Borsten: alles wat u altijd wilde weten, maar nooit durfde te vragen

Je hebt ze in alle soorten en maten: van pront appelrond en parmantig perzikvormig tot minder vrolijk hangend. Ze vormen een onuitputtelijke bron van inspiratie voor dichters, schilders en songwriters. Ze zijn alomtegenwoordig in films en reclame, op televisie en in bladen, ja zelfs in dit eigenste blad. Voor vrouwen zijn ze een seksueel wapen, een bron van trots en zelfs macht, maar ook van complexen en frustraties en – nog erger – zorgen en ellende.

'Borsten zijn tegenwoordig niet langer organen om een kind te voeden, maar seksuele objecten'

Maar hoezeer de wereld er soms door geobsedeerd lijkt, rond borsten – yup, daar hadden we het over – bestaan nog altijd flink wat mythes en misverstanden. Om die eens en voor altijd (of toch minstens deze week) de wereld uit te helpen: alles over borsten wat u nooit aan uw huisdokter, gynaecoloog, echtgenote, radioloog, moeder of zus durfde te vragen, voor uw gemak en overzicht chronologisch verteld: van het eerste prille glooiinkje, over de heuglijke en helaas ook minder heuglijke veranderingen die de borst kan ondergaan, tot het onverbiddelijk verslappende dan wel chirurgisch opgetrokken en/of bijgevulde einde.

Een kleine geschiedenis van de borst, of zoals de medische term luidt: mamma.


HET PRILLE BEGIN

Rudy Van den Broecke (kliniekhoofd Gynaecologie, UZ Gent) «De eerste aanzet tot de borst begint al vrij vroeg tijdens het embryonale leven. Rond de leeftijd van vijf weken ontstaat er op de huid van het embryo een verdikking die boogvormig van de oksel naar de lies loopt. Dat zijn de melklijsten. Ter hoogte van de borstkas ontwikkelt zich op die melklijst een knopvorm. Van daaruit groeien er cellen in het onderliggende weefsel. Dit vormt de eerste aanleg van de borst. Meestal verdwijnt de rest van die melklijsten quasi volledig, maar soms blijft er een deel achter en kunnen vrouwen meerdere tepels ontwikkelen.»

HUMO Kunnen vrouwen dan ook meer dan twee borsten krijgen?

Van den Broecke «Dat komt voor. Het gebeurt dat vrouwen die borstvoeding geven, klagen over pijn in de oksel. Daar blijkt dan een extra borstklier te zitten. Zo’n extra borst is natuurlijk veel kleiner dan een normale, volgroeide borst. Maar het kan wel voor ongemak zorgen. Als mensen er veel last van hebben, kunnen we ze chirurgisch verwijderen.

'Kleine borsten kunnen voor sommige meisjes vervelend zijn, maar een te sterke borstontwikkeling is een veel groter probleem'

»Soms denkt iemand een wratje op de buik te hebben, maar dat is dan gewoon een klein extra tepeltje. Dat ziet eruit als een vlekje, soms met een kleine opening erin. Zo’n extra tepel kan in principe geen kwaad. Als men er geen last van heeft en het tepeltje niet zwelt, blijven we daar ook af. De regel is: nooit opereren zonder goeie aanleiding!»

HUMO Maar drie volgroeide borsten op een rij, zoals in de befaamde scène uit de film ‘Total Recall’, dat komt niet voor?

Van den Broecke «Nee. Die extra klieren zitten nooit tussen de twee gewone borsten in. Ze zullen altijd op de melklijsten ontstaan. Je kan het ook zien bij dieren: een varken heeft meerdere tepels die allemaal op één lijn liggen.»

HUMO Wat de borsten betreft, is er in het begin nog geen verschil tussen jongens en meisjes. Wanneer ontstaat dat?

Van den Broecke «Zelfs bij de geboorte is er weinig verschil tussen beide geslachten. Zowel bij jongens als bij meisjes kan kort na de geboorte een klein beetje vocht uit de tepel komen: dat noemt men heksenmelk. Het is een gevolg van de oestrogenen, de vrouwelijke hormonen van de moeder, die via de placenta op het kind inwerken en dan al een zekere borstontwikkeling kunnen veroorzaken.

