Sayragul Sauytbay werd in 2018 gevangen genomen nadat ze naar Kazachstan probeerde te vluchten. Beeld Hollandse Hoogte / AFP
Sayragul Sauytbay werd in 2018 gevangen genomen nadat ze naar Kazachstan probeerde te vluchten.Beeld Hollandse Hoogte / AFP

InterviewSayragul Sauytbay

Bedreigde auteur blijft schrijven over etnische zuivering van Oeigoeren in China: ‘Het gaat om het lot van miljoenen mensen’

Ze werd gemarteld in de ‘heropvoedingskampen’ van Xinjiang. De Kazachse arts en schooldirecteur Sayragul Sauytbay wil niet zwijgen en schreef een boek over de genocide in een Chinese goelag.

Sayragul Sauytbay (44) weet al dat er na dit interview weer vervelende telefoontjes gaan komen. Zoals elke keer, want de Chinese autoriteiten hebben het niet zo op klokkenluiders. En al helemaal niet als die getuigen over de beruchte ‘heropvoedingskampen’ in de noordwestelijke provincie Xinjiang waar vooral Oeigoeren zitten.

Sauytbay is geen Oeigoerse, maar een etnische Kazachse die medicijnen studeerde en een baan had als directeur van een groep scholen in Xinjiang. Zelf noemt ze die veelbesproken provincie stug ‘Oost-Turkestan’. Het gebied is pas in de vorige eeuw formeel aan China gehecht. Van oudsher wordt het bewoond door Centraal-Aziatische volken als de Oeigoeren, de Kazachen en de Kirgiezen. Net als andere moslimminderheden in dit door Han-Chinezen gekoloniseerde deel van China werd ook Sauytbay aangepakt om een Chinese modelburger te worden.

De autoriteiten dwongen haar een jaar lang als docent te werken in een ‘opleidingskamp’. Daar ontdekte ze de terreur binnen een gesloten maar met surveillancecamera’s behangen concentratiekamp.

Etnische zuivering

Zelf werd ze ook gemarteld. Sauytbay wilde daarna niet zwijgen. Via Kazachstan en uiteindelijk dankzij een interventie van de Verenigde Naties kon de klokkenluider met man en kinderen een nieuw leven beginnen in Zweden. Het weerhoudt haar er niet van ‘zolang als nodig is’ van leer te trekken tegen een oncontroleerbare controlestaat en de ‘assimilatie’ van miljoenen mensen in het noordwesten van China. Sauytbays nu in het Nederlandse vertaalde boek ‘De kroongetuige’ beschrijft een etnische zuivering die ook al is aangeduid als genocide.

Sayragul Sauytbay oogt strijdbaar in het zoomgesprek dat wordt vertaald door een tolk. De bedreigingen die morgen weer komen vanwege haar uitspraken neemt ze op de koop toe. ‘Dat stopt nooit. Het komt van mensen die in contact staan met de Chinese Communistische Partij (CCP). Ik ken die mensen niet. Ze vragen dan hoe het met mijn kinderen gaat. De boodschap is duidelijk. Het overkomt iedereen die zijn mond opendoet. Ik zal niet zwijgen en spreek namens de mensen in de kampen die hun hoop op mij hebben gevestigd, opdat ik vertel wat daar aan de hand is.’

Sayragul Sauytbay tijdens een boekpresentatie voor de Duitse vertaling van ‘De kroongetuige’ in Berlijn. Beeld AP
Sayragul Sauytbay tijdens een boekpresentatie voor de Duitse vertaling van ‘De kroongetuige’ in Berlijn.Beeld AP

Gedreigd

De Chinese autoriteiten hebben herhaaldelijk getracht haar de mond te snoeren, vertelt Sauytbay. Op de Chinese staatstelevisie vertelde een bankdirecteur ‘dat ze met schulden was gevlucht’. Wat ze over de kampen vertelde was ‘alleen maar verzonnen’ omdat ze zo makkelijker de status van politiek vluchteling kon krijgen, meldde de Chinese propagandazender CGTN. ‘Allemaal niet waar. Ze hebben gedreigd mijn moeder van zeventig en mijn jongere zus op te sluiten als ik blijf praten. Vooral toen ik een vorig jaar de International Women of Courage-Award in Amerika kreeg van Melania Trump gingen ze los met leugens en bedreigingen.’

