Bernie Sanders, de rode vlo in het haar van Donald Trump: 'Het socialisme dat ik voor ogen heb, wint steeds meer terrein'

Hij moest vorig jaar de duimen leggen voor Hillary Clinton als kandidaat voor de Democraten bij de presidentsverkiezingen, maar het politieke vuur is nog lang niet geblust in de 75-jarige cultheld van jong Amerika.

'Trump doet krek het tegenovergestelde van wat hij heeft beloofd. En het wordt nog erger'

Bernie Sanders haat het om achterom te kijken, of te praten over zoiets triviaals als zijn privéleven, of over de vraag of hij zal meedoen aan de presidentsverkiezingen van 2020 – hij zal dan 79 zijn. Waar hij wel van houdt, is discussiëren over politiek. En hij weet steeds meer Amerikanen van zijn visie te overtuigen. Volgens een peiling van Harvard-Harris in april is Sanders op dit moment de populairste actieve politicus in de VS. En veel peilingen geven aan dat hij wellicht Donald Trump had kunnen verslaan in de voorbije verkiezingen, als hij voorbij Hillary Clinton was geraakt in de voorverkiezingen. Bernie is een cultheld geworden die het socialisme nieuw leven heeft ingeblazen in de VS, als tegengewicht voor het rechtse populisme.

- Na de verkiezing van Donald Trump zei u dat u graag met hem wilde samenwerken, als het hem menens was om de arbeidersklasse te helpen. Maar het is nu wel duidelijk dat…

BERNIE SANDERS «Het is overduidelijk dat hij dat níét van plan is. Tijdens zijn campagne zei Trump enkele zeer interessante zaken. Jammer genoeg is alles wat hij doet, krek het tegenovergestelde van wat hij heeft beloofd. Hij heeft gelogen over elk belangrijk dossier. De mooiste voorbeelden zijn wel de voorstellen van de voorbije maand over de gezondheidszorg en, nog erger, de begroting. Door het Republikeinse voorstel zouden 23 miljoen Amerikanen plots uit de gezondheidszorg worden gegooid, en dat is al door het Huis van Afgevaardigden geraakt. En zijn begrotingsvoorstel is de waanzinnigste overdracht van rijkdom van de werkende klasse naar de one percent die we ooit hebben gezien. De Republikeinse partij is eigenlijk een werktuig van miljardairs zoals de broers Koch, die royaal sponsoren.»

- Is Trump een naïeve sul die domweg uitvoert wat hij voorgekauwd krijgt?

SANDERS «Nee, hij is eigenlijk best slim, hoor. Op zijn eigen manier, en om bepaalde redenen. Hij mag dan niet veel af weten van buitenlandse politiek of gezondheidszorg, maar hij is helemaal niet dom. Hij voert wel de agenda uit van mensen zoals de Kochs. Kort samengevat moet alles wat sinds Franklin D. Roosevelt is verwezenlijkt om de arbeiders, de senioren, de kinderen, de zieken en de armen te helpen, simpelweg afgeschaft worden. En tegelijkertijd moeten de rijken en de grote bedrijven zoveel mogelijk belastingvoordelen krijgen. In zijn begrotingsvoorstel heeft Trump nog niet aan de sociale zekerheid geraakt, maar ik twijfel er geen seconde aan dat die de volgende keer wel voor de bijl gaat.

»De Republikeinen zijn vandaag een extreemrechtse partij. Vroeger had je rivaliteit tussen de centrumrechtse Republikeinen zoals Dwight D. Eisenhower en de conservatieve Republikeinen. Nu zie je dat rechtse Republikeinen in de clinch gaan met extreemrechtse Republikeinen. Maar veel Republikeinen in het Huis en de Senaat zijn helemaal geen onmensen.»

- Zoals wie dan?

SANDERS «Ik ga geen namen noemen, want dan krijgen ze last. Maar je ziet wel dat mensen als John McCain zich uitspreken over deze of gene zaak.»

- Veel Europeanen beginnen de Verenigde Staten stilaan als een schurkenstaat te zien.

SANDERS (veert op) «Ik zou onze Europese vrienden op het hart willen drukken dat ze Trump niet mogen verwarren met de inwoners van de Verenigde Staten. Ik ben geen extreemlinkse rakker, verre van, maar ik meen te mogen spreken in naam van de zwijgende meerderheid in Amerika. Het socialisme dat ik verdedig, is er mainstream geworden, daar ben ik van overtuigd. Vertel honderd Amerikanen dat ze geen recht op gezondheidszorg hebben als de dokter kanker bij hen vaststelt, en 90 procent zal zeggen: ‘Ben je gek? Wil jij Medicare afschaffen (ziektekostenverzekering voor senioren in de VS, red.)? En wat zal het volgende zijn? Ga je het budget voor het onderwijs ook schrappen?’

