'Bevergem': zo wordt u de perfecte West-Vlaming

Die vrijdagochtend komt Bart Vanneste, in wie Freddy De Vadder doorschemert, zo’n drie kwartier te laat op de afspraak. Hij mompelt dat gisteravond een ‘wreed rare avond’ was, waarop hem een gratis lapdance te beurt is gevallen, ergens in een niet nader genoemd horecabedrijf. Roem loont.

'De drift van de West-Vlaming om iets te zeggen is altijd groter dan de aandacht voor wat anderen te zeggen hebben' Maaike Cafmeyer

Maaike Cafmeyer, die Anja speelt in die serie, heeft een woelige nacht achter de rug: haar man, een cellist, kreeg bezoek van enkele musicerende vrienden, die zich, met drank erbij voor de juiste stemming, tot samenspel geroepen voelden. Om vijf uur ’s ochtends klonk hun muziek heel hard en vreemd. Maaike werd er wakker van en ging poolshoogte nemen: de musici bleken, in kennelijke staat van genade, allemaal van instrument te hebben gewisseld. ‘En dat kon je horen’, zegt Maaike. We bevinden ons in Melle, in het huis van Wim Willaert, die Danny in ‘Bevergem’ speelt. Wim heeft goed geslapen en maakt een opgeruimde indruk, ook wel omdat hij blij is met z’n nieuwe keuken, waar een verbouwing onvermoede ruimte heeft geschapen. Wim is voorts ook blij omdat hij, nu hij klaar is met ‘Le ciel flamand’, de nieuwe film van Peter Monsaert, eindelijk even vakantie heeft.

Ondertussen vestigt ‘Bevergem’ nog vier woensdagavonden de aandacht op de provincie West-Vlaanderen en haar zeden en gewoontes. Vluchten kan wel niet meer, maar stel – stél – dat je als niet-West-Vlaming de wijk neemt naar West-Vlaanderen, waaraan zou je dan moeten voldoen om naadloos in het ‘Bevergem’ van je dromen in te burgeren? Ik neem me voor het aan de drie hier aanwezige ervaringsdeskundigen te vragen, maar eerst neem ik een aanloopje:

HUMO Waar lag de kiem van ‘Bevergem’?

Bart Vanneste «Mijn voorliefde voor series: ‘Six Feet Under’, ‘Breaking Bad’… Wat mij aan al die series vooral opviel, is dat meer dan 50 procent van de scènes over de banale kant van het leven gaat. Daardoor begon ik te denken: ‘Dat moeten wij toch ook kunnen?’»

HUMO ‘Bevergem’ is een radicaal West-Vlaamse serie.

Vanneste «Mocht ik een Limburger geweest zijn, dan was het een radicaal Limburgse serie geworden. Dat West-Vlaams vind ik eigenlijk bijzaak. Dat Wim zich ergerde aan het toneelmatige Nederlands waaronder Vlaamse series nog altijd gebukt gaan, was voor mij ook een inspiratiebron. West-Vlaams is onze moedertaal, en Nederlands zal voor ons altijd wel als een schooltaal aanvoelen.»

Wim Willaert «Nederlands is voor mij net als Frans, Engels en Duits: een aangeleerde taal.»

HUMO Jullie wonen allang niet meer in West-Vlaanderen, maar spreken jullie nog vaak het West-Vlaamse dialect?

Maaike Cafmeyer «Voor mij is dat moeilijk, want ik woon met een Hollander samen. Maar mijn kindjes vinden West-Vlaams superleuk, en ze willen dat dialect ook kunnen spreken. Ik leer ze bijvoorbeeld de verbuigingen van ‘ja’ en ‘neen’. ‘Heb je goed geslapen?’ ‘Joak.’ En als je niet goed geslapen hebt: ‘Nieenk.’ Als je dat onder de knie hebt, dan ben je al gevorderd.»

HUMO Je vindt het de moeite om je kinderen West-Vlaams te leren.

Cafmeyer «Jawel. ’t Is de taal van hun West-Vlaamse opa en oma, hè? En in Nederland, bij de familie van mijn man, pakken ze er heel graag mee uit, zo van: ‘Moet je eens luisteren wat ik kan.’ ‘Wat brabbelt dat kind nou?’ klinkt het dan (lacht). Mijn moeder sprak altijd West-Vlaams met mijn Nederlandse man. Ik zei haar: ‘Mama, doe een beetje je best, probeer Nederlands te spreken, want hij begrijpt je niet.’ Ze voelde zich daardoor beledigd, zo van: ‘Wie denkt hij wel dat hij is?’ Dat soort lichtgeraaktheid zal wel typisch West-Vlaams zijn.»

