Humo sprak metArnon Grunberg

Arnon Grunberg over genocide, #MeToo én zijn nieuwe boek

‘Tegenwoordig sla ik het douchen uit tijdsgebrek soms over.’ Ik geloof Arnon Grunberg (48) als hij dat zegt. Op 1 januari 2019 zette hij zich aan het schrijven van een nieuwe roman, nog geen negen maanden later was die klaar, op 10 januari 2020 verschijnt hij. Is het dan een prematuurtje? Integendeel. ‘Bezette gebieden’ toont een Grunberg in topvorm: urgente thema’s komisch uitgewerkt, met onverwachte capriolen van de romanacrobaat. Zijn credo anno 2020: ‘Schrijven is de beste manier om een goed mens te zijn.’

'Er zullen altijd wel mensen denken dat zij de losbandigheid hebben uitgevonden, maar die is van alle tijden'

HUMO ‘Bezette gebieden’ is een sequel van de roman ‘Moedervlekken’ uit 2016. Is het nieuwe boek ook zelfstandig leesbaar?

Arnon Grunberg «Zeker weten! Het is wat puzzelen geweest – wat leg je nog een keer uit, wat niet? – maar het is me gelukt, denk ik.»

HUMO Heb je een opvolger geschreven omdat je de hoofdfiguur uit ‘Moedervlekken’, de joodse psychiater Kadoke, niet kon loslaten? Het is een personage dat qua visies en levenshouding dicht tegen je aanleunt.

Grunberg «Ja, en hij heeft een beroep waarmee ik uit de voeten kan. Ik zie me niet zo snel een tweede deel schrijven over een brandweerman (het hoofdpersonage van zijn vorige roman, ‘Goede mannen’, red.).»

HUMO Een streven naar onthechting, dat heb je ook met Kadoke gemeen?

Grunberg «Gelatenheid is een belangrijke levensstrategie. Kadoke is iemand die zich aanpast als dat moet, als de kaarten zo verdeeld zijn dat hij niet anders kan. Die flexibiliteit apprecieer ik bij hem.»

HUMO Dat soort gelatenheid is niet hetzelfde als passiviteit, heb je weleens uitgelegd in één van je columns.

Grunberg «Gelatenheid wil helemaal niet zeggen dat je het opgeeft. Je kijkt hoe je je krachten het best kunt gebruiken: ‘Hier kan ik niks, daar zijn er mogelijkheden.’ Wat me interesseert, is een heel actieve, hartstochtelijke gelatenheid.»

HUMO Je stort je met overgave in de afgrond, want ook daar valt nog best veel te beleven?

Grunberg «Precies. Het noodlot uitlachen, zover moet je komen.»

HUMO Kadoke staat voor de vallende mens. Daarmee beantwoordt hij aan het zelfbeeld van zijn schepper. Ik citeer je uit De Volkskrant: ‘Boven alles wat ik schreef, schrijf en zal schrijven zou mogen staan: ‘For my brothers and sisters in the failure business.’’ Vanwaar toch dat gevoel een vallende te zijn, terwijl je almaar klimt op de trap van de roem?

Grunberg «Die interesse in vallen en falen wordt alleen maar groter met de jaren. Speelt daar de angst mee om te vallen? Ik weet het niet. Er is alleszins het besef dát ik faal. En het is natuurlijk ook een puur dramaturgische ingreep: zonder vallen heb je geen verhaal, falen is nu eenmaal minder saai dan lukken. Onlangs was ik met studenten van de Vrije Universiteit Amsterdam bij dichteres Anneke Brassinga. Elk gedicht is gedoemd om te mislukken, zei ze, alleen zijn er betere of slechtere manieren om dat te laten gebeuren. Dat spreekt me aan. Samuel Beckett achterna: leven is leren falen.»

HUMO Kadoke staat sceptisch tegenover alle ideologieën. Ook dat zal bij jou wel niet anders zijn.

Grunberg «Zeker.»

HUMO Je out je de laatste tijd wel met enige gretigheid als antirevolutionair.

Grunberg «Echte revoluties zijn bijna altijd een orgie van geweld en afrekeningen, en wat erop volgt is niet altijd positief. Het is misschien saai, maar ik zie vandaag niet hoe je een andere positie kunt innemen dan die van het midden. Ik kan me niet voorstellen dat je tegen Angela Merkel bent, die bij uitstek het midden vertegenwoordigt. Ze is één van de weinige echt fatsoenlijke politici die we nog hebben in Europa.»

