Björn Soenens in Amerika: op bezoek bij de VRT-correspondent in New York

‘Weet je wat er vanochtend voor onze deur lag? Een mensenstront.’ Hoe zwaar Björn Soenens ook onder vuur lag als hoofdredacteur van het VRT-journaal: de drol voor z’n deur is géén kwaad opzet.

'Dat ik hier mister nobody ben, is een verademing'

Je zou je de staanplaats van onze Amerika-correspondent toch ietsje anders voorstellen. Niet dat Clinton Hill een verloederde buurt is: ze biedt biologische supermarkten en farmer’s markets, maar ook een afkickcentrum en Western Union-kantoren waar hobo’s hun welfare checks komen innen. Eén zo’n Western Union-kantoor ligt pal naast het appartement van Björn Soenens en zijn echtgenote Emma Bruggeman.

Het is Emma die de deur opendoet. De flat oogt kaal, op twee trouwfoto’s van het stel en één ingelijste filmposter van ‘All the President’s Men’ na. In die film uit 1976 gaven Dustin Hoffman en Robert Redford gestalte aan Carl Bernstein en Bob Woodward, de twee journalisten van The Washington Post die het Watergate-schandaal blootlegden. Onder auspiciën van Woodward en Bernstein zit de heer des huizes aan z’n keukentafel te tikken. Het is drie uur ’s middags New Yorkse tijd, in België maakt de VRT zich klaar om te gaan slapen, maar morgen viert Trump z’n 100ste presidentsdag en dus moeten er columns en reportages afgewerkt worden.

Voor het interview wil de Amerika-correspondent, na een sigaret op de stoep, naar een koffiebar om de hoek, het soort zaak waar ze de sla in de caesar salad hebben vervangen door supergroente kale – simpele boerenkool.

HUMO Met de deur in huis: hoofredacteurs vertrekken altijd ‘in onderling overleg’, ze blikken altijd terug op ‘intense’ tijden. Ik weet uit ervaring dat dat eufemismen zijn.

Björn Soenens «En ik wist heel goed dat iedereen zou denken: ‘Ha, Soenens is weggepromoveerd.’ Wel, ze mogen dat denken. En als er mensen zijn die ervan uitgaan dat ik hier op mijn Elba of Sint-Helena zit, als een Napoleon die verbannen is, nou, dan vind ik dat hier een schitterende ballingschap.

»Ik had altijd tegen mezelf gezegd: hoofdredactie mag je maar een beperkte tijd doen, of je gaat eraan kapot. Liesbet Vrieleman werd in mei 2016 algemeen hoofdredacteur (ze volgde Luc Rademakers op, red.). Een nieuwe baas moet zijn of haar mensen kunnen kiezen, ik vond dat ik ver aan het einde van mijn termijn zat: dat viel goed samen.

»Ik heb in 25 jaar VRT écht twaalf stielen gehad: regionale radio, radionieuws, radioduiding, reportages voor ‘Terzake’ en ‘Het journaal’, ik ben chef geweest – chef buitenland, chef journaal, hoofdredacteur van dat journaal, én Amerika-watcher. En nu dit. Dit is niet terug naar af, dit is gewoon weer iets nieuws.»

HUMO Het correspondentschap werd wel afgeschaft onder jouw bewind.

Soenens «Ik zat in een hoofdredactie die beslist heeft de buitenlandbureaus dicht te doen, ja.

»Ten eerste: we moesten keihard besparen. We zaten met twee correspondenten, één in de VS en één in China, wat heel veel kost: de huur van een kantoor én een huis. Je hebt het net gezien: mijn huis ís mijn kantoor. Live gaan kostte vroeger veel geld. Op de oude manier zou ik hier in New York naar het CBS-gebouw in Manhattan moeten, en daar live uitzenden tegen honderden euro’s per keer. Maar dankzij het LiveU-toestelletje, de grootste revolutie van de laatste twee jaar in tv-land, kost live gaan nu niet meer dan wat telefoonkaartjes. Dat is een besparing van duizenden euro’s.