'Telkens als ik dat Nederlands van de toneelschool hoor, denk ik altijd: 'Masturberen jullie ook in die taal?'' Wim Willaert

Vanneste «Dat niet iedereen West-Vlaams begrijpt, vind ik een aangename bijkomstigheid.»

Willaert «Telkens als ik dat Nederlands van de toneelschool hoor, denk ik altijd: ‘Masturberen jullie ook in die taal?’ Nederlands voelt niet natuurlijk aan. Voor mijn kinderen zing ik West-Vlaamse liedjes die mijn moeder voor mij gezongen heeft.»

Vanneste «In Zuid-Afrika begrijpen ze dan weer wel West-Vlaams, omdat ons dialect overeenkomsten vertoont met het Afrikaans. Daar moet een West-Vlaming dus op zijn woorden letten.»

HUMO Jullie collega Piet De Praitere zei laatst in Humo: ‘Onze kijk op West-Vlaanderen is alleen maar mogelijk als je niet meer in West-Vlaanderen woont.’ Houdt dat steek?

Cafmeyer «In mijn geval is het zeker waar. In West-Vlaanderen moet je heel veel rekening houden met wat andere mensen van je zouden kunnen denken, met wat anderen van je verwachten. Dat zit in ons systeem.»

Vanneste «De sociale controle is enorm in West-Vlaanderen. Daarom zijn we er ook weggegaan.»

Willaert «We hebben het geluk gehad dat we er, door ons werk, konden uitbreken.»

Vanneste «Was ik onderwijzer geweest, dan was ik er misschien wel gebleven.»

Cafmeyer «Veel West-Vlamingen hebben een vrijbuitersgeest, misschien wel uit reactie tegen de sociale controle.»

Vanneste «Ja, de kleinburgerlijkheid baart er anarchie. Er is ook veel humor in West-Vlaanderen – humor waarin, paradoxaal genoeg, vaak met de kleinburgerlijkheid wordt gelachen.»

HUMO In welke mate is een goede West-Vlaming nog katholiek?

Cafmeyer «Ik denk dat de katholieke kerk er nog meer leeft dan in andere provincies.»

'Alles voor de façade'

Vanneste «De pastoor heeft er nog wel iets te zeggen, maar de kerken lopen er ook leeg, hoor. Nu ja, zo’n pastoor die op een restje gezag teert, is een pathetische figuur.»

Willaert «Toen ik 6 was en mijn eerste communie moest doen, kreeg ik te horen: ‘Dit is het lichaam van Christus.’ Ik slikte die hostie door en dacht: ‘Niks lichaam van Christus.’ Ik heb nadien het hele katholieke circuit doorlopen – elke zondag naar de mis, misdienaar geweest – maar ik heb eigenlijk nooit geloofd. Dat zal ook wel West-Vlaams zijn, denk ik.»

Vanneste «Alles voor de façade: héél West-Vlaams. Ik was 8, ik zat in de kerk en dacht: ‘’t Is niet waar wat de pastoor zegt.’ Die gedachte overviel me, en ik werd er heel boos van. ‘Hij liegt,’ zei ik tegen mijn moeder. ’t Was teleurstellend, want eerst vond ik Jezus een toffe mens.»

Willaert «De mystiek en het ritueel trokken mij als niet-gelovige dan weer wel aan. ’t Was om zeep toen de priester het Heilige der Heiligen de rug toekeerde en zich tot het volk wendde. En dan ook nog eens ‘Heer, Heer neem het aan’ gaan zingen op de melodie van ‘Home on the Range’. Gáát het een beetje? Latijnse gezangen: díé waren mooi. Mijn tante die op begrafenissen solo ‘In paradisum’ zong: prachtig.»

Cafmeyer «Mijn grootmoeder nam mijn zus en mij in haar Dafje mee naar Zevenkerken, ook bekend van de abdijschool waar koning Filip en prins Laurent hebben gezeten. Daar werd de mis nog in het Latijn opgedragen, wat mijn grootmoeder veel beter vond. Ze raakte bijna in trance in die kerk.»

HUMO Is er nog iets katholieks aan ‘Bevergem’?

