null Beeld

(Bebouwde) Kommer en kwel: bordje komt zo

Op 1 juni moesten alle aanwijzingsborden van de bebouwde kom gewijzigd zijn. De gemeenten kregen elf jaar de tijd om dat bord te vernieuwen, maar vijf dagen voor de vervaldatum troffen we nog een reeks gemeentes die hun oude bord handhaven. Hun bebouwde kom heeft sinds 1 juni géén bestaansrecht meer.

Jan Hertoghs

In Wallonië waren eind januari nog 60 procent van de gemeentes niet in orde, wat neerkomt op zo’n 1.680 ‘foute’ borden. In Vlaanderen waren in november 2014 nog bijna 2.000 borden niet conform. Intussen hebben heel wat gemeentes de eindsprint ingezet, maar voor de echte laatkomers dreigen ‘vrij ernstige’ gevolgen, aldus Geert Popelier, jurist bij VAB en gespecialiseerd in verkeerswetgeving.

Geert Popelier «Strikt juridisch hebben die oude borden geen geldingskracht meer sinds 1 juni. Dat bord geeft dus niet meer aan dat daar een bebouwde kom begint. Als men op basis van zo’n bord geverbaliseerd wordt, kan men dat aanvechten en zal men normaal gezien vrijgesproken worden.»

HUMO Sommige gemeentes hebben de borden alleen aangepast op hun drukke invalswegen. Kan een overtreder inroepen dat hij de gemeente binnenreed langs een weg waar een oud bord hing?

Popelier «Als hij een eind binnen de bebouwde kom beboet is, kan hij dat inderdaad aanvoeren, en gelden de regels van de bebouwde kom niet voor hem.»

undefined

null Beeld

HUMO In enkele gemeentes hing wel een conform bord bij het binnenrijden, maar niet bij het buitenrijden. Kan een overtreder die plaatselijke ‘verwarring’ aangrijpen?

Popelier «Nee, die verwarring kan hij niet inroepen. Hij moet rekening houden met de borden die hij tegenkomt, niet met die van de tegenliggers. Trouwens, de bebouwde kom is méér dan de snelheidsbeperking van 50 kilometer per uur. Binnen de bebouwde kom mag men met twee naast elkaar fietsen, en heeft een bus van De Lijn voorrang als ze van een halteplaats wegrijdt. Binnen de bebouwde kom mag een zware vrachtwagen niet langparkeren en mag een bestuurder ook nergens in de berm parkeren. Als dat bord dus niet conform is, dan vallen ineens ál die bepalingen van de bebouwde kom weg.»

HUMO Als er geen geldig bord bij het einde van de bebouwde kom staat, loopt die dan gewoon verder?

Popelier «Inderdaad. Ze houdt niet op bij het eerste kruispunt, en ook niet bij het bord van de gemeentegrens. Ze houdt maar op bij een bord waar de bebouwde kom expliciet wordt opgeheven, of waar men bijvoorbeeld op een snelweg komt. Theoretisch gezien kun je in dat ‘verlengde’ dus beboet worden omdat je sneller dan 50 reed. Of omdat je langparkeerde met een zware vrachtwagen.»

HUMO Sommige gemeentes hebben bij dat oude bord een 5O kilometerbord op het wegdek geschilderd: is dat voldoende?

Popelier «Nee. Naast een niet-conform bord heeft die wegmarkering op zich geen enkele waarde.»

HUMO Begrijpt u waarom men dat bord heeft aangepast in 2004?

Popelier «Ik begrijp dat, ja, en alle partijen die betrokken waren bij die herziening van de wegcode waren het erover eens. Het bord mét dorpssilhouet is veelzeggender dan dat witte bord met enkel de naam. Men stelde rond de bebouwde kom veel overtredingen vast, simpelweg omdat weggebruikers dat bord niet als het begin van een woonkern zagen, maar als een puur administratieve aanduiding. Alsof het een bord van de gemeentegrens betrof, zoals dat geel-rode bord met de zwarte letters.

»De enige kanttekening die je kunt maken, is: wáár begint de bebouwde kom? Met onze lintbebouwing is dat lastig vast te stellen. Dat begin van een bebouwde kom is puur arbitrair, en de gemeente beslist.»

'Wie op basis van een oud ‘bebouwde kom’-bord beboet wordt, kan dat aanvechten en zal normaal gezien vrijgesproken worden' Geert Popelier, jurist bij VAB

undefined

null Beeld


Op stang jagen

Ook de Dendermondse politierechter Peter D’Hondt ziet de gevolgen van de niet-conforme borden.

Peter D’Hondt «Als de borden niet in orde zijn, kan een beboete weggebruiker zich beroepen op die onduidelijkheid om de regels van de bebouwde kom niet te volgen en vrijspraak te bekomen. Het is dan aan de rechter om daar al dan niet op in te gaan. Ik kan dus nog niet zeggen wat ik zal doen, want dat zou betekenen dat ik een standpunt inneem. En als ik vooringenomen lijk, wraakt men mij.