HUMO Had je dat van jezelf verwacht toen je een rebel van twintig was?

Grunberg «Nee, maar dat heeft niet alleen met mijn ouder worden te maken, maar ook met wat er in de wereld is gebeurd. Bij welke revolutie zou ik me vandaag willen aansluiten? Ik zie er geen.»

HUMO In ‘Moedervlekken’ haalde psychiater Kadoke bij wijze van alternatieve therapie zijn borderlinepatiënte Michette in huis om zijn moeder te verzorgen. De plot van ‘Bezette gebieden’ begint ermee dat zij Kadoke in een boek beschuldigt van seksueel grensoverschrijdend gedrag. ‘Als ik jou doe lijden,’ zei ze in ‘Moedervlekken’, ‘hoef ik zelf minder te lijden’: is dat waarom ze nu wraak neemt?

Grunberg «Je weet pas wat liefde is als je weet wat lijden is: dat zegt ze ook in ‘Moedervlekken’. En het is duidelijk dat Michette zich door Kadoke afgewezen voelt, dat ze meer van hem had verwacht: alleen maar psychiatrie was nu ook weer niet de bedoeling (lacht).»

HUMO De beschuldiging is vals, weet de lezer van ‘Moedervlekken’, maar Kadoke heeft geen schijn van kans om zijn positie te redden. ‘Dit zijn andere tijden!’ en ‘Nieuwe bezems vegen de boel schoon!’ krijgt hij te horen.

Grunberg «Dat soort dingen hebben we natuurlijk allemaal kunnen horen in deze #MeToo-tijden. Ik was zeer geïntrigeerd door de affaires rond Woody Allen en Ian Buruma, je zag er hoe iemands carrière zonder vorm van proces echt beschadigd of vernietigd kan worden. Op de cover van het laatste nummer dat Buruma maakte als hoofdredacteur van The New York Review of Books, stond: ‘The fall of men’ (Buruma publiceerde een essay van Jian Ghomeshi, een Canadees tv-maker, beschuldigd van maar niet veroordeeld voor seksueel misbruik, red.). Het was wel heel ironisch dat hij daarmee zijn eigen val veroorzaakte, en een dubieuze ontwikkeling, vond ik.»

HUMO Zeg je dan dat #MeToo doorschiet?

Grunberg «Niet per definitie. Dat mannen niet meer zomaar kunnen nemen wat ze nodig hebben, en niet meer zoveel te willen hebben als in de tijd dat Nietzsche kon schrijven: ‘Het geluk van de man luidt: ik wil’, is alleen maar een groot goed. Ik hoorde vandaag nog iemand zeggen: ‘Het patriarchaat moet niet worden afgeschaft, het moet langzaam smelten.’ Dat wij langzaam smelten, dat vind ik prima.

»Maar je moet je wel afvragen: wil je een misstand rechttrekken of wil je wraak nemen? Om welke misdaad het ook gaat, wraak heeft altijd iets naargeestigs. Het maakt van de dader ook een slachtoffer, en het zal uiteindelijk een tegenreactie oproepen. Ik denk dat je mensen zo min mogelijk moet vernederen, want het levert niets op.»

HUMO Kadoke wordt in een rol vastgepind, hij kan geen kant meer uit.

Grunberg «Vandaag is het bijna vanzelfsprekend geworden dat de ander lijkt te weten wie je bent. Dat vind ik een diepe vorm van onvrijheid. Dat vind ik al mijn hele leven: vastgepind worden is iets verschrikkelijks, dat je niet moet laten gebeuren.»

'Het is goed dat mannen niet meer zomaar kunnen nemen wat ze willen. Maar je moet je afvragen: wil je een misstand rechttrekken of wil je wraak nemen?'

HUMO Vandaar al je verwoede pogingen om te ontsnappen.

Grunberg «Om het voor te blijven, ja. Ontsnappen is een vorm van spelen, het is essentieel om daartoe de kans te krijgen. Dat blijf ik aardig vinden aan Amerika, dat het zo diep in het DNA van dat land zit dat je altijd weer een nieuwe kans krijgt. Als het in Oklahoma mislukt is, kun je altijd nog naar Oregon.»

HUMO En lukt het wat met die ontsnappingspogingen van je?