Vanneste «Dat zit in de rol van Johan, de politieagent Wantje (foto links), gespeeld door Wannes Cappelle. Dat personage krijgt op een bepaald moment te horen: ‘Ben je een pastoor of ben je een flik?’ Had hij tot een eerdere generatie behoord, dan was hij ongetwijfeld priester geworden.»

Willaert «Om in West-Vlaanderen te integreren is het katholicisme geen must meer, maar een goed schuldgevoel dan weer wel. Zorg dus dat je je schuldig voelt.»

Cafmeyer «Over ongeveer alles.»

Vanneste «Daar heb ik nu eens geen last van.»

Cafmeyer «Jij niet, maar ik wel.»

Vanneste «Freddy De Vadder voelt zich totaal niet schuldig – hij weet zelfs niet wat schuld is.»

Willaert «Dat schuldgevoel zit er bij mij ingebakken. ’t Maakt deel uit van de West-Vlaamse cultuur. Almaar sorry, sorry, sorry, sorry, sorry, sorry …»

Cafmeyer «Als ik zat ben, zeg ik alleen maar sorry, en dan komt echt alle narigheid van vroeger naar boven. Overkomt je een verkeersongeluk, dan is dat niet erg voor jou, maar wel voor die mens die jou heeft aangereden: aan zulke gedachten kan ik maar niet ontsnappen. En ook niet aan de vraag: ‘Hoeveel gaat dat me kosten?’ (lacht)»


Majorettes zijn sossen

HUMO Een uitgelezen moment om het over geld te hebben, en hoe West-Vlamingen zich ertoe verhouden.

Cafmeyer «De vraag ‘Hoeveel moet dat kosten?’ is zeer courant.»

Vanneste «De streek van Waregem en Kortrijk is dan ook de rijkste regio van Vlaanderen.»

Cafmeyer «West-Vlamingen hebben een bijzondere manier om over geld te spreken: ze zwijgen er namelijk liever over. Nooit bedragen noemen.»

Vanneste «Maar dan wel volop uitpakken met de trucs waarmee ze de belastingen te vlug af zijn. Leep belastingen ontduiken is voor een West-Vlaming iets om trots op te zijn.»

HUMO Is de onlangs ter ziele gegane textielbaron Roger De Clerck, alias Boer Clerck, een West-Vlaams rolmodel?

Vanneste «Geef mij dan maar Willy Naessens (foto links)

HUMO Geografisch is Willy Naessens een grensgeval tussen West- en Oost-Vlaanderen.

Vanneste «Voor mij is hij een zuivere West-Vlaming. Hij woont vlak bij Kooigem, waar ‘Bevergem’ opgenomen is. Die Naessens is zó fucking trots op zichzelf.»

'Willy Naessens gaat slinks met geld om: in die zin is hij een rolmodel voor ondernemers in West-Vlaanderen' Bart Vanneste

Willaert «Ik vraag me af of hij een rolmodel is, want in West-Vlaanderen mag je kop niet boven het maaiveld uitsteken.»

Vanneste «Hij gaat slinks met geld om: in die zin is hij een rolmodel voor ondernemers in West-Vlaanderen. En tegelijk een schertsfiguur. Op tv zag ik de publiekstent van Willy Naessens in de Ronde van Vlaanderen. Ik dacht: ‘Daar wil je toch niet zijn,’ maar de mensen bleken leute te hebben. Hij kondigde aan dat personeelsleden die al 25 jaar voor hem werkten, twee weken gratis naar Tunesië mochten. ‘Zo’n baas zou ik willen,’ zegden die mensen in ‘Hallo televisie’. Je werkt je al 25 jaar krom voor die vent en dan mag je eens naar Tunesië: is dat een cadeau? Ze hebben godverdomme de beste jaren van hun leven aan Naessens gegeven!»

Cafmeyer «Over het maaiveld gesproken: als je trots op iets of iemand bent, zeg je dat niet in West-Vlaanderen.»

Willaert «Een laag zelfbeeld is er ook courant. Daardoor zeggen West-Vlamingen ook zelden dat iets goed is.»

Vanneste «We zijn allemaal gekortwiekt op strenge katholieke scholen.»

HUMO Amar, de allochtoon van ‘Bevergem’, gespeeld door Zouzou Ben Chikha, is ongelofelijk geïntegreerd. Over zijn godsdienst wordt met geen woord gerept.