»Ik vind het erg dat de problemen precies dít bord betreffen: het is gemaakt om het openbaar vervoer, de voetgangers en de fietsers in de kwetsbare zone van de bebouwde kom te beschermen.»

D’Hondt ziet het nut van het nieuwe bord niet in.

D’Hondt «De zin ervan ontgaat mij totaal. Dat is veranderen om te veranderen, ik vind dat tergend. Gemeentes moeten kunnen investeren in behoorlijke fietspaden of in rotondes om gevaarlijke kruispunten te vervangen. Je moet ze niet op stang jagen met zo’n nieuw bord. Eigenlijk zou je in Vlaanderen, met zijn lintbebouwing, overal maar 50 kilometer per uur mogen rijden.»


Bordje komt zo

Om de zaak te controleren, ben ik door twee provincies gereden. Een half dagje Oost-Vlaanderen levert de eerste hiaten op. Beveren, Lokeren, Sint-Niklaas en Waasmunster hebben Het Silhouet, maar Temse is nog in de oude stijl. In drie dorpen van Temse (Tielrode, Elversele en Velle) ontbreken de juiste borden: in Elversele en Velle is dat op een drukke weg én dicht bij een school. De verouderde borden staan ook bij de bebouwde kom van Temse zelf, op forse invalswegen met aanhoudend verkeer.

Een half dagje Antwerpen, van de Rupelstreek naar de Kempen, levert nog meer non-conformisme op. Maar niet bij m’n eerste stop in Boom. Daar doet zich een verregaande synchroniciteit voor. Precies op het moment dat ik me bij Scherpenhoek parkeer om een oud bord te fotograferen, komt er een vrachtwagentje van de gemeente aanrijden: ze komen hic et nunc het bord vervangen! De gemeentewerklieden begrijpen er niks van. In 2013 hebben ze hier en op andere plaatsen in Boom nog nieuwe borden geplaatst, en nu moeten ze al vervangen worden: ‘Kijk zelf, splinternieuwe exemplaren!’ Ik kijk op de achterkant: het bord is in maart 2013 geproduceerd door de Group Janssens van Glenn Janssens (de Keizer van de Wegwijzer die vorig jaar nog in opspraak kwam omdat hij 60.000 euro aan de stad Mechelen had betaald om een proces af te kopen omtrent verkeersborden en corruptie van ambtenaren). Die fabrikant is er dus in geslaagd om in 2013 nog gloednieuw materiaal te leveren waarvan al sinds 2004 vaststond dat het juridisch ‘verouderd’ zou zijn. Hebben ze willen profiteren van de onwetendheid van de gemeente? Hoopten ze in 2015 de nieuwste borden opnieuw te mogen leveren? Nee dus. De nieuwe borden zijn geleverd door een concurrerende firma.


Zotte kosten

Toen de wegcode in 2004 werd aangepast, was een overgangstijd van ruim tien jaar – de gemiddelde levensduur van verkeersborden – voorzien. Maar heel wat borden zien er nog prima uit, waardoor veel gemeentes hebben gewacht met geld uitgeven.

undefined

null Beeld

Jos Stassen, de burgemeester van Kruibeke, deed z’n beklag in Het Laatste Nieuws: hij zei dat het om ‘zotte kosten’ ging, en dat de operatie ‘bijna 100.000 euro’ zou kosten. Als ik hem opbel, blijkt het al meteen om veel minder te gaan: ‘Die 100.000 euro is voor een heel pakket verkeersmaatregelen. De borden alleen kosten niet zo veel.’ De gemeente Kruibeke moest er minder dan dertig aanpassen en de laatste twaalf stuks kostten 627 euro, dat is ongeveer 50 euro per bord. Maar de burgemeester noemt het nog altijd een beetje een zotte uitgave: ‘Niemand ziet het verschil tussen het oude en het nieuwe bord. Maar het is opgelegd, dus het moet uitgevoerd worden.’

Weet iemand eigenlijk hoeveel ‘bebouwde kom’-borden er in België vervangen moesten worden? Niemand weet het. Federaal minister van Mobiliteit Jacqueline Galant (MR) is wel bevoegd voor de wegcode, met al zijn wijzigingen en aanpassingen, maar haar kabinet weet niet om hoeveel borden het gaat, en haar woordvoerder wenst me ‘heel veel succes’ bij het achterhalen van dat cijfer. Hij acht het zelfs ‘onmogelijk’.

Voor Vlaanderen bestaat er sinds 2009 een Verkeersbordendatabank (nu: Geoloket Verkeersborden) en daar zegt men dat het om bijna 25.000 borden gaat. Volgens La Dernière Heure telt Wallonië 3.000 borden en Brussel 180, wat geen officieel getal is en allicht een te lage schatting. Hoe dan ook, in België moesten dus letterlijk tienduizenden borden vervangen worden.

