Avicii zou vandaag 30 jaar geworden zijn: 'Hoe bekender hij werd, hoe groter zijn angst en plankenkoorts'

Op 20 april was het een jaar geleden dat Avicii zich van het leven beroofde. Deze zomer kwam een postume plaat uit, met de muziek waaraan hij tot net voor zijn dood werkte. Met de producers praten we over hoe dat huzarenstukje tot stand is gekomen, en met zijn jeugdvriend en vader over de mens Avicii, of beter: Tim Bergling. ‘Hij was gelukkig. Niets wees erop dat hij zoiets van plan was.’

De afgelopen zes maanden heeft muziekproducent Carl Falk zich in zijn donkere opnamestudio in het centrum van Stockholm opgesloten om samen te werken met een geest. Met een gekwelde blik zit hij aan zijn controlepaneel.

Carl Falk «Ik heb geprobeerd door de ogen en oren van iemand anders te producen – iemand die er niet meer is. Het was heel moeilijk om mezelf niet de hele tijd in vraag te stellen. ‘Zou hij dit leuk vinden? Wat zou hij hier hebben gedaan?’»

De ‘hij’ naar wie Falk verwijst, is Tim Bergling, aka Avicii, de dj en songschrijver die wereldhits als ‘Levels’ en ‘Wake Me Up’ op zijn naam heeft staan. Bergling stierf op 20 april 2018 op 28-jarige leeftijd, terwijl hij op vakantie was in Muscat, Oman. ‘Hij kon niet doorgaan,’ zo stond te lezen in een verklaring die zijn familie na zijn dood verspreidde. Hoewel ze nog steeds weigeren om in te gaan op de details van zijn dood, erkennen ze publiekelijk dat het om zelfdoding ging.

Sinds die noodlottige dag heeft de rouwende familie zich in stilzwijgen gehuld, maar dat werd recent doorbroken met twee aankondigingen. Ten eerste zei de familie dat ze een liefdadigheidsorganisatie had opgericht, de Tim Bergling Foundation, die steun zal bieden aan verenigingen die zich bezighouden met geestelijke gezondheid en zelfmoordpreventie. Ten tweede liet ze weten dat er nieuwe muziek van Avicii op komst was: een volledig album, ‘TIM’, dat deze zomer verschijnt. De eerste single, ‘S.O.S.’, is net uit. De opbrengsten van de plaat gaan naar de stichting.

'Hoe bekender hij werd, hoe groter zijn angst en plankenkoorts'

‘TIM’ is geen postume verzameling muzikale restjes uit de kelder van Bergling. Integendeel: de plaat, waarvan Falk de productie op zich heeft genomen, bestaat uit songs waaraan de artiest tijdens de laatste drie maanden van zijn leven bezig was, en die bijna af waren.

Falk «Het zijn songs die hij heel graag op de wereld wilde loslaten. Samen vormen ze een opvallende sprong voorwaarts voor hem. Op deze plaat hoor je een andere Tim, een Tim die iets wilde zeggen.»


'De herdenkingsplaque voor Bergling. De precieze begraafplaats is niet aangegeven, om de privacy en de rust te garanderen. 'Dat is helemaal Tim'

Producers, familie of jeugdvrienden, allemaal lijken ze het over één ding eens: niet alleen hadden ze de dood van Avicii helemaal niet zien aankomen, ze benadrukten dat de Tim van de maanden voordat het gebeurde de meest opgewekte was die ze in tijden hadden gezien.

Lucas Von Bahder (jeugdvriend) «Hij had zoveel plannen. Er waren dingen die hij wilde doen, plaatsen waar hij naartoe zou gaan.»

Vincent Pontare (producer) «Ik sprak nog met hem toen hij in het vliegtuig richting Oman zat. Hij was erg opgewonden. We hebben lang gesproken over hoe hij de plaat zou afwerken zodra hij terug was.»

Hun getuigenissen staan in schril contrast met het beeld dat je van de ster kreeg in de documentaire ‘Avicii: True Stories’, die net voor zijn dood op Netflix verscheen. De film, waarvan vrienden zeggen dat de muzikant er zelf enthousiast over was, toonde een kunstenaar die door de niet aflatende druk van het succes en het veeleisende tourschema langzaam ten onder ging. ‘Mijn leven draait helemaal om stress,’ zegt hij op een gegeven moment. ‘Daar zal ik aan sterven.’