Vanneste «We hebben Amar (foto links) van meet af aan geconcipieerd als een overgeassimileerde allochtoon. Over zijn afkomst wordt voor de rest gezwegen. Hij is vooral gebaseerd op ultraliberale ondernemers. Amar heeft zich de ultraliberale filosofie zodanig eigen gemaakt, dat hij nog erger is dan de meest rechtse autochtone West-Vlaamse ondernemers. Die meestal ook onversneden racisten zijn, en autoritair. Ik heb in mijn jeugd ongelofelijk veel racistische praat gehoord van ex-kolonialen in mijn familie: ‘Negers, daar kun je niets mee doen, Bartje, níéts. Jij verstaat dat niet, hè, Bartje, maar ik ben in Congo geweest!’»

HUMO Jullie spreken alle drie een andere variant van het West-Vlaams. Is er een West-Vlaams dat jullie als het West-Vlaams bij uitstek zien? Een West-Vlaams dat de aspirant-West-Vlaming tot voorbeeld kan strekken?

Willaert «Dat bestaat niet.»

Cafmeyer «Het West-Vlaams verandert om de zeven kilometer.»

Willaert «Zelfs naargelang de buurt waar je woont: ik ben van de zogenoemde Boulevard in Nieuwpoort – gewoon een straat met bomen, hoor – en mensen die van de zogenoemde Blokken zijn – een sociale woonwijk – spreken een ander soort West-Vlaams dan ik. De universele West-Vlaming bestaat niet.»

Vanneste «In Rekkem woonde het ruwe volk, ’t crapuul dus, in de wijk Het Paradijs, en de normale mensen wonen zo veel mogelijk in de buurt van de kerk. In Menen woont het crapuul, in Wevelgem de dikkenekken, en die van Rekkem zijn allemaal dronkaards. Die plekken liggen nauwelijks zes kilometer van elkaar af.»

Cafmeyer «Ruw volk noem je in West-Vlaanderen nogal snel sossen (lacht). Ik mocht me niet bij de majorettes aansluiten, want de majorettes waren van de sossen.»

Vanneste «Je moet niet denken dat een Geluwnaar naar het cultureel centrum van Wervik zal gaan, en omgekeerd ook niet. Die gemeentes liggen vier kilometer van elkaar.»

HUMO West-Vlamingen zijn onderling dus niet al te solidair.

Cafmeyer «Nu wel, met ‘Bevergem’, heb ik de indruk. ’t Is alsof ze zich door die serie ineens bevrijd voelen van duizend jaar onderdrukking: ‘Eindelijk zijn wij aan de beurt!’ Dat West-Vlamingen zich vaak dommeriken en boeren voelen, is ook een gemeenschappelijk kenmerk.»

Vanneste «Ik ben nooit goed geweest in algemeen Nederlands. Ik kan het niet met affectie spreken, want het is mijn taal niet. Toen ik in Leuven aan de universiteit ging studeren, was ik daar vooral in de ogen van Antwerpenaren meteen een boer. Toen ik dat vaststelde, was ik oprecht gechoqueerd.»

Willaert «In Studio Herman Teirlinck ben ik altijd een West-Vlaming gebleven, terwijl ik daar ooit een Oostendenaar tegenkwam die ineens Antwerps sprak. Ik: ‘Maar je bent van Oostende!’ Hij, in het Anwerps: ‘Ik ben dat nu gewoon.’ Totaal geassimileerd. De acteur Stefaan Degand, geboren in Wevelgem, is perfect tweetalig: hij spreekt West-Vlaams en Antwerps. Nu ja, als je uit een andere provincie komt en je gaat in West-Vlaanderen naar school, dan kun je maar beter zo snel mogelijk West-Vlaams leren als je niet gelyncht wil worden. Maar ik Antwerps spreken? Daar was ik te trots voor.»

HUMO In Gent spreken West-Vlamingen ongehinderd West-Vlaams, en ze worden er ook begrepen.

Cafmeyer «Gent is de hoofdstad van West-Vlaanderen.»

Willaert «We hebben geen hoofdstad in West-Vlaanderen, omdat steden als Kortrijk en Brugge elkaar bevochten in de middeleeuwen. Tussen haakjes: is Brugge officieel de hoofdstad van West-Vlaanderen, of is het Kortrijk?»

Cafmeyer «Brugge. Maar het geld zit in Kortrijk.»

HUMO Jullie wonen alle drie al jaren in Gent en omgeving. Welke plaats associëren jullie met het begrip ‘thuis’?

Vanneste «Rekkem. Gent is mijn tweede thuis.»

Cafmeyer «Torhout.»