»De grote verschillen ontstaan wanneer de puberteit intreedt. In die periode komt het geslachtelijke hormonale systeem op gang. Bij het meisje begint de eicelrijping, en die eicellen produceren oestrogenen die een verdere ontwikkeling van het borstklierweefsel veroorzaken.»

HUMO Krijgen meisjes tegenwoordig vroeger borsten?

Van den Broecke «Absoluut! Dat hangt samen met het vervroegen van de leeftijd van de puberteit. Vroeger begon die op 13 à 14 jaar, tegenwoordig al op 12 jaar. De puberteit treedt in onder invloed van economische, sociale en voedingsfactoren, en op dat vlak zijn we er – in de westerse wereld althans – almaar op vooruitgegaan.

»Een belangrijke trigger bij het uitlokken van de puberteit is de verhouding tussen vet en spiermassa. En kinderen worden steeds groter en zwaarder. Ze bereiken op jongere leeftijd de kritische verhouding waardoor de puberteit vanzelf inzet, en die zorgt voor de ontwikkeling van het klierweefsel.»

HUMO Wanneer moet een meisje zich zorgen beginnen te maken als er niks verschijnt?

Van den Broecke «Dat is individueel zéér verschillend. Je hebt meisjes die op vrij jonge leeftijd al een zekere borstontwikkeling hebben, terwijl die bij anderen pas veel later tot stand komt en veel geringer is.»

HUMO Meisjes die gefrusteerd zijn over hun cupmaat kloppen tegenwoordig al sneller bij de plastisch chirurg aan.

Koen Van Landuyt (plastisch chirurg, UZ Gent en AZ Sint-Lucas) «Als iemand met heel weinig borstontwikkeling grotere borsten wil, dan komt die klacht vaak al op relatief jonge leeftijd. Mijn oude baas, professor Matton, zou vroeger nooit een borstvergroting hebben uitgevoerd bij meisjes jonger dan 18 of zelfs 21. De borsten moesten volledig volgroeid zijn, vond hij. Ik heb daar een ander idee over: tegen die tijd is het kwaad soms al geschied. De puberteit is sowieso al een moeilijke fase. Als er dan nog eens te kleine borsten bijkomen… Ik zie zelfs dat ouders in zo’n geval met hun dochter meekomen.»

HUMO Geeft u patiënten bedenktijd?

Van Landuyt «Altijd. Bij esthetische operaties vind ik dat noodzakelijk. Patiënten moeten de kans krijgen om nog eens terug te komen en vragen te stellen.»

Van den Broecke «Kleine borsten kunnen voor sommige meisjes vervelend zijn, maar meisjes of jonge vrouwen die een te sterke borstontwikkeling vertonen, zijn een veel groter probleem. We zien steeds meer jonge meisjes met grote borsten. En dat kan problemen geven: rug-, nek- of schouderpijn bijvoorbeeld. Of de bandjes van de beha die door het gewicht in de schouders snijden. We sturen ze steeds vaker naar de plastisch chirurg voor een borstverkleining.»

HUMO Hoe lang blijven borsten groeien?

Van den Broecke «Eigenlijk krijgt het klierweefsel – dat tot dan toe nooit gewerkt heeft – pas tijdens de eerste zwangerschap zijn definitieve structuur.»




KLEINE KWABJES

HUMO Hoe zit een borst precies in elkaar?

Van den Broecke «In feite is het een soort zweetklier: een borst ontstaat als een instulping van de huid van het embryo, en de zweetklieren ook.

»De borst bestaat uit een aantal kwabben klierweefsel die onderverdeeld zijn in kleinere kwabjes die allemaal gangen hebben. Die gangen lopen samen tot de melkgangen, die in de tepel uitmonden.»

HUMO Klierweefsel klinkt niet als iets stevigs. Wat geeft een borst haar vorm?