»De Republikeinen kunnen alleen maar verkiezingen winnen door zwaar in te zetten op persoonlijkheden, niet op thema’s.»

- Uw eigen campagne was in ieder geval anders.

SANDERS «We zijn eraan begonnen zonder een politieke organisatie achter ons, dat klopt.»

- Was het dan niet krankzinnig om te denken dat een zelfverklaarde socialist ooit in het Witte Huis zou kunnen raken?

SANDERS «Dat was helemaal niet krankzinnig.»

- Was er een moment waarop u dacht dat u weleens kon winnen?

SANDERS «Als je staat te spreken voor 25.000 of 30.000 man, dan besef je: dit gebeurt écht. Weet je wat mooi was: we lazen in de kranten over bijeenkomsten en evenementen om ons te steunen waar wij zelf niets mee te maken hadden. Ik zou je willen vertellen dat het een briljante campagne was om alles zo georganiseerd te krijgen, maar dat was het niet. Je zag een hele resem activiteiten spontaan plaatsvinden. Dat was wel erg bijzonder, als ik er nu op terugkijk.»


Ruk naar links

Bernie Sanders komt geregeld naar Europa: zijn broer Larry (82) woont sinds de jaren 60 in Oxford en met de zegen van Bernie kwam hij in de voorbije parlementsverkiezingen op voor de Groenen.

- U volgt de Europese politiek van nabij. Heeft Europa het niet beter gedaan dan de VS als het over de welvaartsstaat gaat?

SANDERS «Amerika heeft een buitengewone geschiedenis en we doen ook veel dingen erg goed. Maar je hebt een punt: de meeste Amerikanen weten niet dat de sociale voorzieningen in de VS veel minder goed zijn dan in Europa. Dat komt vooral doordat de media in handen zijn van grote groepen, en door het tweepartijensysteem, waardoor er nooit echt harde vragen worden gesteld. Weet je hoeveel het kost om in Europa naar de universiteit te gaan? Zo goed als niets. Denk je dat de Amerikanen dat weten? Nee, ze zeggen: ‘Maar Bernie, je bent veel te radicaal.’ Nee, helemaal niet. Wat ik voorstel, bestaat al in veel landen.»

- Heeft Europa uw ideeën helpen vormen?

SANDERS «Zeker. Europa, en mijn overtuiging dat de mensenrechten er zijn voor élke mens. En de Verenigde Staten komen langzaam maar zeker in beweging. Miljoenen Amerikanen zijn op straat gekomen om te protesteren tegen de president, in Californië hebben ze vorige week een betaalbare gezondheidszorg erdoor gedrukt in de Senaat, en in New York hebben ze het lesgeld aan de staatsuniversiteiten geschrapt voor studenten die het financieel moeilijk hebben. En in de voorverkiezingen kregen we ongelofelijk veel steun van kiezers onder de 40 jaar.

»De jongere generatie in Amerika kent geen vooroordelen over ras, geslacht of geaardheid. Het is een verstandige generatie met een open geest die bereid is om het grotere plaatje te zien in plaats van wat in de marge te prutsen. Het is nu aan de Democraten om naar links op te schuiven, als ze die mensen willen aanspreken. En die trend zet zich in de hele wereld door. Ik zie geregeld Jeremy Corbyn en Jean-Luc Mélenchon, mijn Britse en Franse collega’s. En paus Franciscus heb ik ook al eens ontmoet (glimlacht).»

[QUOTE_Bernie, je bent te radicaal,’ zeggen Amerikanen me als ik over

gratis onderwijs of sociale zekerheid begin. Ik ben helemaal niet

radicaal: we zijn het énige grote land dat dat niet heeft.]

- U bent nu veertig jaar actief in de politiek en u moet toch een gezond ego hebben: waarom spreekt u dan niet graag over uzelf?

SANDERS «Jaar na jaar neemt het politieke gezwets toe. ‘Laten we het even hebben over Donald Trump en zijn leven, of over Hillary Clinton en haar leven.’ In plaats van je eens af te vragen waarom wij het enige grote land ter wereld zijn dat geen degelijke gezondheidszorg die naam waardig heeft. Ik wil het niet over mezelf hebben omdat ik geen dictator wil worden: ik heb ideeën, en het enige wat ik wil, is dat die verspreid raken.»