Willaert «Nieuwpoort. De plek waar ik ben opgegroeid en die ik door en door ken. Zulke herinneringen vervagen niet.»

Cafmeyer «Maar ik zou niet meer kunnen aarden in Torhout. De manier waarop de mensen elkaar daar in de gaten houden, zou ik niet verdragen.»

Vanneste «’t Was voor mij al veel makkelijker om West-Vlaanderen te verlaten dan voor mijn broer, die zeven jaar ouder is. Toen hij klaar was met zijn studie is hij naar Rekkem teruggekeerd. Dat hoorde zo.»

Cafmeyer «Mijn oom opende op een bepaald moment een café in Gent. Hoe daar schande over werd gesproken! ’t Was een soort vaandelvlucht. En dan nog een café!»

HUMO Welke West-Vlaamse cultuurgoederen zijn onontbeerlijk voor de aspirant-West-Vlaming?

Cafmeyer «’t Kan geen kwaad dat je iets van Guido Gezelle gelezen hebt. Het West-Vlaams klinkt mee in zijn gedichten: ‘Wit als watte, en teenegader groen, is ’t bonte abeelgeblader.’ En dan is er nog Streuvels. En Hugo Claus

Vanneste «En de persoonlijkheid van Arno

Cafmeyer «De foto van Stijn Streuvels, met die enorme snor, hing in het bureau van mijn grootvader.»

Vanneste «Je noemt nu wel Hugo Claus, Maaike, maar veel West-Vlamingen vonden en vinden hem toch ook een vuuloard, hè, een vuilschrijver. Ze stopten zijn boeken weg achter andere boeken in de boekenkast.»

Willaert «Gezelle: ‘Heur’ trompe steekt de koe: ze is moe / van neerstig om te knagen; / van lange, in ’t jeugdig grasgewas, / den zwaren eur te dragen; / den zwaren eur, die, molkenvol, / albij den grond genaakt; / die zwaait, die heur den tred belet, / en ’t lichaam lastig maakt’.»


Doe niet wat je graag doet

HUMO Ik heb al vaker gehoord dat je als West-Vlaming maar beter een harde werker kunt zijn, en het liefst ook ondernemend.

Willaert «Dat zijn niet mijn sterke punten (lacht). Ik ben veeleer aan de luie kant.»

Vanneste «Je moet het ruimer zien, Wim. ’t Gaat om je plan trekken, en een plantrekker ben je wel. De West-Vlaamse ondernemingszin is: je plan trekken.»

Willaert «Historisch gezien zijn we bijna voortdurend bezet geweest: opportunisme is in zulke omstandigheden levensnoodzakelijk. ’t Kruipt in de genen. En wat dat harde werken betreft: historisch gezien zat er voor West-Vlamingen niets anders op dan te ploeteren. We waren heel lang achtergesteld. Grote steden als Gent, Antwerpen en Brussel, haarden van cultuur, hadden wij niet in het begin van de 20ste eeuw. West-Vlaanderen was één grote moddervlakte. Alles wat zich in West-Vlaanderen langs de snelweg bevindt, is mee geëvolueerd met deze tijd, maar er zijn nog altijd achtergebleven gebieden. Waar we dan ook gefilmd hebben voor ‘Bevergem’ (lacht).»

Vanneste «Mensen die niet werken, worden in West-Vlaanderen heel, heel scheef aangekeken.»

Willaert «Ja, de doppers hebben het altijd gedaan.»

Cafmeyer «Mijn vader heeft een tuinmansbedrijfje. Ik moest hem vaak helpen, en het was streng verboden om tussendoor even op mijn gat te gaan zitten, of op mijn knieën of mijn hurken. Geen rustpauze! Want anders zouden de mensen misschien wel kunnen denken dat ik lui was.»

Vanneste «Dat labeuren excuseert in West-Vlaanderen zelfs de grootste debiel: ‘’t Is wel een harde werker, hè.’ En alles is hem vergeven.»

HUMO Jullie zijn kinderen uit de West-Vlaamse middenklasse. Eigenlijk hadden jullie arts, apotheker of jurist moeten worden, want – ik weet het uit ervaring – die West-Vlaamse middenklasse gelooft niet in beroepen waar geen burgerlijke status aan vastzit.

Cafmeyer «Bijna al mijn vriendinnen van vroeger zitten in die beroepscategorieën. Ik dus niet. Ik was ook niet zo goed op de middelbare school. De eerste vraag die ik op familiefeesten altijd weer moest beantwoorden, was: ‘Hoeveel procent heb je op school?’ Waarna ze me meewarig aankeken.»

