Arnout Hauben begint aan de tweede reeks van 'Ten oorlog'

U spot Arnout Hauben, Mik Cops en Jonas Van Thielen, samen een magneetstrip voor verhalen vol weekmakende ontroering, vanaf maandag 26 oktober weer met stugge bottines aan. Op Eén beginnen ze dan aan de tweede reeks van ‘Ten oorlog’, het prachtprogramma waarin ze al de frontlijn van de Eerste Wereldoorlog afstapten.

'Ik ben banger geworden. Zo'n oorlog toont hoe makkelijk mensen zich laten meeslepen'

Arnout Hauben «Drie vrienden die vrolijk, opgeruimd en zonder al te veel kennis van zaken door het landschap lopen, en de verhalen oprapen die onderweg uit de bomen vallen: dat was ook nu weer de basis. Alleen voelden we deze keer een zekere schroom. We wisten niet meer zeker of het wel gepast was om met zo’n luchtige toets door die ontzagwekkende gruwel te wandelen. Maar we hebben het toch gedurfd. Blij toe: het bleek nog altijd goed te werken. Ook al omdat mensen al die verhalen gráág wilden vertellen. De Tweede Wereldoorlog is lang eigendom geweest van Maurice De Wilde, en van bompa die de kleinkinderen bij het orloffgebraad met kroketjes en bessensaus met steeds weer hetzelfde exposé verveelde. Maar daaronder zat nóg een schat aan verhalen, en gek genoeg lijkt de tijd nu pas rijp om die aan te boren.»

HUMO Net als in de eerste reeks vertrekken jullie in de eigen achtertuin, bij de geschiedenissen die we kennen.

Hauben «Ja: het verhaal van ‘Band of Brothers’, van ‘Saving Private Ryan’. En net als voor de Eerste Wereldoorlog geldt: hoe verder van huis, hoe minder bekend de geschiedenis. Dat begint al in Duitsland, en het wordt helemaal hallucinant in de voormalige Sovjet-Unie. Daar zijn we echt op verhalen gelopen die hier totaal onbekend zijn – ik geloof dat we erin zullen slagen om zelfs de geschiedenisleraar en de heemkundekringman te verrassen.

»Voor mij ligt het hart van de hele vertelling in Rusland, Oekraïne, Wit-Rusland en Polen. Ook al omdat de actualiteit daar hufterig inbrak: in Oekraïne woedde de oorlog, en gebeurde het weleens dat we een parketlegger tegenkwamen die getraumatiseerd van het front was teruggekeerd.»

HUMO Dat gedurige woelen in die oorlog kan toch niet goed zijn voor je emotionele huishouding?

Hauben «Tijdens het draaien valt dat best mee. We walsen maar verder, hebben geen tijd om na te denken, moeten dóór. We zijn ook veel met onszelf bezig: waar slapen we vannacht? Moeten we écht zo dicht in de buurt van Tsjernobyl komen? En we doen gulzig aan escapisme: tijdens ‘Ten oorlog’ worden er veel pinten gedronken, en valt er altijd wel wat te lachen.

»De grote klap kwam telkens in de montagecel. Daar zag ik vaak dingen die ik op het moment zelf níét gezien had. Op het gevaar af klef te klinken: je in zo’n oorlog onderdompelen confronteert je ook met jezelf. Je kunt simpelweg niet inschatten hoe je zou reageren op zoiets groots en onbevattelijks. Wat denk jij: zou je de verzetsheld zijn? Of de meedogenloze opportunist?»

HUMO Er schuilt een vaardige lafaard in mij, bevestigen bronnen me.

Hauben «Je kunt het niet weten, simpelweg omdat je het je niet kunt voorstellen, zo’n oorlog. In Frankrijk kwamen we bij een kapper terecht die in de oorlog geweigerd had om de Duitsers te knippen, en uiteindelijk in een concentratiekamp was beland. Dat was een simpele coiffeur die, geconfronteerd met die onwezenlijke oorlog, boven zichzelf was uitgestegen. Maar net zo goed waren er mensen die om hun sterk karakter en uitgesproken meningen bekendstonden, maar de eersten waren om de boel te verraden en zich met de grootste klootzakkerijen gingen bezighouden.»

HUMO Je mensbeeld is er allicht niet vrolijker op geworden.

Hauben «En toch: mij valt altijd weer op hoe weerbaar mensen zijn. Neem de overlevers van de kampen: er zijn mensen die uit Auschwitz gekomen zijn en er nadien toch in slaagden om te trouwen, een kind op te voeden, een leven op te bouwen waarin er genoten kon worden van een glas wijn. Toch verdergaan na de gruwel: ik vind dat fenomenaal.»

HUMO Heeft ‘Ten oorlog’ je notie van goed en kwaad veranderd?

Hauben «Ik ben nu doordrongen van de complexiteit van zo’n oorlog. Je moet de Sovjets bijvoorbeeld dankbaar zijn voor de bevrijding, maar tegelijk hebben ze zich bij de beesten af gedragen, en was Stalin zo mogelijk een nog groter varken dan Hitler. Maar ik ben geen professor die gewichtige uitspraken doet: ik ga voor het kleine verhaal. Want de grote geschiedenis is zwaar en wreed, maar ook abstract – je wordt toch altijd het meest geraakt door het kleine en het persoonlijke.