»Ten tweede: na zes jaar China was het nieuwe eraf, en in Amerika was de tweede termijn van Obama niet meer zo spannend als de eerste. Maar Liesbet heeft – terecht – ingezien dat de tijden intussen weer veranderd zijn. Ze zei meteen: ‘Amerika, ik wil je daar zien.’»

HUMO ‘Washington, dat is te veel Wetstraatjournalistiek.’ Die gedachte motiveerde de keuze voor New York als uitvalsbasis. Kun je dat toelichten?

Soenens «In Washington zitten ambtenaren en lobbyisten, dat is geen stad waar mensen léven. En mocht je nu nog toegang krijgen tot het Witte Huis, oké. Maar dat is niet het geval. Washington is ook maar drie uur sporen van New York, je bent daar in no time.

»New York, dat is de wereld op een kluitje. Hier heb je Wall Street, de échte macht. En de Verenigde Naties. In september is het hier VN-top: dan sta ik er. En als ik iets over de drugsepidemie wil maken, ga ik gewoon naar The Bronx.

»Kijk, hadden ze me Washington voorgesteld, ik had ook ‘ja’ gezegd. Maar New York was ook de keuze van mijn bazin. Omdat politiek méér is dan de Wetstraat. Je moet berichten over hoe het leven écht is. Want net omdat er in Amerika te veel op Washington gefocust werd, hebben ze Trump niet zien aankomen – ze zijn te weinig naar Kentucky geweest, te weinig naar Pennsylvania. Dat was de misrekening. Wie daar wél ging kijken, wist – en dat staat ook in mijn boek (wijst naar mijn exemplaar van ‘Amerika: de droom op drift’ dat tussen ons op tafel ligt) – dat Trump het ver zou schoppen.»

HUMO Ben je trots op je voorspelling dat Trump zou winnen?

Soenens «Trots niet. Maar blijkbaar ken ik het land beter dan ik zelf soms denk.

»Kijk, er zijn twee Amerika’s. Je ziet dat nog het best aan het eten. Voor de mensen in deze bar heb je Wholefoods: een supermarkt met dure biovoeding. En voor het andere Amerika heb je goedkope ketens en wegrestaurants, waar je wordt bediend door iemand in een uniformpje – ‘Hi, I’m Johnny, I’ll be serving you today.’ Koffie à volonté, maar over een cappuccino moet je daar niet beginnen, dat is iets voor stedelingen. Die twee Amerika’s kennen elkaar niet en willen elkaar ook niet leren kennen. Maar ik wil beide Amerika’s exploreren.

»Daarom hou ik ook zo van deze buurt. Ik had eerst mijn zinnen op Queens gezet, maar Clinton Hill is een buurt in opmars, met ook stuitende armoede. Die mix boeit mij.»


Vlaming in New York

HUMO Ik heb een haat-liefdeverhouding met New York. Het is waar dat die befaamde energie van de stad je oppept, maar je wordt ook snel op je plaats gezet. Als ik hier een acteur of zanger interview, wordt er altijd in mijn afgesproken tijd geknipt. Als Belg stel je hier niks voor.

Soenens «Ik heb Nancy Pelosi, leider van de Democraten in het Congres, de dag voor de inauguratie van Trump kunnen interviewen. Ik was hier nog maar pas en ik kreeg haar al vast, maar ere wie ere toekomt: dat is gebeurd op voorspraak van VRT-medewerker Michiel Vos. Pelosi is zijn schoonmoeder. Als ik mails stuur naar het Witte Huis, naar Bernie Sanders, naar senatoren, naar talk-show hosts – vriendelijk, tot vijf, zes keer toe: ze doen zelfs geen moeite om te antwoorden. You’re shit to them. Dat is frustrerend.

