null Beeld

Bart Meuleman - De jongste zoon

In de inleiding bij het door hem samengestelde ‘De Nederlandse coming of age-literatuur in 100 verhalen’ vraagt Ronald Giphart zich af welke term het vaakst beoefende literaire genre van het boekbedrijf het treffendst vat: ‘Puberliteratuur dekt de lading niet, net zomin als de term ‘young adult’. Getwijfeld over bildungs- en rites de passage-verhalen. ‘Moeilijke jaren’-literatuur kwam voorbij, maar uiteindelijk kozen we voor coming of age.

Frederick Vandromme

Het besluit is dat er in elk geval bildungsromans in overvloed zijn – al moet het een levensstadium of drie geleden zijn dat ik er één las die (opnieuw volgens Giphart) tegelijk ‘een spiegel der herkenning’ én ‘een venster naar werelden die ik niet ken’ biedt. Bart Meuleman heeft beide voorzien in het autobiografische ‘De jongste zoon’ (Querido). Meuleman is theatermaker, heeft enkele dichtbundels op zijn naam en was co­regisseur van de Canvas-reeks ‘Duts’, maar romans had hij nog niet geschreven. ‘De jongste zoon’ is dus een debuut, en het is er eentje met een zoekende, monkelende en – om niet voortdurend de eigen naam op de bladspiegel te moeten treffen – naamloze verteller. Om de ontpersoonlijking compleet te maken, heeft die het af en toe over zichzelf middels het voornaamwoord ‘het’.

In de Noorderkempen, in een binnenbocht van de Aa, beleeft ‘het’ zijn figuurlijke vader- en moedermoord, leert ‘het’ aarzelend het verschil tussen goed en slecht, en ontwortelt ‘het’ zich van de teleurstellend normale omgeving die de zijne is. ‘Het heil ligt in de vlucht’, wapenspreuk van de stad Turnhout, staat niet toevallig op het voorblad. Aan elke voorwaarde en trope van het genre wordt voldaan, maar ze worden – mede omdat Meuleman zich een uiterst zinnelijk en stilistisch schrijver toont – net zo goed moeiteloos overstegen.

Het is evenwel de intellectuele en culturele bildungdie met de meeste pagina’s gaat lopen. En wel in die mate dat ‘De jongste zoon’ een essaybundel in een raamvertelling lijkt. Tussendoor wordt geregeld uitgeweid over de eigen helden: Maurice Gilliams, Nico, radiomaakster Annemie Coppieters, R.W. Fassbinder, Leo Pleysier... Het zijn mooie, aanstekelijke passages, maar hier zetten ze af en toe een stop op het verhaal.

‘De jongste zoon’ is een twee decennia omspannend boek, dat openhartig vertelt over een kapseizende ouder-zoonrelatie en tegelijkertijd iets zegt over Meulemans eerste job bij het circus dat ‘Tien om te zien’ heet. De auteur dissecteert het begrip ‘groei’, maar brengt daarbij weinig onvermoeds naar de oppervlakte. De ontwikkeling van de stad om ’m heen krijgt – ’t zal wel een metafoor wezen – net zo veel aandacht als de inwendige evolutie van de verteller. De Aa, de rivier die door diens geboortedorp loopt, krijgt niet toevallig de laatste zin: ‘De Aa, volmaakt anoniem, vond haar ultieme vrijheid.’ Metaforen: ze zijn me wat.

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234