Grunberg «Deels. Ik geloof wel in mijn eigen ontsnappingskunst. Ik wil best falen, ja, maar niet op dat vlak (lacht). Ik school mezelf trouwens bij, ik kom net van Circus Zanzara, waar ik aan het repeteren ben om een tijdje mee op te treden. Dat wordt heel leuk.»


Roetjoden

HUMO Kadoke moet uit Nederland weg en komt in de bezette gebieden in Israël terecht. Hij ervaart ze als een gevangenis: daarin geef je hem geen ongelijk.

Grunberg «Ten dele zijn ze dat. Er is natuurlijk niet één nederzetting, er zijn verschillende nederzettingen. Tegelijk maakt het niet zoveel meer uit of je binnen of buiten de groene lijn woont (de wapenstilstandsgrens van 1949 tussen Israël en Palestina, red.). Bijna niemand gelooft nog oprecht dat de bezette gebieden ooit ontruimd zullen worden. Die strijd heeft Israël eigenlijk al gewonnen.»

HUMO En Trump heeft recent die overwinning bekrachtigd door te stellen dat de VS de bezetting niet langer als illegaal beschouwt. ‘Deze misdaad zal ophouden misdaad te zijn als de nederzetting maar lang genoeg blijft bestaan,’ laat je Kadoke zeggen, ‘het permanente is immers nooit een misdaad.’

Grunberg «Als iets zo lang duurt, verandert het idee van onrecht. De vraag wie de oorspronkelijke bewoners waren, is dan achterhaald. Kijk maar naar Amerika.»

HUMO In de beschrijvingen van het dagelijks leven in de nederzetting herkende ik veel uit je verslag in de Israëlische krant Haaretz, dat ook in Humo verscheen, over je verblijf bij je zus: een wereld vol lelijke dingen, weinig hygiëne, onsmakelijk eten en oploskoffie.

Grunberg «Comfort heeft daar een heel lage prioriteit, religie en ideologie spelen een enorme rol, terwijl dat in mijn leven heel anders is. Er staat een prikkeldraad om zo’n nederzetting heen en je kunt er niet zomaar weg, zeker niet als je geen eigen auto hebt, zoals ik. Daardoor heeft het er inderdaad iets van een gevangenis, zelfs van een kamp.»

HUMO Het nationalistische ideeëngoed dat er domineert, beschrijf je als 19de-eeuws. Kun je ermee leven dat je zus die bezetting steunt?

Grunberg «Natuurlijk kan ik leven met mijn zus. Ik vind veel dingen ingewikkeld aan haar, maar dat vinden wel meer broers en zussen.»

HUMO En zij kan leven met jou? Leest ze wat je over haar in de krant schreef?

Grunberg «Dat vond ze echt ingewikkeld, ook omdat het nu voor haar wel erg dicht bij huis kwam. Ze werd geconfronteerd met beschrijvingen van haar die ze niet altijd even prettig vond. Maar dat is voor haar nooit een reden geweest om het contact helemaal te verbreken.»

HUMO ‘Wat zoeken deze mensen hier?’ vraagt Kadoke zich af in de nederzetting waar hij verzeild geraakt is. Heb je zelf een antwoord?

Grunberg «Je hebt mensen die er om pragmatische redenen wonen, de huizen zijn er bijvoorbeeld goedkoper, maar voor de meesten geldt toch het idee dat het door God zo voorzien is. En dat geldt zeker voor mijn zus. Daarom houdt haar gezin zich ook aan alle religieuze wetten. Ik kan me er iets bij voorstellen dat religie bepaalde voordelen heeft, zekerheid biedt. Ik heb in het boek geprobeerd de mensen die echt in God geloven met veel begrip te beschrijven. Ik ben absoluut geen fundamentalistische atheïst, dat vind ik een saaie positie.

»Dat joden zich daar absoluut willen vestigen is een erfenis van de 20ste eeuw, het idee dat er een heel vijandige buitenwereld is. Ze creëren er ook een gemeenschap, lossen hun eenzaamheid op. Of misschien blijft die eenzaamheid nog wel bestaan, maar wordt ze weggedrukt, alleen al omdat er zoveel kinderen en kleinkinderen rondlopen.»

HUMO Kadoke stelt zich obsessief de vraag: ‘Wanneer komt het bloedvergieten?’ Je suggereert dat het er ook níét kan komen: het conflict kan in honderden kleine conflictjes uit elkaar vallen, laat je een personage zeggen.

