tot een ruim en riant complex. Eén van de Russische klanten van de immobiliënmakelaar wil het pand huren en is bereid daar véél geld voor uit te geven. Er wordt een afspraak gemaakt. De architect schrikt lichtjes als hij de kandidaat-huurder ziet: zware gouden kettingen rond nek en armen, protserig duur pak. De Rus, die zeer gebrekkig Engels spreekt en in Brooklyn, New York blijkt te wonen, heeft grote plannen: hij wil het huis kopen in plaats van huren. Hij wil er een Russisch restaurant en een nachtclub onderbrengen. Hij zegt dat hij ook zinnens is de Ancienne Belgique, de danstempel op de Antwerpse Kipdorpvest, te kopen; daarover onderhandelt hij met een andere immobiliënmakelaar, de bekendste van Antwerpen. Bovendien beweert de man dat hij weldra de alleeninvoerder voor België zal worden van Russische kaviaar en champagne. Voor de kost handelt hij, vanuit New York, in luxe-wagens: Mercedes, BMW, Ferrari, die dingetjes.

Geld is voor deze kerel nog het minste probleem. Hij stelt een overnameprijs voor die ruim twintig procent boven de marktprijs ligt. Er wordt een notaris bij betrokken, en de Rus belooft de volgende keer twee belangrijke mensen uit Moskou mee te brengen, onder wie zijn financiële adviseur, om de deal te bezegelen.

De architect: 'Toen ze met z'n drieën mijn bureau binnenkwamen, dacht ik dat ik in een film was terechtgekomen. Die twee andere figuren zagen er zo mogelijk nóg loucher uit dan de man die ik al kende: lange leren jassen, vuile blikken, enfin: zoals KGB'ers eruitzien in je wildste verbeelding. En om nog eens te onderstrepen dat geld absoluut geen probleem was, deed één van de drie op een bepaald moment een aktentas open. Ze zat boordevol biljetten van honderd dollar. Dat deed voor mij de deur dicht (lacht). Plus het feit dat mijn boekhouder me had voorgerekend dat het uit fiscaal oogpunt niet bijster interessant was om mijn zaak met zoveel... euh winst te verkopen.'

De immobiliënmakelaar: 'Deze man heeft via mijn bemiddeling nog een appartement gekocht in de buurt van het Antwerpse stadspark, maar enige tijd nadien is hij spoorloos verdwenen. Meer wil ik er echt niet over zeggen: veel te gevaarlijk.'

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234