België staat in de top 10 van de meest bemoeizieke regeringen, de Nanny State Index

De overheid bemoeit zich steeds meer met alledaagse keuzes over wat we eten en drinken. Wetten en belastingen moeten ons gezonder doen leven, zeer tot ongenoegen van de Britse historicus Christopher Snowdon, de geestelijke vader van de Nanny State Index: ‘Het kost samenlevingen méér wanneer mensen langer leven.’

'Een strengere alcohol- of tabakswet doet helemaal niet minder drinken of roken'

In Europa is Finland de slechtste plek om onbekommerd te eten, te drinken en te roken. De verkoop van alcohol wordt er streng gecontroleerd, je kunt vrijwel nergens meer ongestraft roken en je betaalt er extra belasting op chocola en ijsjes. Finland staat dan ook afgetekend bovenaan op de Nanny State Index, een onlangs gelanceerde ranglijst op basis van wetgeving die je als bevoogdend kunt opvatten. Of als betuttelend, zoals Christopher Snowdon, de samensteller ervan, het zou noemen. Een nanny is een kinderjuf die weet wat wel en niet goed is voor haar kleuters. Snowdon (39), verbonden aan het Institute of Economic Affairs in Londen, wantrouwt de goede bedoelingen achter de steeds strengere regels rondom verkoop, gebruik en advertenties van bepaalde consumptiegoederen – en hij beweert dat ze niet de gewenste effecten hebben.



HUMO Wanneer wordt regulering overregulering?



Christopher Snowdon «Alle wetgeving die is bedoeld om volwassen mensen af te schrikken om iets te doen waar ze zelf plezier aan denken te beleven en waarmee ze alleen zichzelf zouden kunnen schaden, hebben wij geschaard onder de nanny state-regelgeving. Etikettering telt niet mee, tenzij de informatie de vorm aanneemt van expliciete waarschuwingen om te intimideren. Belastingen tellen niet mee, tenzij ze méér zijn dan alleen btw, zoals het geval is bij alcohol en tabak en binnenkort ook op zoete frisdrankjes in Groot-Brittannië.»



HUMO Tabak, alcohol en suiker leiden wel tot ziektes waarvan de kosten voor rekening van de samenleving zijn.



Snowdon «Er zijn evidente maatschappelijke kosten aan een ongezonde levensstijl, maar we vergeten dat er óók kosten zijn aan een langer leven. Als je aan het rekenen gaat, zie je dat het de samenleving méér kost wanneer mensen langer leven.»

HUMO Wat dacht u van de schade van het meeroken?

Snowdon «Ik ben daar sceptisch over, omdat de studies niet eensluidend zijn. Ik geloof dat meeroken niet zozeer een wetenschappelijke relevantie heeft, dan wel politieke relevantie, als rechtvaardiging voor nóg meer verboden. Maar zelfs als het bewijs van het meeroken onomstotelijk vast zou staan, kun je nog altijd situaties hebben waarin de potentiële gezondheidsschade wordt geaccepteerd. Neem niet-rokers die het geen bezwaar vinden om naar een kroeg te gaan waar anderen roken. In de index hebben we daarom een onderscheid gemaakt tussen publieke instellingen en privéterrein. Een rookverbod in een gemeentehuis of bibliotheek telt niet mee in onze index, maar wél wanneer het gaat om een kroeg of een concertzaal, want zulke verboden worden opgelegd met het excuus dat het personeel of de klanten moeten worden beschermd. Dat is potsierlijk, want het is duidelijk bedoeld om het rokers wéér iets moeilijker te maken om ergens te roken.»

HUMO In maart kondigde de Britse regering een belasting aan om frisdrankproducenten te stimuleren alternatieven op de markt te brengen. U bent vermoedelijk tegen zo’n belasting op frisdrank?