Grunberg «Dat kan, maar voor hetzelfde geld komt de kladderadatsch er wél, de risico’s blijven aanzienlijk. Ik was anderhalf jaar geleden in Libanon, daar ging het ook voortdurend over de vraag of de boel zal ontploffen of niet. Iedereen weet dat de grote oorlog ontzettend destructief zal zijn: we willen het dus niet, maar voor je het weet zet je iets in werking wat niet meer tegen te houden is. Tegelijkertijd hebben al die mensen die zeggen dat de status quo onhoudbaar is ook ongelijk, want die status quo loopt nu al zo lang gewoon lekker door.»

'Het verhaal van de joden in Europa is ten dele uit. Dat is meer vaststelling dan vrees: de genocide is gewoon gelukt.'

HUMO De schoonmoeder van Kadoke kan niet zwijgen over het toenemend antisemitisme. Zie jij het toenemen?

Grunberg «Het is heel simpel: als mensen op een bepaalde manier over moslims gaan praten, weet je dat er een moment komt dat er ook zo over joden gepraat zal worden. Het is idioot te denken dat je over de ene minderheid kunt zeggen wat je wilt zonder dat die taboebreuk gevolgen heeft voor andere minderheden. Ik denk totaal niet dat de concentratiekampen weer voor de deur staan, maar ik denk wel dat er in Europa een akelig groot potentieel is van mensen die zowat elke onzuiverheid de deur uit willen werken, of het nu om een moslim, een jood of een homoseksueel gaat.»

HUMO ‘Ons verhaal in Europa is uit,’ zegt Kadoke.

Grunberg «Voor mij is dat meer een vaststelling dan een vrees: ten dele is ons verhaal in Europa uit, de genocide op de joden is gewoon gelukt. Dat verhaal is hier onderbroken en heeft zich elders voortgezet – in Amerika bijvoorbeeld.»

HUMO Mag ik je tussendoor om een bijdrage verzoeken aan de discussie over het Aalsters carnaval en Unesco?

Grunberg «Het is een beetje de zwartepietendiscussie van Aalst, toch? (lacht)»

HUMO We hebben roetjoden nodig?

Grunberg «Precies! Is dat niet de oplossing? Ik ga de roetjood naar Aalst brengen!»


Markies de Sade

HUMO Het is de liefde die Kadoke de uitwijkmogelijkheid Israël biedt. Hij wordt overrompeld door genegenheid voor Anat, een ver familielid dat hem opzoekt. Zowel in ‘Moedervlekken’ als in ‘Bezette gebieden’ doet de liefde zich voor als een plotseling opduikende, onweerstaanbare kracht.

Grunberg «Ik sprak vorig jaar met Vivian Gornick, een Amerikaanse schrijfster van een eindje in de tachtig, en die zei: ‘If you go to bed with someone, all bets are off.’ Dat is zo: het kan gewoon bij een onenightstand blijven, maar voor hetzelfde geld zet je iets in werking dat je niet meer in de hand hebt. Dat is een heel oud en romantisch gegeven, maar daarom niet minder waar. De onschuldige affaire bestaat niet: aan elke hartstocht zit, op het moment dat je eraan toegeeft, iets gevaarlijks.»

HUMO En dat kun je alleen maar fatalistisch aanvaarden?

Grunberg «Ja. Je verdraagt het, je doorstaat het, als een storm op zee: je houdt je vast aan de mast en kijkt maar of je niet uit de boot wordt geslingerd.»

HUMO Ik meen me een ander advies van je te herinneren: dat je het vuur van de hartstocht best tot op de waakvlam- stand terugbrengt.

Grunberg «Ja, maar terwijl je aan die waakvlam zit te prutsen, kan de boel ook nog ontploffen, hè? (lacht)»

HUMO De seks tussen Kadoke en Anat is, zoals het in een Grunbergroman past, niet van de gewoonste soort.

Grunberg «Het is geen missionarisproza, dat klopt. Anat is geobsedeerd door het verleden, en dat blijkt ook uit haar seksleven: ze maakt er een rollenspel van, waarin Kadoke meegaat. We houden seks voor een fysieke daad, maar in feite is het een act van de verbeelding, het uitleven van fantasieën.»

HUMO Kadoke is niet vies van perversiteiten, die hij zelfs verwelkomt: ‘Kom binnen, eet mee.’ Niks is te gek als het op seks aankomt?

