null Beeld

Boeren in nesten: De grote stilte op het land

Elke week houden meer dan veertig boeren het voor bekeken in ons land. 'Ze werken niet meer voor een loon, ze ploeteren alleen nog om hun facturen te kunnen betalen.'

Het maakt deel uit van een landbouwteloorgang die al langer bezig is en die nog amper wordt opgemerkt. Eind 2011 stond dit nog in de krant (De Morgen, 14/11/11): ‘Het aantal landbouwers in ons land is fors gedaald. Afgelopen jaar zijn er zo’n 6.400 gestopt, goed voor een daling van 8 procent.’ 6.400: dat zijn alle inzittenden in een sliert van honderdachtentwintig autocars.

Het is een groot en bruut getal. Ik wil erover schrijven. Wetende dat het geen simpele oefening wordt. En zo begint een vreemde reis langs uitgestorven witloofboeren, onbestaande schepenen van landbouw, stadsmensen die met paarden fluisteren en ten slotte de onheilspellende grande silence op het Waalse platteland. Het relaas van een stille inlandse oorlog. En het onvermogen erover te schrijven.

Al in november 2011 wou ik over die teloorgang schrijven. Na dat ene krantenbericht mail ik naar de FOD Economie, dienst Statistiek en Economische Informatie, of ze me een lijst kunnen bezorgen van de gemeenten waar de landbouw het hardst achteruit is gegaan in de voorbije dertig jaar. Qua boerderijen, landbouwwerknemers en landbouwoppervlakte.

De cijfers komen. Veel achteruitgang in Brabant, Limburg en Antwerpen, minder in Wallonië. Er zijn opvallende procenten. Hoeilaart telt 95 procent minder boerderijen. Brasschaat verliest 92 procent van zijn landbouwoppervlakte. Bonheiden, Heusden-Zolder en Boortmeerbeek tellen 87 procent minder boeren. Lan-ge bladzijden met mintekens. Allemaal gemeenten waar de boeren met tientallen procenten ‘verdwenen’ zijn. Zelfs in het landelijke Zuienkerke en Lichtervelde zijn er 47 en 40 procent minder boeren.

Met die cijfers doe ik lange tijd niets. Landbouw is zo'n onderwerp dat je altijd opzij kan leggen, er kraait toch geen haan naar. Maar het gaat ook niet weg. Telkens als ik voor andere Humo-onderwerpen op het platteland ben, zie ik boerderijen en denk ik aan die 6.400 boeren. Ze wachten, met gekruiste armen, in mijn achterhoofd.

In januari 2013 is er tijd tussen twee onderwerpen. Ik bezoek het Brabantse Begijnendijk, een dorp met negentig procent minder landbouwbedrijven sinds 1980. Er zouden nog twaalf boerderijen zijn.

De winter heeft nog oude sneeuw tussen de eerste huizen. De boerderij die ik zie, is gerenoveerd. Heras-hekwerk eromheen, dakpannen gelikt, bakstenen gekuist, een nieuwe inrijpoort en een grote Volvo op de kasseien. Boeren doen alles behalve met een Volvo rijden.

Bij de kerk van Begijnendijk staat een bord met een maquette-tekening: 'Hier Ontwikkelt De Gemeente Uw Buitengewoon Boeiend Administratief Centrum'. Ik kan u nu al zeggen dat het er níét buitengewoon boeiend uitziet. Vanwege het strakke stadsdesign dat ze zullen neerpoten in een centrum dat nu nog zweert bij Frituur Sonja, Frituur Gerda, Duivenlokaal Sport en voetbalclub Klim Op Begijnendijk. Maar de nieuwe tijden zijn er al. Voor de consumers is er een Carrefour Market.

Verder strekt zich in alle richtingen de lintbebouwing uit. Waar kunnen die twaalf boerderijen nog staan tussen die geekte huizenrijen? Dan zie ik een lange dreef met tractorsporen, en een oud boerenhuis met een afgedekte voederkuil en maïskolven die te drogen hangen. De man die de deur opentrekt, heeft na vijf zinnen nog altijd dezelfde vraag: hoe ik hier kom? En waarom ik juist bij hém moet zijn? Binnen brandt de kachel en liggen er droge witte bonen op een weegschaal, ‘een winterwerk’, dat bonen wegen en verpakken.

Begijnendijk en de deelgemeente Betekom telden vroeger vooral witloofboeren en boeren die asperges verbouwden, ‘maar eind jaren tachtig begonnen ouders die stiel af te raden aan hun kinderen. Toen ik 18 was, in 1986, bekeken ze mij raar als ik zei dat ik boer wilde worden. Want die witloofboeren zegden tegen hun kinderen: ‘Kies toch een jobke van negen tot vijf, ge gaat toch die vuile stiel niet doen?!’’

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234