Belgische bommen voor IS: 'Het is al gebeurd dat een luchtaanval op het laatste moment werd afgebroken omdat er plots een fietser in beeld kwam'

Sinds vrijdag droppen Belgische F-16-piloten bommen op Islamitische Staat, in het kader van Operatie Inherent Resolve, een militaire coalitie onder leiding van de Verenigde Staten. Frederik Vansina (51), generaal-majoor en commandant van de Belgische luchtmacht, weet met 1900 vlieguren op de teller als geen ander hoe het voelt om vanop ijle hoogte op janhagel te jagen.

HUMO Mijnheer Vansina, wat gaan we daar precies doen?

Frederik Vansina «Zes Belgische F16’s zullen een jaar lang missies uitvoeren vanop een basis in Jordanië. Ze staan officieel ter beschikking van het militaire hoofdkwartier in Qatar. Ook daar hebben we een team, bestaande uit verschillende officieren en een red card holder

HUMO Wat doet een red card holder?

Vansina «Hij screent de opdrachten die aan de Belgen worden toevertrouwd, bekijkt of ze stroken met onze rules of engagement en weigert elke missie waar onze regering niet mee akkoord gaat.»

HUMO Hebben we dat vetorecht in vorige missies al gebruikt?

Vansina «Ja. In Afghanistan mochten we van onze regering bijvoorbeeld niet boven Pakistan vliegen. Bij elk aanvalsprofiel dat te dicht tegen de grens aanleunde, greep onze red card holder in.»

HUMO Grijpt hij ook in als er burgers in de buurt zijn?

Vansina «Elke red card holder wordt bijgestaan door een militair jurist die gespecialiseerd is in oorlogsrecht. Als er ziekenhuizen of religieuze gebouwen in de vuurlinie liggen, dan gaat de aanval niet door.

»De piloot is trouwens altijd de laatste beslisser. Het is al gebeurd dat hij een luchtaanval op het laatste moment afbrak omdat er plots een fietser in beeld verscheen. Burgers beseffen niet altijd dat er heel wat tijd overgaat voor wij daadwerkelijk een wapen inzetten.»

HUMO Vorig jaar verwoestte een Amerikaanse bom een ziekenhuis in Afghanistan, met heel wat onschuldige doden tot gevolg. Wat liep daar fout?

Vansina «Vanop afstand lijkt een oorlog altijd zwart-wit, maar in werkelijkheid bevindt die zich vaak in een grijze zone. We moeten voortdurend rekening houden met heel wat onstabiele factoren, zoals het weer of onduidelijke communicatie. In bergachtig gebied is de kans op radiostoring altijd groter. In Kunduz beging de Amerikaanse bemanning simpelweg een vergissing, als gevolg van een samenloop van omstandigheden. Het is een spijtige vaststelling, maar menselijke en technische fouten zullen altijd blijven voorkomen.»

'IS verloor ongeveer 45 procent van zijn territorium in Irak en 20 procent in Syrië.'

HUMO De beelden van de Jordaanse piloot die in handen van IS viel en levend in een kooi werd verbrand, staan nog altijd op ons netvlies gebrand. Wat zijn de procedures wanneer een van onze piloten wordt neergehaald?

Vansina «In dat geval treedt de combat search and rescue in werking, een systeem van recuperatie om onze mensen zo snel mogelijk terug te halen. Daarnaast worden onze piloten getraind op het overleven in vijandelijk gebied. Die oefeningen gebeuren op gelijkaardige terreinen als die waarboven ze nu actief zijn. Maar u begrijpt dat ik daarover niet veel meer kwijt kan.»

HUMO Volgens de Britse ngo Airwars vielen er in de campagne in Irak en Syrië tot nu toe meer dan 1300 burgerdoden. Slechts voor een fractie daarvan namen de coalitiepartners hun verantwoordelijkheid. Wie heeft die andere burgerdoden dan op zijn geweten?

Vansina «Ik weet niet waar die mensen hun cijfers vandaan halen. Ik weet wel dat één van die studies gebaseerd is op de situatie in Syrië, waar ook de Russen actief zijn. Zij gaan tijdens hun operaties doorgaans iets minder zorgvuldig te werk. En ook de luchtmacht van de Syrische regering gaat er vaak met de grove borstel doorheen. Ik kan alleen maar bevestigen dat de coalitie tot het uiterste gaat om collaterale schade te vermijden. Elk individueel geval wordt ernstig onderzocht. Daarna maakt men een uitgebreid rapport over aan de desbetreffende regering. Wat die daar vervolgens mee doet, is haar eigen zaak.»

HUMO België werd daarvoor op de vingers getikt door Transparency International. Van alle coalitieleden zou de Belgische regering het minst open communiceren over zijn missies.

Vansina «Dat is niet helemaal waar. Tijdens onze luchtoperaties boven Afghanistan, Libië en Irak organiseerden wij af en toe een persconferentie om statistieken te delen over het aantal vluchten en zelfs over het aantal wapens dat we daar gebruikten. Maar we zullen nooit details over individuele opdrachten vrijgeven. Het blijft een militaire operatie. De vijand leest mee.

»De politiek van onze regering blijft in mijn ogen intelligent. Met onze rapportering is de bevolking voldoende geïnformeerd.»