»Ik ben wel banger geworden. Zo’n oorlog toont je hoe makkelijk mensen zich laten meeslepen in een verhaal dat groter is dan henzelf. De nette boekhouder die plots een nietsontziende beul wordt. Dat luik van de geschiedenis kan altijd weer openklappen – we moeten er echt alles aan doen opdat het dicht zou blijven.»

HUMO Kregen jullie in Duitsland niet vaak te maken met bedompt stilzwijgen?

Hauben «Integendeel: daar zagen ze die drie gasten met hun rugzak net heel graag komen. Je hebt er ook heel veel mensen die opgegroeid zijn met de schaduw van de oorlog – die een stukje erfschuld meedragen. Nu pas kan daar vrijuit over gepraat worden. Dat lijkt daar de consensus te zijn: we mogen het er eindelijk over hebben.

»We hebben het daar zonder tolk gedaan: ik heb er speciaal lessen Duits voor genomen, omdat ik het contact zo rechtstreeks mogelijk wilde. Ik vond het een ongelooflijk land. ’t Is de buur waar je niet op de koffie gaat, hè: we gaan eens kerstshoppen in Aken, we boeken een weekendje Keulen – en dat is het zowat. Maar ik vind dat dus echt een fascinerend land. De geschiedenis, de hereniging van oost en west, het feit dat je daar nu de laatste generatie daders hebt. En ik ben een fan van Angela Merkel. Dat grootse gebaar voor de vluchtelingen, zeventig jaar nadat alle Duitsers zélf op de vlucht waren geslagen! Want de Russen hebben het daar echt uitgehangen. De bevrijding, dat zijn bloederige geschiedenissen vol verkrachting, plundering en moord – 8 miljoen mensen op de vlucht, geen Duitser die nog in zijn dorp kon blijven. (Op dreef) Toen we Duitsland aan de oostkant binnenkwamen, was ons eerste verhaal meteen raak. We kwamen in een dorpje aan, en liepen mee met een klein manneke dat ons naar zijn bompa leidde. Net voor de deur openging, vroeg ik aan die kleine hoe zijn bompa heette. ‘Adolf’, was het gedecideerde antwoord – zijn ouders hadden hem met volle overtuiging naar de Führer genoemd. Zijn vader was gesneuveld aan het front, zijn moeder had er alleen voor gestaan met acht kinderen. En toen de Sovjets daar aankwamen, zijn ze met het hele gezin gevlucht. Ze sliepen onderweg in killige schuurtjes: elke dag een Maximiliaanpark-verhaal. De jongste twee broers stierven aan een longontsteking. De moeder had ze in een laken moeten begraven. ‘Twee stuks kwijt’, zo vertelde die bompa het – stuks, zo cynisch maakt een oorlog. Dat is een boek op zichzelf, hè. Zo’n verhaal blaast me echt omver.»

HUMO Het is soms moeilijk te geloven dat jullie toevallig op dat soort verhalen stoten. Wordt er écht niets in scène gezet?

Hauben «Als wij op het Kanaal varen, hebben we de boot uiteraard vooraf geboekt – we gaan niet om vijf uur ’s ochtends ergens een schipper proberen tegen te houden. Als we door Rusland stappen, is de ambassade op de hoogte gebracht. We weten de weg en kennen de geschiedenis: er is grondig geresearcht, er is een traject. En er rijdt een volgwagen mee waarin we al het beeldmateriaal kopiëren. Maar ál de ontmoetingen gebeuren by accident: er is niets voorbereid. Dat is net de kracht van het programma. We zouden ‘Ten oorlog’ devalueren door dingen te plannen: dan zitten de mensen gewassen en gestreken klaar, en krijg je alleen het opgepoetste verhaal.»

HUMO De eerste reeks werd lovend ontvangen. Welk compliment onthoud je?

Hauben «Herinner je je die oude man met zijn Jaguar waar we met onze slijkbotten in mochten? Een Brit wiens vader in Frankrijk aan de Somme had gediend. Hij ging in een uithoek van een kleine begraafplaats een bloem leggen op het graf van private Palmer, een soldaat die hij niet kende. ‘Will some kind hand in a foreign land place a flower on my son’s grave’, had diens moeder in de steen laten beitelen. Ik vond dat sowieso al ontzettend pakkend, ’t is één van de scènes die ik uit een brand zou willen redden, maar het werd nog mooier toen ik later een lezing gaf in de bibliotheek van Waregem. Daar waren ze zo ontroerd door die passage dat ze onderzocht hadden wie daar precies begraven lag. ’t Bleek een leerling-boekbinder te zijn. Vervolgens hadden ze een bus ingelegd om dat graf te gaan bezoeken en er bloemen neer te leggen. Maar dat graf bleek al vol bloemen te liggen: allemaal van mensen die na het zien van ‘Ten oorlog’ op hetzelfde idee waren gekomen. Ik kon even niets meer zeggen.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234