Grunberg «Wat mensen in hun slaapkamer, woonkamer of keuken doen: laat dat vooral bestaan. Zolang het zich maar afspeelt tussen twee consenting adults, zoals dat dan heet.»

HUMO In een column verdedigde je de opvatting dat moderne seks niet bestaat.

Grunberg «Klopt. Er zullen altijd wel mensen zijn die denken dat zíj de losbandigheid hebben uitgevonden, maar die is van alle tijden. De Markies de Sade kun je niet overtreffen, en ik denk ook niet dat je dat moet willen.»


Beulsdaad

HUMO Toen ik je in 2016 over ‘Moedervlekken’ interviewde, zei je dat het schrijven van dat boek, kort na het overlijden van je moeder, een onverwacht heftige ervaring was. Was het nu anders?

Grunberg «Eigenlijk was dit boek nog heftiger, net als het voorbije jaar.»

HUMO Zou je er, zoals je literaire voorbeeld J.M. Coetzee, ‘Een dagboek van een slecht jaar’ over kunnen schrijven?

Grunberg «Het was zeker geen slecht jaar, maar wel een heel intens jaar.»

HUMO Dat had dan te maken met iets waarover je in de krant ook uitgebreid verslag uitbracht: de breuk, na bijna vier jaar, met je vriendin Roos. Als ik het kort mag samenvatten: je plant met Roos een journalistieke reis door Amerika, vlak ervoor ben je verliefd op een ander, maar jullie vertrekken toch samen. Roos blijkt zwanger, er komt een miskraam van. Voordien had je al duidelijk gemaakt dat je het kind niet wilde – terwijl de kinderwens toch al jaren opstootjes beleefde in je hoofd?

Grunberg «Ik wilde op dat moment geen kind. Ik zeg niet: ik wil nooit nog een kind. Maar in die omstandigheden dacht ik: laten we dit, nu we uit elkaar gaan, níét doen. Dat was voor Roos heel moeilijk en dat heeft ze me ook het meest kwalijk genomen, denk ik. Ik had moeten zeggen: ‘Welke keuze je ook maakt, ik zal er op mijn gemankeerde wijze voor dat kind zijn.’ Dat heb ik niet gezegd, dat is een wond.»

HUMO Sommigen vonden de manier waarop je dat alles in je reportagereeks had opgeschreven al te wreed. Ook Roos twijfelde of ze voor jou meer was dan een personage: ‘Je gebruikt de pijn van een ander,’ zei ze, ‘zoekt hem misschien zelfs op voor de kunst.’

Grunberg «Dat is een heel ingewikkelde kwestie. Ik wist heus nog wel dat Roos écht bestond. We hadden er samen voor gekozen om ons verhaal te delen. Ze heeft al die stukken gelezen, ze heeft dingen kunnen veranderen. De foto’s die zij maakte, waren niet minder intiem dan de teksten die ik schreef. Maar ik kan me goed voorstellen dat het voor haar superpijnlijk was, want zij wilde verder met onze relatie, en ik wilde weg. En dan maakte die zwangerschap het nog pijnlijker. Een wrede werkelijkheid wordt niet minder wreed door haar zachter te beschrijven.

»Ik hoop oprecht dat het inmiddels is opgelost tussen Roos en mij. Ik vond haar oordeel hard, maar ze was toen ook woedend, ik weet niet of ze het nog steeds zo zou zeggen.»

HUMO Uit haar publieke brief aan je bleek alvast dat ze intelligent en goed kan schrijven. Er waren columnisten die heftiger reageerden, het woord klootzak viel al eens.

Grunberg «Mijn roman was toen bijna klaar, en die reacties gaven me het gevoel dat ik plots in mijn eigen boek was beland, je had hetzelfde sneeuwbaleffect als bij Kadoke. De roman had blijkbaar dingen zien aankomen die de schrijver nog niet wist. Er was een kort moment dat ik dacht: ‘Jezus, wat gebeurt hier? This is beyond my control!’»

'Door de heftige reacties op mijn breuk met Roos leek ik wel in mijn eigen boek aanbeland. Ik dacht: 'Jezus, wat gebeurt hier?''

HUMO Wat doe je met het verwijt dat je literatuur belangrijker vindt dan het leven?

Grunberg «Dat dat niet mag, is een bepaalde morele opvatting, en niet altijd de mijne: het hangt van de situatie af, soms kan het wel, soms niet.