Van den Broecke «Iedereen zegt: een borst voelt soepel en mals aan, maar dat klierweefsel is vrij hard. Als je dat opereert, daar raak je niet gemakkelijk door met een schaar, hoor. Ook daarin heb je natuurlijk weer grote verschillen. Je hebt vrouwen met erg soepele borsten, maar je hebt er ook die heel hard klierweefsel hebben, met alle miserie van dien: de vorming van cystes, knobbels en dergelijke.

»Maar de vorm van de borst wordt eerder door het steunweefsel bepaald, door de zogeheten ligamenten van Cooper. Die scheiden de verschillende kwabben klierweefsel van elkaar en geven steun aan de borst.»

HUMO Vrouwen die voor borstkanker zijn geopereerd, hebben nadien vaak last van hun lymfeklieren. Waarvoor dienen die?

Van den Broecke «Lymfeklieren zitten in het klierweefsel. Je vindt ze tussen de borst en de borstspier. Lymfeklieren zijn eigenlijk verdedigingsstations: ze houden alles wat lichaamsvreemd is tegen en proberen het vervolgens te vernietigen. Tumorcellen zijn uiteraard ook lichaamsvreemd, dus is het heel belangrijk om te kijken of er tumorcellen in de lymfeklieren van de oksel zitten.»

HUMO Wat zijn de kleine bultjes op de tepelhof?

Van den Broecke «Dat zijn smeerklieren. Wanneer het kind op de tepel sabbelt, moet die soepel gehouden worden, anders kan men tepelkloven of andere letsels krijgen. Die kliertjes kunnen soms ook zwellen. De afvoergang kan verstopt raken, waardoor er een knobbeltje ontstaat. Dat leidt vaak tot grote ongerustheid, omdat men meteen aan borstkanker denkt, maar zo’n knobbeltje is iets onschuldigs.»

HUMO Bij een vrouw zijn beide borsten bijna nooit even groot.

Van den Broecke «Klopt. Bij de meeste dames is er een verschil in volume tussen de borsten. Dat is normaal. Het verschil kan wel sterk uitgesproken zijn. Vrouwen met het syndroom van Poland hebben aan één kant zelfs geen of zo goed als geen borstvorming.»

HUMO Kan zo’n verschil in borstgrootte verholpen worden? Bijvoorbeeld door oestrogenen toe te dienen?

Van den Broecke «Nee, dat kan niet. Medicatie heeft er ook geen vat op. Als een borst duidelijk te klein is, kan men wel een borstvergroting overwegen.»

HUMO Er wordt weleens beweerd dat de ene tepel, meestal de linker, gevoeliger is dan de andere.

Van den Broecke «Dat kan, maar dat is niet noodzakelijk zo. En het is zeker ook niet altijd dezelfde tepel.»

HUMO Het volume van de borsten schommelt ook. Tijdens de menstruatiecyclus kunnen ze groter worden. Hoe werkt dat?

Van den Broecke «Tijdens de eerste helft van de cyclus heb je de rijping van de eicel. Het oestrogeen dat door de eicel wordt geproduceerd, doet de borst licht in volume toenemen. Na de eisprong, als het geslachtshormoon progesteron wordt aangemaakt, wordt er meer vocht geproduceerd in de borsten, waardoor ze groter worden. Als dat vocht zich daar opstapelt, kan dat een gevoel van spanning geven. Dat kan ongemak en zelfs hevige pijn veroorzaken.»

HUMO Klopt het dat borsten gemiddeld groter worden?

Van den Broecke «Dat klopt inderdaad. We zien dat en we horen het ook van lingeriefabrikanten: de gemiddelde cupmaat neemt toe. We zien ook een gewichtstoename bij baby’s. We worden groter en onze lichaamsbouw wordt zwaarder. Dat heeft gevolgen voor de ontwikkeling van de borst.

»En, ook niet onbelangrijk: we leven in een zee van oestrogeen. Het milieu zit tjokvol industriële afbraakproducten die een oestrogene nevenwerking hebben, zoals PET, dat onder andere in de bekende plastic flessen wordt gebruikt. Of zoals sommige insecticides. Het lichaam krijgt die stoffen bijna niet weggewerkt.»

HUMO Is het een probleem dat borsten groter worden? Nogal wat vrouwen zullen wellicht vinden van niet. En veel mannen ongetwijfeld ook.