Snowdon «Inderdaad. Principieel ben ik tegen een belasting die de lagere klasse harder treft dan de hogere klasse, zoals hier het geval is, net als bij alcohol en vooral bij tabak. Maar het gekke is: zelfs de voorstanders van de belasting zijn het erover eens dat deze maatregel nauwelijks gevolgen zal hebben voor de verkoopcijfers. Dat is ook logisch, want al tientallen jaren bestaat er een markt voor lightversies van frisdrank. Iedereen die een frisdrankje wil waarin minder of geen suiker zit, zoals Diet Coke, Coke Zero of Pepsi Max, kan ze zonder enige moeite vinden.»

Met een achtste plaats op de Nanny State Index staat België in de middenmoot. Belasting op bier, wijn en sterkedrank is hier relatief laag en cafés mogen zelf bepalen tot hoe laat ze alcohol schenken. Om de schadelijke gevolgen te beperken, gelden er wettelijke beperkingen voor de hoeveelheid zout in brood, kaas en vlees. Maar wie rookt, heeft het zwaar. Binnen Europa kennen wij de grootste visuele waarschuwingen op een pakje sigaretten. ‘België was lange tijd redelijk liberaal als het om roken ging,’ zegt Snowdon, ‘maar in lijn met de trend in Europa is het rookverbod steeds verder uitgebreid.’

HUMO Noemt u eens een bizarre uitwas van de bevoogdende samenleving?

Snowdon «Er zijn voorbeelden van Britse scholen die leerlingen van school sturen omdat ze geen gezonde lunch bij zich hebben, of die de ouders daarvoor een boete geven. Jamie Oliver controleerde in een tv-programma broodtrommels: aan de schoolpoort maakte hij tassen en rugzakken open en gooide hij ongezonde versnaperingen in de afvalbak.»

'Een hogere taks op rookartikelen wordt doorgaans goedkeurend onthaald, want die subsidieert de niet-rokende meerderheid'

HUMO Hoe verklaart u de neiging van de overheid om onze levenswijze te willen reguleren?

Snowdon «Ik meen dat er sprake is van een oprechte, vaderlijke bezorgdheid waarmee enige bevoogding wordt gerechtvaardigd. Zelf denk ik niet dat de staat anderen moet beschermen voor hun eigen bestwil. Ik geloof in het schadebeginsel van John Stuart Mill: persoonlijke vrijheid mag je alleen beperken als dat nodig is om te verhinderen dat anderen worden geschaad. Maar ik weet dat veel verstandige mensen zinnige kritiek op dat principe hebben geleverd.»

HUMO Aan welke zinnige kritiek denkt u dan?

Snowdon «Stel, er is iets waarvan we weten dat het slecht is voor de mensen. We weten ook dat mensen er hun toekomst mee op het spel zetten. En we kunnen er vrij zeker van zijn dat ze het zichzelf kwalijk nemen dat ze voor de verleiding zijn gezwicht. Denk aan excessief drinken of roken: een redelijk betrouwbare methode om ziek te worden, jonger te sterven dan nodig en spijt te hebben. Nou, dan kun je aanvoeren dat de samenleving er verstandig aan doet om mensen te verhinderen dat te doen.»

HUMO Waarom hangt u die argumentatie dan niet aan?

Snowdon «Ik geloof niet dat de overheid in staat is om betere individuele keuzes te maken voor ons dan wijzelf, ook al zijn onze keuzes niet perfect.»

HUMO Maar voor brave burgers die niet roken, gematigd drinken en gezond eten, is die bevoogdende samenleving toch niet slecht?

Snowdon «Ik vind van wel, omdat het hen afschildert als hulpbehoevende wezens die zich geen raad weten met hun keuzevrijheid. Het suggereert dat de wijze, strakke hand van Vadertje Staat nodig is voor ons eigen bestwil. Dat is een hellend vlak op weg naar een beklemmende, onvrije samenleving.»