HUMO Door de voortdurende besparingen bij Defensie heeft België een slechte naam gekregen in NAVO-middens. Is dit niet eerder een imagocampagne om het gehavende blazoen op te poetsen dan een efficiënte strijd tegen terreur?

Vansina «Tijdens onze vorige missie in Irak hebben wij 5,5 procent van alle opdrachten voor onze rekening genomen. Dat is niet niks voor een klein land als het onze. Dat is geen imagocampagne, maar een belangrijke materiële bijdrage. Dankzij die inzet is de Belgische luchtmacht een zeer gewaardeerde partner in de coalitie.»

HUMO We hebben eerder al bommen gegooid in Afghanistan, Libië en Irak, maar de situatie is daar niet meteen verbeterd.

Vansina «IS verloor in vergelijking met twee jaar geleden ongeveer 45 procent van zijn territorium in Irak en 20 procent in Syrië. Dat is niet vanzelf gebeurd. Dat is het gevolg van het gebruik van het luchtwapen, in combinatie met de inzet van Iraakse grondtroepen.»


Band of Brothers

HUMO U hebt zelf veertien jaar als F-16-piloot gediend. Kunt u het gevoel van een gevechtspiloot in actie beschrijven?

Vansina «Daarboven heb je niet echt de tijd om te genieten van het landschap. In de cockpit ben je enkel gefocust op het doel van de missie, de communicatie, de radarstations, de elektronische systemen, de camerasensoren en de lasergeleiding van de bewapening. Een volwaardige opleiding als F-16-piloot duurt niet voor niets tien jaar, twee jaar langer dan een artsenopleiding. Men denkt nogal gemakkelijk dat gevechtspiloten erop kicken om bommen te gooien, maar dat is absoluut niet zo. De gemiddelde leeftijd van onze mensen is 28 jaar. Het zijn professionals met jonge kinderen, een vrouw en een grote liefde voor hun job.»

HUMO De Belgische piloten zijn een jaar lang gestationeerd op een luchtmachtbasis in Jordanië. Hoe ziet een doordeweekse werkdag eruit?

Vansina «Onze mensen logeren in een caravankamp in de hitte en het stof, ver van alle luxe. Ze werken zes dagen op zeven en elke werkdag duurt ongeveer twaalf uur. Het uitvoeren van oorlogsopdrachten brengt heel wat stress met zich mee, niet alleen mentaal maar ook fysiek. Een piloot zit zes uur lang opgesloten in de bijzonder kleine ruimte van een cockpit, waarin hij tijdens de manoeuvres ook nog eens enorme g-krachten (krachten die je voelt door versnelling, zoals wanneer je in een achtbaan zit, red.) te verwerken krijgt. Tel daarbij nog de psychische en emotionele belasting omwille van de uitzonderlijke omstandigheden en je begrijpt dat een gevechtspiloot zowel fysieke als intellectuele topsport bedrijft. Na elke zending krijgt hij twaalf uur rust. Na enkele weken wordt hij vervangen door een verse kracht en teruggehaald naar België om even op zijn positieven te komen.»

HUMO Sally Cox, de eerste Britse gevechtspilote, schreef onlangs in The Guardian dat de psychologische belasting van een gevechtspiloot te vaak wordt geminimaliseerd. Piloten worden aan extreem gevaarlijke situaties blootgesteld, maar hebben door hun training en opleiding geleerd om daar op een heel rationele manier mee om te gaan. Pas wanneer ze terug in het normale leven stappen, sijpelen de gevoelens van schuld en vervreemding binnen. Wordt daar bij Belgische piloten voldoende aandacht aan besteed?

Vansina «We sturen onze militaire psychologen regelmatig naar Jordanië. Ze staan ter beschikking voor iedereen die hen nodig heeft. In Afghanistan werd onze basis voortdurend bestookt door mortieren. Niet alleen de piloten, maar ook de mecaniciens en ander militair personeel zochten nadien psychologische hulp om die traumatische gebeurtenissen te verwerken. Nochtans zijn onze piloten zo aan elkaar gehecht dat ze in geval van problemen eerst elkaar zullen opzoeken. Vergelijk het met die televisieserie ‘Band of Brothers’. Die mensen zien elkaar meer dan hun eigen familie.»

HUMO U bent de zoon van een diplomaat. Hoe bekeek uw vader uw steile carrière als gevechtspiloot?

Vansina «Diplomatie en Defensie staan niet lijnrecht tegenover elkaar, als u dat bedoelt. Het zijn twee complementaire instrumenten van het buitenlands beleid van een land. Diplomatie dient om situaties te ontmijnen met woorden. Als dat niet lukt, dan treedt Defensie op. Het respect dat men in het buitenland voor een nationale regering heeft, hangt altijd samen met de kracht van haar leger. Men respecteert Amerika omwille van haar grote militaire capaciteit. Europa ziet men dan weer als een economische reus en een militaire dwerg. Dat is precies de reden waarom landen als Rusland niet al te veel respect opbrengen voor ons.

»Maar maakt u zich maar geen zorgen, mijn vader en ik kunnen het nog altijd prima met elkaar vinden.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234