Van den Broecke «De vraag is of het een invloed heeft op de ontwikkeling van ziektes. Als het meer tumoren veroorzaakt, is het uiteraard wél een probleem.»


JONGE MOEDERS

Van den Broecke «De melkproductie komt na de geboorte goed op gang. In het begin produceren de borsten niet meer dan water met een beetje suikers en aminozuren erin. Naarmate het kind groter wordt en meer drinkt, neemt ook het vet- en caloriegehalte van de melk toe. De samenstelling van de moedermelk is dus aangepast aan de leeftijd van het zogende kind.

»In die melk zitten ook veel antistoffen die een baby beschermen tegen kinderziekten. Kinderen die borstvoeding krijgen, hebben de eerste maanden merkelijk minder infecties dan kinderen die er geen krijgen. Ten slotte is er ook de psychologisch-emotionele band die via borstvoeding geschapen wordt met het kind. Zéér belangrijk.»

HUMO Er bestaat ook zoiets als de toeschietreflex. Wat is dat juist?

Van den Broecke «Wanneer het kind honger heeft en begint te huilen en de moeder dus weet dat het kind wil drinken, trekken de spiercellen rond de melkgang in de tepel samen, zodat de melk automatisch naar buiten wordt gestuwd. Die reflex is zo krachtig dat hij ook kan voorkomen als de moeder een baby hoort huilen die niet van haarzelf is.»

HUMO Borstvoeding kan voor veel ongemakken zorgen.

Van den Broecke «Het is belangrijk dat moeders wordt aangeleerd hoe ze de borst moeten ontsmetten en hoe het kind moet worden aangelegd. Dat is een groeiend probleem. Toen ik assistent was, bleven jonge moeders standaard vijf dagen op de kraamafdeling. Tegenwoordig is men na twee, drie dagen al naar huis. Vroedvrouwen en kinderverzorgsters hebben minder tijd om jonge moeders de goeie techniek aan te leren. Bij het tweede of het derde kind is dat geen probleem meer, maar bij het eerste kind wel.

»Een slechte aanleg van het kind kan als gevolg hebben dat de borst onvoldoende wordt leeggedronken, waardoor er melk in achterblijft. Dat kan leiden tot ernstige ontstekingen en abcesvorming, wat geopereerd moet worden.

»Een baby’tje heeft dan wel geen tanden, maar als het flink op een tepel tekeergaat, kunnen tepelkloven ontstaan. Die kan je ook krijgen door veelvuldig aan te leggen, bijvoorbeeld omdat je het niet juist doet. Het kind drinkt minder goed, het heeft honger en de vrouw legt het nog eens aan. Er wordt elke keer gesabbeld op die tepel en dat kan de huid beschadigen.»

HUMO Borstvoeding geven zou de kans op borstkanker verkleinen.

Van den Broecke «Dat is zeer moeilijk te bepalen, om de eenvoudige reden dat vrouwen gedurende een te korte periode borstvoeding geven. Biedt borstvoeding op langere termijn een zekere bescherming? Vermoedelijk wel. Niet zozeer omdat er toxische stoffen uit de borst verdwijnen, maar omdat vrouwen die borstvoeding geven niet menstrueren. Ze bevinden zich in een periode met lage oestrogeenspiegels en het zijn de oestrogenen die een belangrijke rol spelen in het ontstaan van kanker.»

HUMO Heeft de zwangerschap ook een invloed op de vorm van de borsten?

Van den Broecke «Tijdens de zwangerschap worden de borsten eerst groter. Na de geboorte neemt het volume weer af. Het weefsel is een beetje uitgezet en kan daardoor wat verslappen, waardoor de borst wat minder stevig kan ogen. Het klierweefsel dat geactiveerd is geweest en zijn functie heeft uitgeoefend, zal ook terugkeren naar de toestand van vóór de zwangerschap. Daardoor kan het volume van de borst ook verminderen. En dat kan toch een cupmaat schelen.

»Als de vrouw stopt met borstvoeding verdwijnt ook het vocht uit de borst. Het klierweefsel verandert, de borst wordt slapper en kan ook kleiner worden en meer onderhevig worden aan de zwaartekracht.»