Vanneste «Ik moest al op de tv komen vooraleer ik iets ging voorstellen in hun ogen.»

Willaert «Hoe vaak heb ik niet te horen gekregen (zet een geknepen stem op): ‘En hoe gaat het nog met je maat Wim Opbrouck? We hebben hem op de televisie gezien. Waarom kom jij nooit op tv?’ Toen ‘Eigen kweek’ een succes werd, heb ik familiefeesten afgezegd uit vrees dat ze me zouden opeten.»

Vanneste «Twee jaar geleden ging ik nog eens naar de kermis in Rekkem. Ik was toen al als Freddy De Vadder bekend in Vlaanderen. Ik kwam er twee klasgenoten uit de lagere school tegen. Arbeiders, maar dan niet van de slimsten. ‘Wat doe jij nu eigenlijk?’ wilden ze weten. Ik: ‘Comedy. Ik treed op.’ Zij: ‘Jaja, moa how, nie zeveren è, wat voor werk doe je?’ Ik: ‘Comedy ís mijn werk. Ik treed op voor gemiddeld twee-, driehonderd mensen.’ En dat geloofden die gasten niet, want: ‘Daar kun je toch geen geld mee verdienen?’ Dat je een professionele comedian kan zijn, dat zoiets bestáát, daar konden zij niet in komen.»

Willaert «Die West-Vlaamse statusdrang vind ik eigenlijk verschrikkelijk: ze zetten hun kinderen onder druk om een zo hoog mogelijk diploma te halen zonder zich ook maar één ogenblik af te vragen of die kinderen wel gelukkig zijn met die studie. Het motto is altijd: ‘Doe vooral niet wat je graag doet.’»

Cafmeyer «Ik heb het zo vaak gehoord: ‘Als je geen 80 procent haalt op school, is dat niet goed.’ ’t Heeft nog een tijd geduurd vooraleer ik ging denken: ‘Ik ben niet zo dom.’»

Willaert «Op een kerstfeest zei mijn oudste zus, die orthopedagoog is: ‘Ik was veel liever kleuterleidster geworden.’ Mijn garagist moest van zijn ouders ingenieur worden. Dat heeft hij gedaan, maar na één maand als ingenieur te hebben gewerkt, heeft hij er de brui aan gegeven. En nu is hij garagist.»

HUMO Hugo Claus heeft me ooit gezegd dat het grootste compliment dat iemand in West-Vlaanderen kan krijgen is: ‘Hij of zij is een goede commerçant.’

Vanneste «Ja, goed boeren is van groot belang: ‘Ie doeta nie slecht, é.’ Of: ‘Hij doet het toch maar, hè, Willy Naessens. Doe het hem maar eens na.’»

Cafmeyer «Ik ben totaal niet commercieel ingesteld. Nul. Een spijtige zaak.»

Willaert «Het is mijn familie van vaderskant – allemaal middenstanders – nog niet zo lang geleden opgevallen dat ik goed boer. ’t Is te zeggen: ze hebben gezien dat ik een nieuwe auto heb. Daardoor ben ik ineens interessanter geworden. Ik vraag hun nu als hun gelijke: ‘En hoeveel belastingen betalen jullie? Geen, zeker?’ (lacht)»

Vanneste «Je moet ook tónen dat je goed boert. Je koopt bijvoorbeeld een dure camera of een motorfiets en na een tijd zul je merken dat er meer mensen in je omgeving zo’n camera of motorfiets kopen, al was het maar om erover mee te kunnen praten. Zeer West-Vlaams.»

HUMO Zijn er nog meer typisch West-Vlaamse gedragspatronen?

Willaert «Geslotenheid. De kat uit de boom kijken. Een afwachtende houding. Niet meteen iemand aan de borst drukken.»

Cafmeyer « Een typisch West-Vlaamse vaardigheid is: simultaan drie verschillende gesprekken kunnen voeren op bijvoorbeeld een familiefeest. ’t Is eigenlijk om zot van te worden. Mijn man wordt er in elk geval zot van.»

Vanneste «Maar die is van zichzelf ook al zot.»

Cafmeyer «West-Vlamingen luisteren volgens mij over het algemeen niet goed. Hun drift om iets te zeggen is altijd groter dan hun aandacht voor wat anderen te zeggen hebben.»