Verboden te dampen

Christopher Snowdon pauzeert even om een elektronische sigaret op te steken. Al zeker drie jaar helpt dat apparaatje, waarin een vloeistof elektrisch wordt verdampt, hem om van de tabak af te blijven nadat hij twintig jaar lang een ‘zware roker’ was geweest. Snowdon prijst zich gelukkig dat de Britse autoriteiten het elektronisch roken door de vingers zien. In veel andere lidstaten van de Europese Unie is dat niet het geval en de regulering wordt er binnenkort uniformer – lees: strenger. Daarmee komt tegelijk een einde aan allerlei wetten uit de tijd dat de elektronische sigaret nog niet bestond. Zo heeft Litouwen een verbod op alles wat líjkt op een sigaret, behalve de sigaret zelf. Alleen Griekenland maakt het nóg moeilijker voor mensen die verlangen naar een e-sigaret: overal waar het verboden is om te roken, is het ook verboden om te ‘dampen’.

HUMO Moeten we volgens u niet voorzichtig zijn met e-sigaretten? De langetermijneffecten zijn nog niet bekend.

Snowdon «We weten in elk geval zeker dat de e-sigaret een alternatief is voor het gevaarlijkste consumptiegoedje dat er bestaat en waarvan we de langetermijneffecten wél kennen – en die zijn niet zo best. Als je het gebruik van e-sigaretten ontmoedigt, is dat geen voorzichtigheid, maar roekeloosheid. Vooralsnog zijn de zorgen over de e-sigaret overtrokken: ze wordt nauwelijks gebruikt door niet-rokers en jongeren gebruiken ’m niet als opstapje naar tabaksproducten.»

HUMO Hoe denkt u een einde te maken aan de druk om onze levensstijl te reguleren?

Snowdon «Ik denk weleens: hoe meer mensen zullen worden geraakt door de regels, hoe minder populair die maatregelen zullen worden. Kijk, de strijd tegen roken was en is heel populair. In de meeste landen van de EU rookt zo’n 20 tot 30 procent van de bevolking. Het gaat om een minderheid, vooral in de groep met lage inkomens, die zich minder mengt in de politiek en de democratie. De meeste rokers voelen zich bovendien ongemakkelijk bij het feit dat ze ondanks al die jarenlange campagnes nog altijd roken. Om al die redenen kun je rokers wat meer bestoken met regels. Een verhoging van de belasting op rookartikelen wordt doorgaans goedkeurend onthaald, want zo’n belasting subsidieert de niet-rokende meerderheid.

»Bij de strijd tegen suiker is dat anders. Die campagne is weliswaar sterk geïnspireerd door de strijd tegen roken, maar er is een groot verschil: vrijwel iedereen gebruikt suiker en veruit de meeste mensen drinken weleens cola of een ander frisdrankje.»

HUMO Toch blijkt er uit de Britse opinieonderzoeken aardig wat steun te zijn – soms tot 75 procent – voor de nieuwe belasting.

Snowdon (zucht) «Verbijsterend. Al die hysterische verhalen over hoe ongezond suiker is, hebben effect gehad.»

HUMO Misschien wíllen mensen wel dat de staat hun vertelt wat ze wel en niet moeten doen?

Snowdon «Ja, daar lijkt het op. En erger nog: nóg meer mensen willen dat de staat ánderen vertelt wat ze wel en niet moeten doen.»

HUMO U praat negatief over de bevoogdende maatschappij. Anderen zien dat anders. Bent u niet bang dat er door uw index een strijd ontbrandt om volgend jaar bovenaan te staan?

Snowdon «Haha, dat zou kunnen. Maar ik denk het niet. We hebben in ons onderzoek ook gekeken of er enige correlatie bestaat tussen het niveau van bevoogding en de levensverwachting: die is er niet. Sterker, landen met een strenge alcoholwetgeving hebben níét minder zware drinkers en landen met een strenge tabakswetgeving hebben geen lager percentage rokers. Betutteling is dus niet eens effectief.»


De Nanny State Index 2016

1. Finland

2. Zweden

3. Verenigd Koninkrijk

4. Ierland

5. Hongarije

6. Frankrijk

7. Litouwen

8. België

9. Letland

10. Malta

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234