HUMO Veel vrouwen houden aan hun zwangerschap ook striemen op de borsten over. Hoe ontstaan die?

Van den Broecke «Door de volumetoename van de klier breken bepaalde vezels in de huid waardoor er striemen ontstaan. In het begin zijn ze roodpaars, omdat de onderliggende bloedvaten doorschemeren, maar na een tijdje worden die striemen zilverwit. Het wordt een soort littekenweefsel. Het al dan niet optreden van striemen is een beetje afhankelijk van de structuur en de elasticiteit van de huid. Het is niet te behandelen. Er bestaan allerlei crèmes en zalfjes voor, maar of die veel effect hebben?»


HET ORGASME

HUMO Hoe belangrijk zijn borsten voor de seksuele beleving van de vrouw?

Van den Broecke «De borst is een erogene zone. Vooral rond de tepel bevat ze veel gevoelszenuwen. Dat kan een vorm van genot geven. Maar absoluut niet alle vrouwen raken opgewonden bij aanraking van de tepels. Dat is echt voor elke vrouw anders.»

HUMO Veranderen de borsten ook als de vrouw opgewonden is?

Van den Broecke «De borst kan een lichte zwelling vertonen. Bij seksuele opwinding richt de tepel zich ook op. Dat kan een deel vormen van het seksuele genot.»

'Hoe vroeger de eerste zwangerschap, hoe kleiner de kans op borstkanker'

HUMO Als de partner de borsten stimuleert, komt er oxytocine vrij. Wat is daar de werking van?

Van den Broecke «Oxytocine is een genotshormoon. Ook bij het orgasme wordt het losgelaten. Het geeft een gevoel van algemeen welbehagen en verbondenheid. Het maakt geen deel uit van de sensatie van het orgasme, maar wel van de psychologische impact ervan. Zowel bij de man als bij de vrouw.»

HUMO Er zouden vrouwen zijn die louter door de stimulatie van tepels en borsten een orgasme kunnen krijgen.

Van den Broecke «Dat klopt. Maar zo zal je er ook weer niet te véél tegenkomen (lacht).»

HUMO Veel vrouwen – naar verluidt rond de 70 procent – zouden ontevreden zijn over hun borsten. Wat zijn de voornaamste klachten en complexen?

Van den Broecke «Een veel voorkomende klacht is dat vrouwen hun borsten niet stevig genoeg vinden. Pijnklachten komen ook veel voor. Ik denk dat er geen enkele vrouw is die tijdens haar leven nooit pijn aan haar borsten heeft gehad.

»De rest hangt af van wat je opvattingen over esthetiek zijn. Je hebt dames die grote borsten mooi vinden, net zoals mannen, en je hebt dames die tevreden zijn met een kleiner maatje. Het is een beetje afhankelijk van de persoonlijke ingesteldheid.

»Borsten staan ook sterk in de belangstelling. Met borsten worden er auto’s verkocht en sigaretten aangeprezen. Op den duur krijgt men een beeld van hoe de ideale borst er moet uitzien. Dames gaan zichzelf vergelijken met die perfecte modellen en dan zijn ze al snel ontevreden over hun eigen borsten.»

HUMO Welke klachten kunnen grote borsten, behalve rug- en nekpijn, nog veroorzaken?

Van den Broecke «Onder de huidplooien is het warm en vochtig van het zweet. Dat is een ideale voedingsbodem voor alle mogelijke kiemen, zoals schimmels. Dat komt frequent voor. Het is wel gemakkelijk te behandelen, bijvoorbeeld met een eenvoudige spray.

»Maar rug- en nekpijn zijn wel de voornaamste klachten. Die zijn enkel met een chirurgische ingreep te verhelpen. Zo’n operatie wordt gelukkig terugbetaald door het ziekenfonds. Het is dan ook geen esthetische ingreep: mensen hebben echt last.»