»Weet je bij wie ik wél raak? Bij de gewone Amerikaan. Ik ga naar Iowa, en daar is het van (met fonkelende oogjes): ‘Wooow, Belgium.’ Die gast in z’n rolstoel die me aanspreekt op de parking van The Bobcat Dairy Bar in Kentucky: ‘Belgium? I was a military man at NATO in Evere.’ En hij begint te vertellen dat hij in Vietnam heeft gevochten, failliet is gegaan, gescheiden is, dat hij Mercedessen verhandelt, dat er veel drugsproblemen zijn. Zo kom je aan échte verhalen, niet door weer één of andere woordvoerder te spreken.

»Natuurlijk zou het een kick zijn om Trump te kunnen interviewen, en dat blijft ook de bedoeling, maar daar staat of valt dit correspondentschap niet mee.»

'Als mijn vrouw er niet zou zijn... Ik zeg niet dat ik een vogel voor de kat zou zijn, maar ik zou alléén nog maar werken.'

HUMO Hoe is het om hier te wonen?

Soenens «In het begin hebben mijn vrouw en ik getwijfeld of we hier lang willen blijven. Administratief is het verschrikkelijk: alleen al een bankkaart aanvragen is een lijdensweg. Maar dat is de klassieke fase van de cultuurshock, daarna aanvaard je de verschillen en begin je van die nieuwe plek te houden. Ik voel mij hier intussen veel beter dan in België.»

HUMO Je kunt hier veel met Vlamingen blijven omgaan: er is een expat community.

Soenens «En die komt wekelijks samen in een Belgisch restaurant in Manhattan: BXL Zoute. Mensen met fijne banen bij reclamebureaus of de VN, mensen die hier horecazaken hebben. Kosmopolieten. Ik ben eens naar zo’n bijeenkomst geweest: tof, maar ik wil geen Belg zijn in New York. Ik wil Amerikanen leren kennen. Maar het is heel moeilijk om hier vriendschappen te sluiten. Je kunt hier gruwelijk eenzaam zijn.

»Dat gezegd zijnde: ik kan enorm van die anonimiteit genieten. In Vlaanderen heb ik lang een anoniem journalistenbestaan gehad, maar dat is helemaal omgeslagen toen ik hoofdredacteur werd. Ineens kende iedereen me, vooral dankzij de krant De Morgen, die me heeft neergesabeld. Op een bepaald moment werd ik overal aangesproken. Het ging soms zover dat ik geen sigaret op mijn trottoir kon opsteken of ik werd aangeklampt. Dat ik hier mister nobody ben, is een verademing.

»Als het zeven uur ’s avonds is in België, is het hier één uur ’s middags – als mijn werk voor de VRT erop zit, heb ik nog een hele dag voor me. Mijn vrouw en ik kunnen in de vooravond al eens een glas wijn gaan drinken. Soms denken we: is dit echt? Mag ik dit doen? Dan voel ik me zeer geprivilegieerd. Maar ik werk me hier ook wel het apezuur, (lacht). ’s Avonds begint er alweer een nieuwe werkdag, voor de ochtendradio.»

'In de kudde lopen is het gemakkelijkst. Maar wie in de kudde loopt, loopt in de stront van diegene voor 'm'


Nonkel Pater

HUMO Is dat je katholieke opvoeding: dat je je best moet doen, dat je je schuldig voelt als je geniet?

Soenens «Dat zijn mijn West-Vlaamse roots. Ik voel me niet schuldig dat ik hier ben, maar als er één ding echt West-Vlaams aan me is, dan toch die nadruk op hard werken.

»Maar ik ben hier niet meer bezig met Vlaanderen. Vlaanderen, dat is voor mij nog mijn familie en een paar vrienden. Net voor je kwam, heb ik geskypet met de kinderen. Dat mag niet te lang duren of ik krijg het lastig... Maar ik zal altijd een Vlaming blijven, een West-Vlaming zelfs (lacht).»

HUMO Toen je lang geleden chef was van ‘Koppen’, schreef je voor je medewerkers een handvest dat je de ‘Koppenbijbel’ noemde.

Soenens «Ik ben wel katholiek opgevoed, hoor, maar niet verstikkend. Mijn ouders zijn gestopt met naar de kerk te gaan toen ze zagen dat wij rond ons 16de ook niet meer gingen.