‘True Stories’ liet ook zien hoe Avicii met een alcoholverslaving worstelde, een probleem dat onder meer leidde tot een ziekenhuisopname in New York in 2012, met een alvleesklierontsteking; in 2014 werden zijn galblaas en appendix verwijderd. Dokters gaven hem daarna pillen tegen de pijn: later zei hij dat die te veel en te makkelijk werden voorgeschreven. Met zijn typische openhartigheid – één van zijn mooiste eigenschappen, aldus zijn vrienden – sprak Avicii in de documentaire over zijn sociale angst, zijn levenslange verlegenheid en ongemakkelijke verhouding met de roem. ‘Hij werkte te veel en leek te mager,’ zei Pontare over die periode. ‘Ik dacht: wat is er met hem gebeurd?’

De wereldster zat op het hoogtepunt van zijn carrière, maar de druk van de roem en het milieu waarin hij vertoefde, een wereld waarin heel hard gefeest werd, zorgden ervoor dat hij in een neerwaartse spiraal terechtkwam. ‘Het is makkelijk om gehecht te raken aan feesten,’ vertelde hij aan Rolling Stone. ‘Je wordt eenzaam en krijgt angsten. Het wordt giftig.’

Von Bahder «Erger nog: hoe bekender hij werd, hoe sterker zijn sociale angst.»

Tegen het einde van 2016 maakte Avicii een gewaagde keuze. Hij stopte met zijn zeer lucratieve tourcarrière en concentreerde zich uitsluitend op zijn grootste liefde: muziek maken in de studio. Vrienden en collega’s zeggen dat hij snel begon te genezen. In zijn huis in Los Angeles huurde hij een personal trainer in, hij begon te mediteren en werkte aan een wederopstanding.

Pontare «Hij zag er supergoed uit. Ik weet nog dat we tegen elkaar zeiden: ‘Eindelijk, het vuur in hem is terug!’»

Tegelijk hadden de teksten die hij schreef in die vruchtbare periode vaak een duistere kant. Zijn lyrics verwezen herhaaldelijk naar ‘wegsterven’ en ‘droefheid’. Ook de songs op de nieuwe plaat bevatten dat soort zinnen. Op de nieuwe single, ‘S.O.S.’, zingt Aloe Blacc, de zanger van ‘Wake Me Up’, deze regels: ‘Can you hear me, S.O.S./help me put my mind to rest.’

Geen van de mensen die destijds die teksten hoorden, zagen er een speciale betekenis in of maakten er zich ongerust over. Tenslotte was duisternis altijd al een element in Avicii’s muziek geweest, zegt Per Sundin, een manager bij Universal Music, die Avicii een platencontract gaf toen de muzikant nog steeds opnam onder de naam Tim Berg.

Per Sundin «Zijn wereldhit ‘Wake Me Up’ gaat over iemand die gelooft dat hij gered is, alleen om uiteindelijk te ontdekken dat hij in feite al die tijd verloren was. Tim mengde altijd al donker en licht, van in zijn eerste song van zijn debuutplaat ‘True’. Maar natuurlijk, als je die songs nu beluistert, klinken de teksten helemaal anders. Je denkt: ‘O, is dat een voorteken?’ Je kunt de liedjes op verschillende manieren interpreteren.»

Avicii’s vroegste songs waren minder dubbelzinnig. Zijn carrière begon in zijn tienerjaren, toen hij zelf eenvoudige beats ging maken. Hij ontwikkelde zich snel als songwriter en tegen 2010 had hij al een volwassen dancepopsong als ‘Seek Bromance’ uitgebracht. Alles ontplofte pas echt toen hij in 2013 op het belangrijke elektronische muziekfestival Ultra een risico à la Dylan goes electric nam: hij speelde er voor het eerst, met de hulp van live muzikanten, ‘Wake Me Up’, een dancenummer waarin elementen van folk en country zaten.


'Thuis bij de ouders van Avicii: in de keuken staat het portret dat werd getoond tijdens de herdenkingsbijeenkomst, met daarnaast de foto waarop hij muziek speelt met Nile Rodgers'

Johnny Tennander (Sony) «In het begin ging er een schok door het publiek, toen begonnen mensen hem uit te jouwen. Ook op het internet kreeg je reacties als: ‘Rust in vrede, carrière van Avicii.’ Maar toen eind 2013 ‘True’ uitkwam, keerde het tij. Op die plaat (waarop ook ‘Wake Me Up’ stond, red.) werkte Avicii samen met bluegrassster Dan Tyminski en met Mac Davis, een songschrijver die nog met Elvis Presley in de studio had gezeten. Op dat moment zeiden mensen: ‘Wacht even, dit is iets nieuws. Hij schrijft muziekgeschiedenis.’»