»Ik ben met Roos in relatietherapie geweest. Ik heb me nooit anders voorgedaan dan ik ben, ik heb er nooit een geheim van gemaakt dat het belangrijkste in mijn leven is een goed schrijver te zijn. En een goed schrijver zijn is ook ten dele een goed mens zijn. Ik vind mijzelf geen beul.

»Kijk, je kunt zeggen dat weggaan van iemand die dat niet wil een beulsdaad is, maar wat zou het alternatief zijn? De liefde doet je kiezen: zelfs als je in een polyamoreuze situatie kiest voor twee of drie of meer geliefden, dan nog zullen er mensen zijn voor wie je niet kiest, en dat kan heel veel pijn doen.»

HUMO Maar als je er dan over schrijft, stelde Julie Cafmeyer voor in een column, maak dan van de literatuur een daad van liefde in plaats van wreedheid.

Grunberg «Dat zijn stichtelijke woorden, ik weet niet wat ze concreet betekenen. Nog eens: voor mij is schrijven de beste manier om een goed mens te zijn. Ik geloof trouwens niet dat je leven en schrijven als twee tegengestelden kunt zien. Ze lopen in elkaar over. En het is echt niet zo dat ik verliefd word op iemand om erover te kunnen schrijven. Het gebeurt gewoon.»

HUMO In een interview enkele jaren terug zei je dat je een kind overwoog om erover te kunnen schrijven.

Grunberg «Enigszins schertsend, natuurlijk. En als je de redenen bekijkt waarom mensen zoal kinderen maken, kun je je afvragen of schrijven wel de meest immorele zou zijn. Sommigen doen het om zich van hun eenzaamheid te verlossen, of omdat ze denken dat God hun opdraagt zoveel mogelijk kinderen te verwekken.»

HUMO Van alle reacties op je Amerikaanse reportage moet het verwijt dat je niet tot empathie in staat zou zijn wel het meest steken: dan lijk je wel een psychopaat.

Grunberg «Dat vind ik een zware aantijging, ja. En het is volgens mij ook een gevolg van slecht lezen: de emotie kan ook in een tekst zitten zonder dat ze expliciet wordt benoemd. Als ik een afkeer voor sentiment uitdruk, wordt dat gelezen als harteloosheid. Terwijl voor mij sentiment juist staat voor een gebrek aan empathie, want vaak is het een suikerlaag om iets anders te bedekken – sentiment en wreedheid gaan vaak goed samen. Als schrijver wil je toch een poging doen om dichter bij de werkelijkheid te komen, en dat kun je alleen maar doen door ook je eigen wreedheid te beschrijven en niet te ontkennen. Al zolang ik schrijf, is er gezegd dat ik cynisch zou zijn, een nihilist, terwijl ik het tegenovergestelde ben.»

HUMO Het tegenovergestelde van een nihilist, hoe moet ik me dat voorstellen? Iemand die, zoals je in een column deed, aanraadt een kwartier per dag hoopvol te zijn?

Grunberg «Ik heb onlangs een tekening van Kamagurka gekocht waarin ik me helemaal herken. Het is een ééndagsvlieg die zegt: ‘De apocalyps lijkt me meer iets voor morgen’ (lacht). Daarin komen mijn pessimisme en mijn goede humeur perfect samen. En ook nog eens de tijdelijkheid van alles: de mens als eendagsvlieg. Ik kan niet naar die tekening kijken zonder vrolijk te worden.»

HUMO Als ik nog even terug mag naar de reacties op je breuk met Roos: je moet maar eens eerlijk zijn over je eigen onvermogen, las ik in een Facebook-bericht van een vriendin van haar. Een waarachtige verbinding zou aan jou niet besteed zijn, je moet dus maar eens ophouden vrouwen voor te spiegelen dat je die wilt.

Grunberg «Dan is de vraag of de enige geldige relatie er één is die eeuwig standhoudt, of laten we zeggen toch twintig jaar. Waarom zou een relatie van bijna vier jaar niet bijna even waardevol zijn? Hoeveel keer mag je scheiden? Eén keer? Twee keer? Moeten we terug naar de oude katholieke moraal dat scheiden niet mag? Ik dacht dat we het een bevrijding vonden dat die tijd voorbij was?»

'Europeaan zijn vind ik prima, het is dat Nederlander zijn dat steekt. Als België me een paspoort aanbiedt, zal ik het zó accepteren.'

HUMO Het valt vooralsnog op dat je je nieuwe geliefde terughoudend opvoert in je teksten.