Vanneste «Ja, en maar tetteren en niet meer beseffen wat je zoal aan het uitkramen bent. Maar goed, West-Vlamingen zijn ambiancebeesten – er wordt buitengewoon veel gelachen in West-Vlaanderen. De zelfrelativerende ambiance is mij nog het dierbaarst. We zijn voor de rest een volk dat graag uitgaat en zich amuseert. Ik schat dat 70 procent van de comedy-optredens in West-Vlaanderen plaatsvindt. Zelfs Antwerpse comedians treden er heel vaak op.»


Prume en preut

HUMO Laten we het even over eten en drinken hebben. Is er een typisch West-Vlaamse cuisine, waar de aspirant-West-Vlaming niet voor mag achteruitdeinzen?

Cafmeyer «Eten is in West-Vlaanderen: eten tot je niet meer kunt, tot je barst!»

Willaert «Op zondag of bij feestelijke gelegenheden: rosbief met erwtjes en wortelen en aardappelkroketten. In grote hoeveelheden. Je moet vol zitten na de maaltijd.»

Vanneste «En waar je ook binnenkomt, op elk moment van de dag: ‘Moe je wadèn oem te drink’n?’ wat betekent: ‘Wat zullen we drinken?’ ‘Iets om te drinken’ is in West-Vlaanderen altijd alcohol. Ze zullen je nooit vragen of je een glas water wil. En als je weigert iets te drinken, dan ben je een gestampte boer. West-Vlamingen creëren graag gelegenheden om het glas te heffen. Ook vóór de middag.»

HUMO West-Vlaanderen is prominent in de varkenskweek, en het varken is een nuttig dier. Is het de aspirant-West-Vlaming geraden om een vleeseter te zijn?

Cafmeyer «Joat. Al in de jaren 70 begon mijn moeder met macrobiotische voeding, sjongejonge. Haar moeder, mijn grootmoeder, zei: ‘Wuk? Zonder vléés? Die fret eet ik niet op.’»

Willaert «Op je bord moet altijd de heilige drievuldigheid van het kookboek van de Boerinnenbond liggen: vlees, groenten en aardappelen. Aan die essentie raak je niet.»

Vanneste «Wannes Cappelle, geboren in Wevelgem, is als veganist naar Antwerpen moeten verhuizen. Er zijn grenzen aan de West-Vlaamse tolerantie. Toen we het scenario van ‘Bevergem’ aan het schrijven waren, bleef Wannes elke dinsdag bij mij eten. Speciaal voor de veganist Wannes noemden we die dinsdag ‘de rosbiefsessie’. Hij moest rosbief eten met ons, en dat heeft hij ook gedaan.»

Cafmeyer «Mijn man was vegetariër, tot hij mij leerde kennen.»

Willaert «Ik heb het ooit uitgemaakt met een vriendin omdat ze macrobiote was. Ik kon me geen toekomst met haar voorstellen. De rest van mijn leven alleen een biefstuk zitten eten, terwijl zij…? Neen, bedankt.»

'West-Vlamingen kunnen niet goed praten over de liefde; dat overcompenseren ze dan door héél vuile praat uit te slaan' Maaike Cafmeyer

HUMO Is er een typisch West-Vlaamse beleving van de liefde?

Cafmeyer «Seksueel?»

HUMO Dat mag je voor één keer zelf bepalen, Maaike.

Willaert «Ik ga niet in details treden, maar in Nederland is de liefde enorm functioneel: ‘Gaan we neuken?’ In Frankrijk moeten mannen dan weer door het slijk kruipen voor een vrouw; ze moeten zich een tijdje vernederen vooraleer een Française toehapt, en in West-Vlaanderen is veroveren bij mijn weten moeilijk voor beide partijen, een uitputtingsslag – er gaan soms maanden overheen, en dat heeft niets te maken met een spelletje hard to get.»

Cafmeyer «Maar alles met schaamte, volgens mij. West-Vlamingen kunnen ook niet goed praten over de liefde, laat staan over seks, en dat onvermogen overcompenseren ze dan, waardoor ze vaak heel, heel vuile praat beginnen uit te slaan. Ongelofelijk vulgair.»

Vanneste «Het woordje ‘kut’ heb ik zelden gehoord in mijn jeugd.»

Willaert «En prume dan? Of preute

Cafmeyer «Brievenbus misschien? (lacht)»

Vanneste «Ik wou het over iets anders hebben: toen ik in Leuven ging studeren, ontmoette ik een meisje uit Turnhout dat het ongegeneerd over haar kut had. Dat een meisje dat woord durfde uit te spreken, bracht me echt waar in verlegenheid. ’t Was in ieder geval eventjes wennen.»