»Ik ben opgevoed met veel bijbels, want mijn nonkel paters, eigenlijk waren het mijn grootooms, gaven die vaak met Nieuwjaar. Vandaar misschien die Koppenbijbel... De jongste broer van mijn grootvader wou studeren, maar daar was geen geld voor. Dus werd hij cisterciënzer, prior in Westmalle. Dat was de enige manier om te kunnen studeren. Een andere broer had wel voor onderwijzer kunnen studeren. Hij had een lief, wou reizen, maar had geen geld: hij is broeder geworden. Hij is naar Congo getrokken en heeft nog les gegeven aan Mobutu. Ik had dus een broeder-scheutist in Congo en een cisterciënzer in Westmalle als grootooms, én ook nog een groottante die missiezuster was in Transvaal, Zuid-Afrika. Dat waren de avonturiers van de familie.»

HUMO Betekent de wereld verkennen voor jou ook: de wereld willen verbeteren?

Soenens «Van nature geloof ik in de goedheid van de mens. Tot mijn scha en schande.

»Mijn ouders vonden dat ze niks waren. Mijn vader had een eigen bedrijf, maar hij vond dat een nederlaag. Hij was zelfstandige móéten worden, omdat hij niet gestudeerd had. Daarom heb ik een enorme gevoeligheid voor mensen die niks zijn, of dénken dat ze niks zijn. Ik moet die mensen helpen, ik moet hun een stem geven, denk ik dan.»

HUMO Ik denk nu aan je recente reportage in een verlaten mijnstreek in West-Virginia. Je bezocht het koppel Tabitha en Jerry, ex-verslaafden met kinderen, en toonde enorm veel empathie, terwijl ik vooral zat te denken: ruim toch eens op – pak dat leven aan!

Soenens «Er zijn te veel mensen zoals zij, en er gebeurt te weinig voor hen. Ze zitten letterlijk vast in de bergen, zonder auto, geen kruidenier in de buurt, alleen een Dollar Store met goedkope brol. In hun plaats had ik er allang een eind aan gemaakt, maar zij hebben, ondanks hun ellende, toch nog veerkracht.

»Ik had respect voor Tabitha en Jerry omdat ze heel liefdevol omgingen met hun kinderen. Jerry zei dat hij ze zou verplichten om te studeren. Tabitha had net een job gevonden, bij een fastfoodketen in een hellhole 20 kilometer verderop. Vooraf zei ze: ‘Je komt mijn leed filmen.’ En achteraf: ‘Ik zal je nooit meer horen of zien.’ Maar ik wil geen voyeur zijn, ik wil die mensen blijven volgen tijdens de volle vier jaar Trump. Gesteld dat ik hier vier jaar blijf, natuurlijk. Nu heb ik een overeenkomst voor één jaar, daarna zien we wel weer.

»Ik wil de wereld niet veranderen, maar de journalistiek is er wél om de mensen te raken. Noem dat dan maar de missionaris in mij, het kan me geen bal schelen.»


Cijfers en feiten

HUMO Rudi Vranckx zei onlangs in Humo dat hij begin 2016 serieus had overwogen om ermee te kappen. Naar eigen zeggen voelde hij zich niet meer thuis op de nieuwsdienst. Voel je je aangesproken?

Soenens «Met Rudi heb ik destijds formidabele gesprekken gehad. Ik had ’m het liefst van al in ‘Het journaal’. Hoe meer, hoe beter. Rudi is een monument, ik was én ben een fan van zijn reportages. Dus: nee, ik voel me niet aangesproken.

»Zijn reeks ‘IS in het vizier’ is nog in mijn tijd opgestart. Rudi gaat niet zomaar met een terreurspecialist spreken, hij trekt naar betrokkenen, naar mensen. Zoals hij in de reeks ‘Kleine helden’ ook sprak met gewone mannen en vrouwen die in moeilijke situaties het verschil maken. Ik durf de term bijna niet te gebruiken, maar dat is: constructieve journalistiek.»