Het viel niet mee het boek te maken. Iedereen die ermee te maken had, van uitgevers tot vertalers, is wel op de één op andere manier geïntimideerd of bedreigd, aldus Sauytbay. ‘De arm van China is heel lang bij dit soort dingen.’

– U doet verslag van afgrijselijke toestanden binnen de kampen maar ook wat daarbuiten gebeurt. U werd verplicht in te wonen bij een Chinese zakenman.

SAYRAGUL SAUYTBAY «Dat is assimilatiebeleid dat vanaf het hoogste niveau is besloten. Moslimvrouwen moeten samenwonen met Han-Chinese mannen. Ze moeten het huishouden doen en samen de nacht doorbrengen. Als je dat niet accepteert, eindig je in het kamp of volgt een andere straf. Er bestaat een kliklijn voor Chinese mannen die niet tevreden zijn over de toegewezen vrouw.»

– U schrijft dat u de Chinese zakenman bij wie u moest slapen elke avond 20 yuan betaalde (omgerekend 2,5 euro) om nepfoto’s van jullie samenzijn te sturen naar de dienst die het allemaal controleert.

SAUYTBAY «Hij kende mij. Ik heb hem betaald om te doen alsof we ons aan de regels hielden. We hebben veel samen gepraat maar stiekem sliep ik ’s nachts thuis. Niemand mocht me zien als ik het huis uit sloop. Ik noem hem niet bij zijn echte naam in het boek, maar ik vermoed dat ze hem wel hebben gevonden. Ik vond het erg moeilijk dit te beschrijven, maar ik moest het vertellen, ongeacht de gevolgen. Het gaat niet om een individu maar om het lot van miljoenen mensen.»

Beeld uit het boek ‘De kroongetuige’. Op de foto staan gevangenen in een kamp waar foltering en hersenspoeling aan de orde van de dag zijn. Oeigoerse en Kazachse mensenrechtenactivisten spreken van de
‘fascistische concentratiekampen van de Communistische Partij van China’. Beeld Privebeeld/Balans
Beeld uit het boek ‘De kroongetuige’. Op de foto staan gevangenen in een kamp waar foltering en hersenspoeling aan de orde van de dag zijn. Oeigoerse en Kazachse mensenrechtenactivisten spreken van de‘fascistische concentratiekampen van de Communistische Partij van China’.Beeld Privebeeld/Balans

– De Chinese autoriteiten weerspreken alle beschuldigende rapporten over Xinjiang en beroepen zich op het tegengaan van radicale islam.

SAUYTBAY «Laten we voorop stellen dat de CCP altijd heeft gelogen over Oost-Turkestan. Ze zullen nooit toegeven wat daar gebeurt. De verantwoordelijken dragen verschillende maskers waarmee ze hun ware gezicht op vele manieren verbergen. Voor democratische landen is het moeilijk dat te doorzien. De CCP schept haar eigen waarheid. Maar wat ze niet kunnen, is dode mensen weer levend maken. Verder zijn ze tot alles in staat.»

– Er is momenteel veel te doen om gedwongen arbeid in de kampen. Kleding en ook zonnepanelen zouden zo worden geproduceerd. De roep klinkt om een boycot van de Olympische Winterspelen, volgend jaar in China. Wat vindt u daarvan?

SAUYTBAY «Ik ben voor een boycot van al die producten en ook van de Spelen. Elke kleine stap is van grote betekenis voor de mensen van Oost-Turkestan. De reputatie van China zal alleen maar groeien door die Olympische Spelen, want dan zullen ze weer een ander, prachtig, masker opzetten. Ik geloof niet in sportmensen die zeggen dat ze beter wel kunnen gaan en het dan in China allemaal gaan benoemen. Zo werkt het niet. Ik ken de CCP. Binnen China kun je niets aan de kaak stellen, wat een naïeve gedachte. Nogmaals China maakt zijn eigen waarheid, alleen de doden kunnen ze niet terug laten komen.»

(AD)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234