Na ‘True’ volgde in 2015 ‘Stories’, en deze zomer komt dus Avicii’s derde plaat uit, ‘TIM’, waarop hij zijn vizier nog verder heeft opengezet.

Tennander «Hij verkent de psychedelische muziek, en verwerkt geluiden uit de Arabische en Caribische cultuur in zijn nummers. De teksten laten ook een aanzienlijke groei zien. Het album voelt coherent en persoonlijk aan.»

De platenbazen kozen ervoor om voor de zang niet samen te werken met allerlei wereldsterren – commercieel nochtans de meest interessante route – maar in plaats daarvan alleen vroegere Avicii-medewerkers in te schakelen. De bekendste artiest die bij de plaat is betrokken, Chris Martin van Coldplay, van wie vorig jaar de nieuwe song ‘Heaven’ uitlekte, hielp in 2015 het Avicii-nummer ‘True Believer’ te schrijven. De tweede opdracht was om zo dicht mogelijk bij de demo’s te blijven die Tim zelf had opgenomen. Eén song die gepland stond voor de plaat werd op het laatste moment teruggetrokken omdat ‘het resultaat te ver afstond van de visie van Tim.’

Volgens de producers waren de meeste songs voor zo’n 75 tot 80 procent af toen Avicii stierf. Om de rest in te vullen, vertrouwden ze op gedetailleerde aantekeningen die hij achterliet op zijn telefoon en computer, waarvan sommige in zijn laatste dagen waren geschreven. Christopher Thordson, van het managementteam van de artiest, kreeg de weinig benijdenswaardige taak om op alle apparaten te zoeken naar informatie. ‘Hij schreef heel specifieke dingen over zijn muziek,’ zegt Thordson.


De hel

De gesprekken over wat er gedaan moest worden met de muziek die achterbleef – en of er überhaupt iets mee gedaan moest worden – begonnen al enkele dagen na de dood van de ster. Zijn producers en managers staken de koppen bij elkaar, besloten dat er te veel materiaal was dat niet zomaar kon blijven liggen en stelden de vraag aan Avicii’s vader, Klas Bergling, die zijn erfenis beheert. Het antwoord was bemoedigend. ‘Het moest worden vrijgegeven,’ zegt hij wanneer we hem spreken. ‘Daar was geen twijfel over.’

'Door die geruchtmakende documentaire over mijn zoon beseffen mensen niet dat hij in de laatste fase van zijn leven wél weer gelukkiger was' Vader Klas Bergling

Bergling (73) en zijn vrouw, de bekende Zweedse actrice Anki Lidén, wonen nog steeds in het appartement waar ze meer dan twintig jaar geleden naartoe verhuisden met hun vier kinderen. Het staat vol foto’s van hun jongste, muzikale zoon, meestal uit zijn jeugd en op het strand. In de keuken staat een knap portret van een ernstig kijkende Avicii, dat werd gebruikt tijdens zijn herdenkingsbijeenkomst; zijn moeder heeft de intensiteit van het beeld getemperd door er een foto naast te zetten waarop haar zoon breed glimlacht terwijl hij muziek speelt met Nile Rodgers. Terwijl ze in de keuken staat, wijst zijn moeder op haar hemd, haar broek en het horloge dat ze draagt: ‘Tim, Tim, Tim,’ zegt ze drie keer na elkaar. ‘Het was allemaal van hem. Hij is bij mij.’

In de woonkamer zit Klas Bergling onder een gigantisch schilderij van Stockholm, gemaakt door zijn vader, die sets heeft ontworpen voor de opera van de stad, onder meer voor een productie geregisseerd door Oscarwinnaar Ingmar Bergman. Hij spreekt langzaam en aandachtig, staart lang naar de vloer en kijkt pas op als hij klaar is met spreken. Hij beschrijft zijn zoon als een zeer verlegen persoon, een diepzinnige denker die zich alleen op zijn gemak voelde bij zijn beste vrienden.

Klas Bergling «Ze hebben ontelbare uren in dit appartement doorgebracht, terwijl ze videogames aan het spelen waren of films als ‘The Lord of the Rings’ en ‘Twin Peaks: Fire Walk with Me’ bekeken. Later, toen hij ongeveer 15 was, kwam de muziek in zijn leven, nadat ik hem zijn eigen gitaar had gegeven. (Glimlacht) Ik ben een grote bluesfan en speel zelf ook gitaar, maar Tim was al snel veel beter dan ik.»