Maar waarom treuzelden vele gemeenten zo lang? Omdat wij zo dubbelzinnig tegenover verkeer en de naleving van het verkeersreglement staan, zegt auteur en mobiliteitsfilosoof Kris Peeters.

Kris Peeters «Vraag aan gemeentes wat er in de top 3 van bewonersklachten staat, en altijd zijn dat verkeersgerelateerde klachten: te veel zwaar verkeer, te druk, te veel lawaai, te onveilig. Maar het cynische is dat de meeste gemeentes het niet nodig vinden om een mobiliteitsambtenaar in dienst te hebben.

»Mobiliteit wordt nog te veel als verkeer gezien, en verkeer nog te vaak als verkeersreglementering. Het is de politie die die moet handhaven. Wij hebben geen cultuur op het gebied van verkeersveiligheid en een visie qua mobiliteit ontbreekt in heel wat gemeenten. Aan welke weggebruikers geef je voorrang? Aan fietsers en voetgangers? Of stel je ze op gelijke voet met het zware verkeer en het autoverkeer, en moeten die zwakkeren maar hun plan trekken? Tel bij dat gebrek aan visie nog het feit dat veel gemeentes in slechte financiële papieren zitten, en dan is zo’n bordverandering wel het laatste van hun zorgen.»

'Door dat silhouet van die dorpskern gaan bestuurders misschien 2 kilometer per uur trager rijden. Dat lijkt weinig, maar het maakt een exponentieel verschil in het aantal ongevallen en de ernst ervan' Kris Peeters, mobiliteitsfilosoof


2 kilometer per uur trager

Bij het Belgisch Instituut voor Verkeersveiligheid is niemand ervan overtuigd dat het nieuwe bord een groot verschil zal maken, maar Kris Peeters gelooft wél in het nut van Het Silhouet.

Peeters «Wat hier speelt, is priming: onze geest wordt geactiveerd door bepaalde triggers die onbewust ons gedrag beïnvloeden. Wie een silhouet van een dorpskern ziet, zal dat associëren met dorpsléven. Zonder dat je het begrip ‘bebouwde kom’ hoeft te begrijpen, snap je wel dat daar winkels, cafés, scholen en kinderen zijn. En zo ga je trager rijden dan bij een clean wit bord. Misschien maar 1 of 2 kilometer per uur trager, wat weinig lijkt, maar zelfs dát maakt een exponentieel verschil in het aantal ongevallen en de ernst ervan.

»Het zit ’m in de details. Uit onderzoek blijkt dat het bord ‘Opgepast schoolkinderen’ effectiever is als de afgebeelde kinderen hollen in plaats van stilstaan. Bij een stilstaand kind denken wij: dat is iemand met een voorspelbaar gedrag – die staat stil, die let op. Bij een spelend of lopend kind denken we sneller aan onvoorspelbaar gedrag.»

undefined

null Beeld

HUMO Dan is die dorpskern wel héél statisch.

Peeters «Het is allerminst een lévendige dorpskern, dat is waar.»

HUMO Vaak staan die borden ook te dicht bij het centrum van een dorp. Er is al een kilometer bebouwde kom aan voorafgegaan.

Peeters «Ja, onze bebouwing is een kluwen. Maar daar geldt een algemene regel van de wegcode. Elke bestuurder moet de snelheid van zijn voertuig aanpassen aan de omstandigheden. Regen of mist is zo’n omstandigheid, maar een weg met huizen, fietsers en voetgangers is dat ook. Dus je moet niet wachten tot je een bord ziet om je snelheid aan te passen.»

HUMO Hoe zullen rechters reageren als overtreders met foute verkeersborden gaan schermen?

Peeters «Mijn indruk is dat rechters eerder legalistisch zijn – alles volgens de regels – en niet naar de ruimere context kijken. Bij niet-conforme borden vrees ik dus dat sommige rechters voor een vrijspraak zullen gaan. Zo is onze rechtspraak. Men kijkt eerst naar de fout van de wegbeheerder, en dan pas naar het gedrag van de bestuurder. Bij een ongeval zullen politie en parket eerst kijken of de signalisatie wel duidelijk was, of er geen put in het wegdek was, en pas dan of de bestuurder te hard reed.»


Sancties

Zal minister Galant sancties voorzien voor de gemeentes die niet in orde zijn? Dat is een goeie vraag. De federale minister kan de borden aanpassen, maar het controleren en doen naleven van die aanpassing is geregionaliseerd, en wordt dus aan de gewesten overgelaten. Desgevraagd zegt het kabinet van minister van Mobiliteit Ben Weyts (N-VA) dat ze die naleving evenmin kan afdwingen: ‘Wij kunnen niet echt sanctioneren, wij kunnen alleen maar vriendelijk vragen of de gemeentes zich naar die federale regel willen schikken.’ En ongevraagd voegt de woordvoerder daaraan toe dat ze ‘het leger niet kunnen en niet zullen sturen’.

Het zélf schilderen van een toren en enkele huizen is niet toegelaten.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234