HUMO De constructieve journalistiek die Vranckx in datzelfde interview vlotjes wegwuifde. ‘Het is slechts één van de vele lagen van de journalistiek,’ zei hij.

Soenens «Dat is waar: journalistiek bestaat uit veel lagen. De politieke laag, de menselijke laag, de andere kant... En wat dat ‘constructief’ betreft: de term klinkt bijna als een ideologie, daarom zijn we er ook van afgestapt.»

'Ik heb nog een mening over 'Het journaal', maar die ga ik niet meer delen'

HUMO Waarna je van journalistiek 3.0 begon te spreken. Ging het alleen om een naamswijziging? Of heb je ook je visie op journalistiek bijgesteld? Van het oorspronkelijke adagium – goede journalistiek moet inspireren, niet deprimeren – bleef weinig over.

Soenens «Ik heb nooit iets bijgesteld. Journalistiek is geen sociaal werk, maar het is ook geen afbraakwerk. Het gaat me om de journalistiek van Woodward en Bernstein: de best mogelijke versie van de waarheid proberen te brengen.»

HUMO Door de overvloed aan meningen en propaganda, vooral online, worden gecontroleerde, onderzochte feiten steeds belangrijker.

Soenens «Feiten zijn niet genoeg. Er moeten ook verhalen bij, en context. Maar ik ben het met je eens: mocht de journalistiek al goed zijn in het brengen van de feiten, we stonden al een pak verder.

»Er is me vaak verweten dat ik aan mediakritiek deed, maar ik ervaar hier dagelijks wat er gebeurt als de media de hand niet in eigen boezem steken. Ik kan onmogelijk elke dag naar de Amerikaanse nieuwsuitzendingen kijken of ik word ziek. Zij hebben mee bijgedragen aan het klimaat van vandaag, aan de polarisatie. De journalistiek heeft hier enorme steken laten vallen. En wij ook. Toen Trump opkwam, werd hij opgevoerd als een idioot. En telkens als die idioot iets zei, werd het in de media gebracht, voor de clicks en de kijkcijfers. Dat is het gemakkelijkste: in de kudde lopen. Maar wie in de kudde loopt, loopt in de stront van diegene voor ’m. Ik loop liever náást de kudde, al is het daar verdomd eenzaam. Wellicht ben ik dáárom geen diep gelukkige mens. Ik probeer wel gelukkig te zijn, en ik vind mijn vrouw, mijn familie en mijn vrienden immens belangrijk. Als mijn vrouw er niet zou zijn... Ik zeg niet dat ik een vogel voor de kat zou zijn, maar ik zou alléén nog maar werken.»


Beste Maatjes

HUMO Dit is je derde huwelijk. Ik las in een ouder interview dat je twee eerste huwelijken spaak zijn gelopen door je obsessie met je werk.

Soenens «Dat is overdreven. Mijn eerste huwelijk is al lang geleden. Ik was een jonge reporter. Het was heel moeilijk om én twee kleine kinderen te hebben én ambitieus te zijn in mijn vak. Ik was altijd op tijd thuis, maar je partner moet met die gedrevenheid om kunnen. Mijn tweede huwelijk (met de schrijfster Griet Op de Beeck, red.) is niet stukgelopen op mijn werk – die scheiding had heel andere redenen.»

HUMO Emma vertelde me dat ze het er soms moeilijk mee heeft dat je op de polsslag van de journalistiek leeft: alles is interessant, altijd.

Soenens «Mijn vrouw leest een boek of een artikel, ziet een reportage, hoort muziek, vindt dat fantastisch en is daardoor gevoed. Ik bewonder haar daar mateloos om, maar voor mij volstaat dat niet. Ik moet dat dan aan iedereen kunnen vertellen. En we leven hier nu eenmaal in een stad die véél impulsen biedt.»

'Als er mensen zijn die ervan uitgaan dat ik naar hier ben verbannen, nou, dan vind ik dat een schitterende ballingschap.'

