null Beeld

Björk - Vulnicura

Twee objectieve vaststellingen vooraf: 1) Björk heeft het hart altijd fier en compromisloos op de tong gedragen, en 2) ze stak nooit onder rok of kousenband dat ze een vrouw is, en dat haar keuzes en statements te allen tijde in dat licht gezien moeten worden. Dat is de theorie.

Doe nu uw handschoenen aan, want de praktijk is een stuk smeriger. Op de hoes van ‘Vulnicura’, Björks achtste volwaardige plaat, worden bovenstaande eigenschappen klaar en duidelijk geïllustreerd: de IJslandse toont er dat het hart haar onlangs uit de ribbenkast gerukt werd, een gleuf nalatend in de vorm van een grote, gapende vagina. Om u al maar te zeggen: ‘Vulnicura’ is geen plaat van het subtiele understatement. De foto toont Björk zoals ze zich voelt na de breuk met haar partner-van-dik-dertien-jaar, kunstenaar Matthew Barney: verminkt, leeg, het onschuldige elfje voorgoed vermorzeld.

Björk bracht in 2001 ‘Vespertine’ uit, een plaat die ging over hoe overrompelend goed ze de seks met Barney vond. ‘Vulnicura’ is de verknipte sequel en de absolute tegenpool. Het verdriet dat als een traag kloppende ader de negen songs met elkaar verbindt, is voelbaar in elke noot, elke beat en elke hartenkreet. Nu eens leidt het tot aardedonkere moedeloosheid, dan tot snijdende, bijna dierlijke woede, om de vaststelling dat ze niet enkel haar partner kwijt is, maar dat meteen ook haar hele gezin aan scherven ligt– Barney is ook de verwekker van haar dochter Isadora.

De songs staan chronologisch geordend. Opener ‘Stonemilker’ – een sleper waarin al vanaf de eerste strijkersarrangementen alles precíés goed zit – speelt zich af negen maanden vóór de breuk; bij afsluiter ‘Quicksand’, waarin de plaat eindelijk wat (níét veel) van Björks speelsheid terugvindt, staat de kalender op elf maanden ná. Ergens daartussen vinden we ‘Atom Dance’: een aan rafels gemixt duet met Antony Hegarty, iemand die in dezelfde dimensie als Björk zijn kruidenthee gaat kopen. Het kan dus niet anders of ze lopen elkaar af en toe tegen het lijf. ‘Atom Dance’ past waar het staat, maar is geen hoogtepunt. Is dat wél: het gesloten, tien minuten traag opbouwende heart of darkness dat ‘Black Lake’ heet. Het verhaal van de eigenlijke breuk, en muzikaal het tegendraadse pièce de résistance. Voer voor de Björk-top 5 aller tijden, niks minder.

Dan dit: als u allergisch bent aan rauwe emotionele eerlijkheid, kan u – voor u, met die verwilderde oogopslag die de labrador steeds kajietend en uitbundig over het tapijt zeikend naar zijn mand drijft, uw eigen oren afrukt – ‘Vulnicura’ overlaten aan de anderen. Wie ‘Homogenic’ één van dé meesterwerken van de jaren 90 vond en ook ‘Vespertine’ een aantal verwarrende weken lang elke nacht met koptelefoon onder de lakens in zich heeft opgenomen, mag hier blindelings op afgaan: bij díé periode probeert Björk stijlgewijs – na onder meer de experimenten van ‘Medúlla’ en ‘Biophilia’ – opnieuw aansluiting te vinden.

‘Vulnicura’ toont terloops het vermogen van Björk om zich met de juiste namen op het juiste moment te omringen. Zoals Madonna, maar dan niet met één klauw standaard op de kassa rustend. In de rayon slepende, intense, weelderige, even creepy als mooie muziek heten die juiste mensen anno 2015 Arca en The Haxan Cloak. Hun (veelal productionele) aanwezigheid is hoorbaar en naar verluidt essentieel, maar ze hebben de plaat níét gekaapt: ‘Vulnicura’ is in de eerste plaats een Björk-show, en het is Björk die (bijna) alles zelf heeft neergepend. In een recent Amerikaans interview had ze het over het onvermogen van veel mensen – ook uit haar eigen achterban – om te aanvaarden dat er zoiets bestaat als ‘een vrouwelijke auteur’, en over hoe zelden ze voldoende krediet krijgt voor haar eigen platen. Dat we niet te horen krijgen dat ze het over ú heeft, rosse!

‘Vulnicura’ is futuristisch en weird, koud elektronisch waar het kan, en kloppend, goed doorbloed en haast ouderwets degelijk waar het moet. Het is de beste Björk in minstens dertien jaar. Volg de gigantische flamoes, raap de scherven op van een gebroken mens en doe uw voordeel met het verdriet van een ander: voor één keer mag het.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234