Grunberg «Je kunt zeggen: ik heb geleerd. Iedere liefdesrelatie heeft een andere dynamiek.»

HUMO ‘Logeetje’ noem je haar in je teksten, een benaming waarmee je je overtuiging dat elke liefde vroeg of laat in weemoed eindigt wel heel onverbloemd uitdrukt.

Grunberg «Je denkt dat het woord ‘logeetje’ bedoeld is om de tijdelijkheid aan te geven? Soms is stabiliteit beter te bereiken door de tijdelijkheid te benadrukken.»

HUMO Altijd weer verlengde tijdelijkheid is ook eeuwigheid?

Grunberg «Precies! Zo had ik het zelf kunnen opschrijven. Wat ik het belangrijkste vind, is dat je niet in een positie van afhankelijkheid belandt. Je moet de juiste dosering van gehoorzaamheid en ongehoorzaamheid vinden. Te veel elkaars kapstok zijn is niet goed voor een relatie, je moet op eigen kracht verder kunnen gaan.»


Nederlander af

HUMO Er is goed nieuws om mee te eindigen: enige jaren geleden dacht je dat je aan je laatste roman toe was, vandaag heb je er weer helemaal zin in.

Grunberg «Zeker! De zin is teruggekomen. Ik heb een tijd gedacht dat de reportage met de roman kon wedijveren. Ik blijf de reportage belangrijk vinden, maar niet zo belangrijk als de roman. Goeie romans zijn een handleiding voor het leven – zo lees ik ze zelf toch, en ik hoop dat de lezers zich in mijn boeken kunnen spiegelen.»

HUMO Het slot van ‘Bezette gebieden’ bevat alle elementen om nóg een vervolgroman mogelijk te maken, niet?

Grunberg «Bijna iedereen leeft nog, dus het kan. Het derde en laatste deel zit al enigszins in mijn hoofd, ik denk wel dat ik dat nog ga schrijven.»

HUMO Tegen dan zul je allicht een Amerikaans schrijver zijn: je hebt de papieren getekend om daar het staatsburgerschap aan te vragen.

Grunberg «Ik heb mijn paspoort nog niet. Onlangs heb ik mijn vingerafdrukken gegeven, maar nu kan het zes tot tien maanden duren voor ik aan de beurt ben voor een interview.»

HUMO Als je een Amerikaans paspoort zult hebben, verlies je dan de Nederlandse nationaliteit?

Grunberg «De kans is groot dat ik mijn Nederlands paspoort niet zal kunnen vernieuwen in 2027.»

HUMO ‘Mijn hele leven al probeer ik geen Nederlands schrijver te zijn,’ schreef je. En nu ben je tot nóg eens acht jaar veroordeeld!

Grunberg (lacht) «De laatste acht jaar! Bekijk het zo.»

HUMO ‘Ook al woon ik al jaren in New York,’ zei je eens, ‘ik blijf een Europeaan.’ Is een Amerikaans paspoort verwerven dan niet veel moeite om niks?

Grunberg «Europeaan vind ik prima, het is dat Nederlander zijn dat steekt. Als België me een paspoort aanbiedt, zal ik het zó accepteren. Wil het stadsbestuur van Aalst daar niet voor zorgen als ik er de roetjood introduceer?»

HUMO Waarom vind je het zo moeilijk Nederlander te zijn?

Grunberg «Ach, Nederlander… Ik schrijf voornamelijk in het Nederlands, ik ben ook gevormd door Nederlandse schrijvers die weinig niet-Nederlanders gelezen zullen hebben. W.F. Hermans bijvoorbeeld. Maar zoals Groucho Marx zei: je moet nooit lid worden van een club waar je als lid wordt geaccepteerd. Ik ben in de eerste plaats schrijver. Misschien ben ik ook Europeaan. Ik woon in New York, om de geschiedenis uit te lachen streef ik ernaar om Duitser te worden. En ik wil niet voor niets in het Oekraïense Brody worden begraven.

»Ik verlang ernaar acrobaat te worden, ontsnappingskunst is mijn roeping, het woord is mijn licht, de verdwijningstruc is mijn stunt waarop ik al decennia oefen. En het eerste wat loslaat, is het Nederlanderschap. Daar kan ik weinig aan doen. Het ging vanzelf.»

Arnon Grunberg, ‘Bezette gebieden’, Lebowski Publishers

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234