HUMO Ik moet bekennen dat ik wat geschrokken ben van het doe-het-zelfgehalte van je job hier. Zo is Emma ook je – onbezoldigde – cameravrouw, terwijl ze daar toch niet voor opgeleid is.

Soenens «Als jonge vrouw die haar job in België heeft opgegeven, heeft Emma een groot offer gebracht. Want hier mag ze officieel niet werken: ik heb een journalistenvisum, waarmee ik enkel voor de VRT mag werken. Emma staat op mijn visum als ‘spouse of a foreign journalist’: ze mag hier blijven, maar geen job uitoefenen.

»Op reportage, zoals pas nog in Kentucky en West-Virginia, werk ik met een Belgische cameraman die in Washington woont, Koen Soete. Als ik live ga in ‘Het journaal’, staat Emma me weleens bij achter de camera. Dat helpt als het snel moet gaan, want een live-interventie, dat is: inbellen, de inhoud verzorgen én de technische kant in de gaten houden. Ik heb zelf een beknopte cameraopleiding gehad voor mijn vertrek, en ik heb haar een spoedcursus gegeven. Het is fantastisch om mijn vrouw aan mijn zijde te hebben. We zijn goeie maatjes en zien elkaar echt graag.»

HUMO Kun je ‘Het journaal’ en de nieuwsdienst loslaten? Volgens Emma erger je je nog weleens aan de dingen die volgens jou verkeerd lopen.

Soenens «Ik geef toe dat ik heb moeten afkicken. Ik heb er nog mijn mening over, maar ik ga die niet meer delen. ‘Het journaal’ kan verder zonder mij.

»Ik had als hoofdredacteur een heel goed team van eindredacteurs. Toen ik stopte, waren er een paar die vroegen of ik feedback wou blijven geven, maar ik heb gezegd: ‘Nee, hier stopt het.’ Dat wél doen, zou onbetamelijk zijn.»

HUMO Voor de VRT-website schrijf je ‘Een Amerikaanse kroniek’, stukjes die niet altijd over politiek gaan, maar over de sluiting van het Waldorf Astoria-hotel of over een toevallige ontmoeting met Steven Van Zandt.

Soenens «En die doen het heel goed op de site. Ik verken in die stukjes een kant van mezelf die ik nog niet kende. Ik wil goed zijn in veel dingen: een politieke analyse, een achtergrondverhaal, een beklijvende reportage. Er komt een boek van die kronieken, dat weet ik nu al.»

HUMO Stoot je weleens op je eigen beperkingen?

Soenens «Natuurlijk.

»Maar het heerlijke aan de VRT is dat dat medium al mijn passies verenigt: beeld, televisie, fotografie, het geschreven woord en mijn eerste liefde, de radio. Iedereen zegt me altijd: ‘Je belangrijkste kenmerk blijft je stem.’»

HUMO Je echtgenote is voor die stem gevallen. Nog voor ze je persoonlijk kende, had ze haar zus en moeder gezegd dat ze een opname van jouw stem moesten afspelen, mocht ze ooit in een coma raken. Maar ik was eigenlijk naar je beperkingen aan het polsen...

Soenens «Ik ben geen stand-upcomedian. Maar dat probeer ik dan ook niet te zijn.

»Wat me wél af en toe frustreert: soms denk je van jezelf dat je iets kunt, maar anderen vinden van niet. Tja, als je een smoel hebt, heb je altijd lovers and haters.»

HUMO (wanhopig) Maar wat vind je frustrerend aan jezélf, Björn?

Soenens «Ik had graag een instrument kunnen bespelen. Piano. Of gitaar.

»Maar binnenkort komt het er misschien van. Ik neem veertien dagen vakantie, drie maten uit Vlaanderen komen af voor een roadtrip naar New Orleans. Eén van hen speelt gitaar en mondharmonica en heeft beloofd dat hij ons allemaal mondharmonica zou leren spelen onderweg – we’ll see (lacht).»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234