- De voorbije presidentsverkiezingen waren bij momenten smakeloos, walgelijk en op het stompzinnige af, vindt u ook niet?

SANDERS «Zet die uitspraak tussen aanhalingstekens en geef ze maar aan mij (lacht). Weet je, ik ken George W. Bush niet zo goed, maar ik ben hem wel een paar keer tegengekomen, en eigenlijk is hij best een aardige kerel. Heel grappig, helemaal niet boosaardig of zo. Zijn vrouw is erg lief, en ze hebben prachtige dochters. Maar hij was wel één van de slechtste presidenten die we ooit hebben gehad. Soms doen aardige mensen de vreselijkste dingen. En soms doen mensen die niet zo aardig zijn net dat wat je niet zou verwachten. Lyndon B. Johnson was een bruut, maar tegelijk was hij één van onze meest progressieve presidenten in de geschiedenis van Amerika.»


Familie uitgemoord

We verhuizen naar een belendende zaal, waar twee genealogen op Sanders zitten te wachten met zijn stamboom. Sanders’ vader was een Pools-Joodse vertegenwoordiger in verf, en zijn moeder een Joodse inwoner van New York. Het was een gelukkig huwelijk, maar het koppel zat vaak erg krap bij kas. We gaan zitten aan een tafel waarop een gigantisch vel papier ligt uitgerold. Sanders wijst meteen naar een foto: ‘Mijn moeder. Wat is ze mooi. Die foto heb ik nog nooit gezien.’

Zijn blik glijdt over de andere foto’s op de stamboom.

SANDERS «Dat is oom Sol – we noemden hem eigenlijk oom Willie. Hij woonde bij ons in. En dat is Max, de enige in de familie die goed zijn boterham heeft verdiend.»

Sanders bestudeert een foto van het grote voorouderlijke huis in Slopnice, in Polen, en van de SS Lapland, het schip waarmee zijn vader Eli Sanders in 1921 vanuit België naar de VS reisde. De genealoog vertelt wat er is gebeurd met de familieleden die in Slopnice achterbleven. ‘De nazi’s hebben de halfbroer van je vader doodgeschoten op het marktplein. In 1941 was dat. En zijn dochter Elena, die toen 11 was, hebben ze ook gedood.’

SANDERS «Ik en mijn broer hebben de burgemeester van Slopnice eens opgezocht. Zijn vader had nog bij Elena op school gezeten. Het was een prachtig meisje, zei hij, en ze zag er helemaal niet Joods uit. Maar ze hebben haar toch meegenomen.»

Sanders verfoeit de Amerikaanse traditie waarin elke presidentskandidaat een straffe autobiografie moet kunnen voorleggen, of desnoods bij elkaar fantaseren. Hier ligt de zijne op tafel, ongevraagd. Hij is geboren in het jaar waarin de familie van zijn vader werd uitgemoord, en is zich beter dan wie ook bewust van het feit dat het er echt toe doet welke regering aan de macht is. Hij heeft in zijn hoofd nooit deel uitgemaakt van het Amerika waarin Donald Trump is opgegroeid, en waarin consumeren het hoogste goed is. In 1963 werd Bernie Sanders door de oproerpolitie weggesleurd toen hij demonstreerde tegen de scheiding van blanke en zwarte leerlingen in de scholen van Chicago. Ironisch genoeg werd hij tijdens de Democratische voorverkiezingen zwaar onder vuur genomen door aanhangers van Hillary Clinton, die vonden dat hij niet genoeg was begaan met de rechten voor zwarten.

Zijn doelgerichtheid kan erg vermoeiend zijn, vertelt zijn vrouw Jane me later.

Jane O’Meara «Tijdens de verkiezingen nam hij om de drie weken een dag vrij, of toch zeker een halve dag. Hij kwam dan thuis en meteen vroegen de kleinkinderen hem: ‘Opa, zullen we baseball spelen?’ Waarop hij: ‘Geef me nog een minuutje.’ En precies een minuut later trok hij met hen naar buiten en speelden ze meer dan een uur baseball.»

© Financial Times / Vertaling en bewerking: Lieven Germonprez



Op 29 augustus verschijnt ‘Bernie Sanders Guide to Political Revolution’ van Bernie Sanders en Kate Waters bij Henry Holt & Co.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234