Negentwintig artsen stierven aan corona in Bergamo, een derde daarvan is huisarts.  Beeld EPA
Negentwintig artsen stierven aan corona in Bergamo, een derde daarvan is huisarts.Beeld EPA

coronacrisisitalië

Bergamo werd het schrikbeeld van de wereld, wat ging er mis?

Na bijna twee maanden lockdown komt de Noord-Italiaanse stad Bergamo weer voorzichtig tot leven. De stad die het schrikbeeld voor de rest van de wereld werd, wil nu begrijpen wat er zo mis kon gaan, en of een deel van die ruim vijfduizend doden had kunnen worden voorkomen. ‘Er is hier wel degelijk veel misgegaan.’

Op de begraafplaats van Nembro, een voorstad van Bergamo schuifelen bezoekers in stilte langs elkaar. Op een muur wapperen vellen papier met daarop met de hand geschreven de namen voor wie de plek is bestemd. De sterfdata van de gedenkstenen zijn allemaal van maart en april dit jaar. Paola Conivodis heeft haar tweejarige zoontje Flippo aan de hand, beiden dragen een mondkapje. Het is buiten niet verplicht in Italië, maar in Bergamo gaat niemand zonder de deur uit. ‘Kom op Filippo, dan gaan we bloemetjes bij opa en oma leggen.’

In vijf dagen tijd verloor Paola beide ouders. Haar vader had een kwakkelende gezondheid, en was 85, maar haar moeder was een kwieke zeventiger die drie dagen per week op haar zoontje paste. Boven haar mondkapje worden Paola’s ogen vochtig.

CONIVODIS «Ik kan het nog helemaal niet bevatten. Van de ene op de andere week heb ik geen ouders meer.»

Ze steekt een paar zelf geplukte bloemen in het vaasje voor de gedenksteen. Hoewel ze vlak na elkaar overleden, liggen hun urnen meters uit elkaar. Paola wijst naar de stenen die tussen haar ouders liggen.

CONIVODIS «Ook al zat er maar een paar dagen tussen, in die tijd zijn al deze andere mensen overleden.»

Ze kijkt van haar vader naar haar moeder.

CONIVODIS «Ik vind dat zo pijnlijk voor ze. Ze waren een heel leven getrouwd, en liggen nu van elkaar verwijderd. En ik heb ze niet eens een waardige begrafenis kunnen geven. Ze waren erg gelovig en dit is niet hoe ze het hadden gewild.»

Ook voor Antonio Fusco was er geen begrafenis, hoe graag kleinzoon Stefano Fusco (31) en zijn vader Luca (58) dat ook hadden gewild. Ze hebben alleen een telefoontje gekregen uit het verzorgingstehuis toen hij was overleden op tien maart. Italië was toen net in volledige lockdown gegaan, dus het was onmogelijk nog afscheid te nemen.

STEFANO «We komen uit een soort nachtmerrie, waar niemand ons vertelde wat er aan de hand was en we alleen maar ambulances de hele dag hoorden, ieder kwartier, dag en nacht. Via via kregen we beelden van een militair konvooi dat tientallen kisten in het holst van de nacht Bergamo uitreed, omdat er geen plek meer was om de lichamen te cremeren.»

Luca Fusco en zijn zoon Stefano willen met duizenden nabestaanden aangifte doen.  Beeld Eveline Rethmeier
Luca Fusco en zijn zoon Stefano willen met duizenden nabestaanden aangifte doen.Beeld Eveline Rethmeier

Hij slikt even. Het plotselinge verdriet in zijn ogen verandert in woede.

STEFANO «Dat had niemand ons verteld, he. Ze hebben die lichamen stiekem midden in de nacht willen wegvoeren. Die filmpjes zijn door buurtbewoners gemaakt.»

LUCA «Dit is Lombardije. Wij dachten altijd in de meest welvarende regio van Italië te wonen, zeker als het om onze gezondheidszorg gaat. Mensen uit het zuiden komen hierheen voor medische behandelingen. Mensen hier zijn nog nauwelijks bekomen van de schok, dat dit hier heeft kunnen gebeuren. Er zijn veel mensen die antwoorden willen. Heel veel.»

Daar zijn Stefano en Luca achtergekomen doordat ze begin deze maand zijn gestart met de Facebookpagina ‘Noi denunceremo’ (vertaald: wij zullen aanklagen). Ze wilden hun ontzetting uitspreken over het ongelofelijk hoge aantal corona-aantallen in en rond Bergamo.

Naar schatting overleden hier ruim vijfduizend personen aan corona, maar omdat veel overledenen in maart en april niet op corona getest zijn, ligt het werkelijke aantal waarschijnlijk een stuk hoger. Vader en zoon Fusco riepen op hun Facebook-pagina anderen op hun verhalen te delen.

STEFANO «We zijn overweldigd door de reacties. In een week hebben we er zo’n 15.000 gekregen. Het lijkt wel een soort collectieve begrafenis.»