Zijn vaardigheden op de computer hielpen hem om te leren werken met muziekprogramma’s en daarmee geluiden te creëren. Toen hij na een paar jaar zijn eigen stijl had gevonden, nam hij de artiestennaam Avicii aan, naar de boeddhistische benaming voor het laagste niveau van de hel. ‘Het klonk ernstig,’ zegt Klas Bergling. ‘Meer heeft een tiener niet nodig.’

Bergling «Toen zijn carrière vorderde en daarna explodeerde, merkte ik een toenemende plankenkoorts op. Ook al hield hij ervan dat zijn muziek zo enthousiast werd ontvangen. Die documentaire heeft veel van de onrust en de zorgen uit die periode vastgelegd, maar de timing van de release was, zo kort bij zijn dood, ongelukkig. Daardoor beseften mensen niet dat hij in de laatste fase van zijn leven, nadat hij weer op het goede pad was geraakt, wél weer gelukkiger was.»

Wat tot een moeilijke vraag leidt: waarom heeft Avicii, als het dan toch weer beter ging met hem, alsnog een einde aan zijn leven gemaakt?

Bergling «Ik weet het niet. Er is geen brief. De dood van mijn zoon is te vergelijken met een ongeluk op de weg waarbij verschillende auto’s betrokken zijn en je geen duidelijke schuldige kunt aanwijzen. Niets wees erop dat hij zoiets van plan was.»

Over hoe zijn zoon gestorven is, wil Klas niet praten.

Bergling «Het is nog geen jaar geleden dat het gebeurde. De familie is erg getraumatiseerd. Wij willen nu vooral rust en vrede. Om dat te bereiken, nemen mijn vrouw en ik soms ‘Tim-time-outs’: momenten waarop we ons verdriet van ons af proberen te zetten. Dat klinkt een beetje militair, maar je moet hard zijn om dit aan te kunnen. We zijn erg kwetsbaar.»

Hij zegt ook dat het helpt om het woord ‘zelfmoord’ uit te spreken, iets wat hij in die eerste maanden niet kon.

Bergling «Ik gebruik het woord nu zo vaak als ik kan. Ik moet eraan wennen, om aan het gevoel te wennen.»

De volgende dag komen drie van Avicii’s beste vrienden samen om herinneringen op te halen. Ze bezoeken de middelbare school waar ze elkaar ontmoetten en wijzen de plaatsen aan waar ze sigaretten en alcohol gingen kopen. Ze praten ook over de computerspellen die hen bezighielden.

Von Bahder «We waren nerds. We gingen muziek maken om aandacht te krijgen van de meisjes. Het werkte niet (lacht).»

Na een wandeling door de buurt komen we aan bij Ciao Ciao Grande, een plek waar ze jaren geleden vaak pizza’s gingen eten. Direct aan de overkant ligt de laatste rustplaats van de muzikant. ‘Hij had niet ver te gaan,’ grapt Von Bahder. Op het terrein van de Hedvig Eleonora-kerk staat de naam Tim Bergling op een plakkaat dat niet veel groter is dan een speelkaart, één van de 48 herdenkingsplaques op een raster aan een muur. De precieze begraafplaats van de ster is niet aangegeven, om de privacy en rust te garanderen. ‘Dat is helemaal Tim,’ zegt Von Bahder.

'Als ik naar zijn muziek luister, hoor ik een eenzame persoon die niet genoeg mensen om zich heen had om over zijn emoties te praten'

De vrienden blijven niet lang hangen. Ze hebben er ook voor gekozen om niet veel te speculeren over de beweegredenen achter zijn dood. En ook al hebben ze de nieuwe songteksten al gehoord, ze zijn niet geneigd om ze te onderzoeken op aanwijzingen. Bij producer Carl Falk is dat niet het geval: de nieuwe lyrics blíjven door zijn hoofd spoken.

Falk «Als ik luister, hoor ik een eenzame persoon met veel grote emoties, die niet genoeg mensen om zich heen had om over die gevoelens te praten. Ik heb het gevoel dat deze muziek zijn manier was om die emoties over te brengen. Daarom is dit een heel belangrijke plaat. Wat Tim ook wou zeggen, het staat hier allemaal op.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle verhalen van de Humo rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234