Cafmeyer «Mijn Nederlandse man vindt mijn schaamtegevoel bijna nog West-Vlaamser dan mijn dialect. En hij vindt ook dat er een desolaat soort melancholie in West-Vlaanderen hangt.»

HUMO Wim, jij hebt ook een West-Vlaamse vrouw. Heeft dat voordelen?

Willaert «Qua taal wel. Ik kan me ook niet voorstellen dat ik een volle dag géén West-Vlaams zou kunnen spreken.»


Eventjes in de mode

HUMO Wanneer voelen jullie zich het meest West-Vlaming?

Vanneste «Nú, want we spreken al de hele tijd over West-Vlaanderen.»

Cafmeyer «Ik als ik in Torhout ben.»

Willaert «Voel ik me wel een West-Vlaming? Toch nog het meest een Nieuwpoortenaar, denk ik. En een wereldburger. Met alles daartussen – Vlaming, Belg – heb ik weinig affiniteit. Mijn dialect is ondertussen beïnvloed door het West-Vlaams van mijn vrouw, die uit Heuvelland komt, tussen Ieper en Poperinge. Nog niet zo lang geleden ging ik in Nieuwpoort, de stad van mijn jeugd, om één uur ’s nachts de shoarmazaak van Mustapha binnen, een Bulgaar: hij bleek het West-Vlaams van mijn kindertijd te spreken, en ik was diep ontroerd. Nog het meest voel ik me ‘iemand van de kust’, waar de humor specifiek is: vreemd genoeg nooit ten koste van iemand anders. In tegenstelling tot in het binnenland van West-Vlaanderen: zegt of doet iemand bij De Dolfijntjes iets stoms of onnozels, dan zal hij daar nog twintig jaar op gezette tijden aan herinnerd worden. Ik hou daar wel van, maar aan de kust kun je maar beter niet met dat soort humor komen aanzetten.»

Cafmeyer «West-Vlaanderen is eigenlijk een heel gevoelig onderwerp voor mij. West-Vlamingen mogen met West-Vlaanderen en met zichzelf lachen, maar van anderen kan ik het niet goed verdragen. Ik word eerlijk gezegd al een beetje kregelig als een Antwerpenaar me zegt: ‘Ik vind ‘Bevergem’ niet zo goed, want ik versta jullie niet.’ Ik was 6 en ik keek naar de tv-serie ‘Bartje’, een verfilming van het boek van Anne de Vries, in het dialect van de Nederlandse provincie Drenthe. Ik begreep er alles van.»

Willaert «Nu zijn wij, West-Vlamingen, eventjes in de mode. We hoeven ons niet meer te verdedigen, tot de modegril weer voorbij zal zijn.»

Vanneste «Die klemtoon op het West-Vlaamse aspect van ‘Bevergem’ bevalt me eigenlijk niet – ook Canvas maakt van dat West-Vlaams een soort verkoopsargument, maar ’t is toch veel belangrijker dat het een goede serie is?»

Willaert «We hebben ook nooit vooropgesteld dat we West-Vlaanderen nu eens flink gingen promoten. Neen, we wilden iets moois maken.»

HUMO Met welke andere provincies voelen West-Vlamingen zich het meest verwant?

Willaert «Oost-Vlaanderen en Limburg. En niet te vergeten: Zeeuws-Vlaanderen.»

Vanneste «Wij voelen ons verwant met alle periferieën. En niet met Brabant en Antwerpen, met uitzondering van de Antwerpse Kempen.»

HUMO Volgens Piet De Praitere is ‘Bevergem’ ook een nostalgische serie. Waarin zit die nostalgie?

Vanneste «Ik heb die serie destijds als ‘sarcastisch én nostalgisch’ aan Mark Coenen verkocht, toen hij netmanager van Canvas was. Eigenlijk is ‘Bevergem’ een soort commentaar op onze jeugd. ‘Bevergem’ is: ik die als 10-, 11-jarige naar volwassenen aan het kijken was en dacht: ‘Wat zitten ze eigenlijk te kletsen? Waar hébben ze het over?’ En ik heb ook een soort leven in West-Vlaanderen willen tonen waar Freddy De Vadder ver boven staat (lachje).»


Hier kunt u alle afleveringen van 'Bevergem' herbekijken.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234