Een indrukwekkende colonne met tientallen kisten trok in het holst van de nacht door Bergamo. 
 Beeld EPA
Een indrukwekkende colonne met tientallen kisten trok in het holst van de nacht door Bergamo.Beeld EPA

De beelden van de stapels doodskisten die de stad uit werden gereden gingen de hele wereld over. Net als de foto’s van afgepeigerde artsen en verplegers met diepe afdrukken op hun gezicht van de beschermende maskers. Bergamo werd een schrikbeeld voor de rest van de wereld. Na de beëindiging van een landelijke lockdown van zeven weken is het ook het moment dat de vraag wordt gesteld of het drama in Bergamo voorkomen had kunnen worden?

Luca en Stefano begrijpen niet dat in Bergamo geen ‘zona rossa’ (rode zone) is gecreëerd en in andere delen van Noord-Italië waar er veel corona-gevallen wel.

STEFANO (fel) «Terwijl het aantal besmettingen hier snel opliep, riepen onze bestuurders op om te gaan shoppen en ons niet bang te laten maken voor dit virus, wat maar een griepje zou zijn.»

Pas twee weken later ging heel Noord-Italië, en twee dagen later heel Italië, in een totale lockdown.

Guido Marinoni, voorzitter van de artsenfederatie, had het liefst gelijk een 'rode zone' voor de  zwaarst getroffen gebieden gecreëerd.  Beeld Eveline Rethmeier
Guido Marinoni, voorzitter van de artsenfederatie, had het liefst gelijk een 'rode zone' voor de zwaarst getroffen gebieden gecreëerd.Beeld Eveline Rethmeier

Het leger stond al klaar

Volgens voorzitter van de artsenfederatie van Bergamo Guido Marinoni zijn er wel degelijk ernstige fouten gemaakt. Als grootste fout noemt hij ook het niet onmiddellijk creëren van een rode zone voor de meest getroffen gedeelten van de provincie. ‘Wij hebben als artsen dat dringende advies gegeven, aan de gemeente en aan de provincie, en dat advies zou gevolgd worden. Het leger stond al klaar om het meest besmette deel van deze provincie af te sluiten.’ Marinoni haalt zijn schouders op.

MARINONI «En toen is op het laatste moment toch anders besloten en is alles opengebleven. Ik heb geen idee waarom. Het virus heeft toen vrij om zich heen kunnen grijpen, met alle gevolgen van dien.»

In die, zoals later zou blijken, cruciale dagen ging het leven gewoon door. Er werden zelfs nog uitgebreid verjaardagen gevierd. In de voorgemeente Alzano was er in die dagen een verjaardagsfeest van een vijfenzeventigjarige dame. Ze had zestig mensen uitgenodigd. Driekwart van de genodigden kwam thuis met corona. Twintig mensen hebben het niet overleefd.

Marinoni benadrukt dat het niet aan hem is om te beoordelen waar en door wie de fouten zijn gemaakt. Een jacht op de schuldige is volgens hem zinloos. Hij hoopt dat van de fouten geleerd wordt, en dat het medisch personeel nu adem kan halen en niet meer zo’n piek hoeft mee te maken.

MARINONI «Er is onnoemelijk hard gewerkt in de ziekenhuizen, wekenlang. Veel artsen en verplegers kampen met depressies en burnout-verschijnselen. Ze hebben een systeem zien instorten. Dat hakt erin. En ze hebben collega’s verloren.»

Op de muur van het Papa Giovanni XXIII-ziekenhuis in Bergamo staat deze tekening met de tekst: ‘Iedereen... bedankt!’ Beeld Eveline Rethmeier
Op de muur van het Papa Giovanni XXIII-ziekenhuis in Bergamo staat deze tekening met de tekst: ‘Iedereen... bedankt!’Beeld Eveline Rethmeier

Dilemma

Negentwintig artsen stierven aan corona in Bergamo, een derde daarvan is huisarts. Van de zeshonderd huisartsen in de provincie hebben honderdvijftig corona opgelopen. Volgens Marinoni zijn die in de steek gelaten en waren er geen beschermingsmiddelen.

MARINONI «Ze stonden voor het vreselijke dilemma om hun ziekste patiënten niet te bezoeken, of onbeschermd te bezoeken. Ze hebben meestal voor het laatste gekozen, met als onvermijdelijk gevolg dat ze ook een vehikel van besmetting zijn geweest voor deze zwakke, oudere groep mensen.»

Luca en Stefano Fosco zijn inmiddels met advocaten in gesprek. Ze willen met duizenden nabestaanden een gezamenlijke aangifte doen en het Openbaar Ministerie bewegen een strafrechtelijk onderzoek te starten.

STEFANO «We zijn niet uit op geld. Ik wil alleen maar dat de personen die verantwoordelijk zijn voor de besluiten die toen zijn genomen zich moeten verantwoorden voor de rechter. Dat ze op een aantal dringende vragen antwoord geven. En we zijn niet de enigen, weten we nu.»

Paolo Cortinovis verloor beide ouders in nog geen week tijd. Beeld Eveline Rethmeier
Paolo Cortinovis verloor beide ouders in nog geen week tijd.Beeld Eveline Rethmeier

(AD)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234