Van Landuyt «Een borstverkleining heeft wel implicaties: je krijgt duidelijker littekens dan bij een borstvergroting. Bij een vergroting komt het er meestal alleen op aan de borst wat los te maken, een ruimte te creëren en er een prothese in te stoppen. Maar bij een borstverkleining moet niet alleen de inhoud verkleind worden, maar ook het omhulsel, de huid. En als je de huid inneemt, krijg je littekens. Die vervagen wel mettertijd.»

HUMO Veel vrouwen hebben ook pijnlijke borsten, omdat ze niet de juiste beha dragen.

Van den Broecke «In het Verenigd Koninkrijk is er ooit een studie gepubliceerd waarbij vrouwen die over pijn in de borsten klaagden een perfect passende beha werd aangemeten. Bij een flink percentage van de vrouwen verdwenen de klachten.»

HUMO Naar verluidt zou 80 procent van de vrouwen met een verkeerde beha rondlopen.

Van den Broecke «Dat zou best weleens kunnen. Het maakt uiteraard een groot verschil of je een beha gaat kopen in een grootwarenhuis, waar je hem zelf moet kiezen, of dat je naar een winkel gaat bij mensen die verstand hebben van cupmaten en van de aanpassingen die eventueel moeten worden uitgevoerd.»

HUMO Wat is tepelretractie?

Van den Broecke «Dat is het naar binnen trekken van de tepel. Dat komt vrij frequent voor, vaak al vanaf de puberteit. Dat kan geen kwaad, maar het kan een probleem worden op het ogenblik dat de vrouw borstvoeding wil geven. Dan moeten er tepelhoedjes gebruikt worden of moet de tepel naar buiten gebracht worden. Bij sommige vrouwen komt de tepel soms naar buiten om daarna weer naar binnen te trekken. Dat zijn retractiele tepels.

»Tepelretractie is ook een symptoom van borstkanker. De tumor kan fijne uitlopertjes hebben in de richting van de tepel, en die kunnen de tepel aantrekken. Men moet er dus voorzichtig mee zijn.»

HUMO Er bestaat een medische term voor hangborsten: ptose. Wanneer spreekt men eigenlijk van hangborsten?

Van Landuyt «Als de tepel ongeveer de hoogte bereikt van de plooi onder aan de borst. Dat zie je bij reusachtige borsten, maar ook bij iemand die zo goed als geen borsten heeft. Het komt er altijd op neer dat de inhoud te klein is voor het omhulsel.»

HUMO Kunnen borsten in vorm gehouden worden met bepaalde oefeningen? De damesbladen staan er vol mee.

Van den Broecke «Dat heeft geen zin. Als je oefent, oefen je de borstspier. Dat heeft geen énkel effect op de vorm van je borsten. Koude douches ’s morgens ook niet. Je zal er wel goed wakker van worden, maar je borsten worden er niet steviger van (lacht).

»De vorm van de borsten wordt bepaald door het aantal zwangerschappen, het lichaamsgewicht, het volume van de borst, de elasticiteit van het weefsel…»

HUMO Maken dames die veel zonder beha rondlopen een grotere kans op hangborsten?

Van den Broecke «Dat heeft geen invloed op de verslapping van de borsten. Zoals het dragen van een beha de verslapping ook niet zal tegenhouden. Het beoefenen van sport heeft evenmin een invloed op de stevigheid.»

HUMO En het dieet?

Van den Broecke «Ik denk het niet.»

HUMO Vrouwen die ontevreden zijn over hun decolleté kunnen nog altijd een prothese laten plaatsen. Wat wordt er zoal in een borst gestopt?

Van Landuyt «Bij ons alleen acceptabele dingen, maar wie de kostprijs wil drukken en naar de meer malafide regio’s in het buitenland gaat, komt de zotste dingen tegen. Af en toe zien we gruwelijke toestanden. Siliconen die los in de borsten worden gespoten, bijvoorbeeld. Een prothese kan je makkelijk verwijderen, maar losse siliconen krijg je er niet meer uit!

»Het blijft een gevecht: hoe zorg je ervoor dat een borstprothese zacht en natuurlijk blijft aanvoelen? Rond elk vreemd voorwerp vormt zich een litteken; dat is een natuurlijk proces. Bovendien heeft een litteken altijd de neiging tot samentrekken. Bij klachten zal een vrouw in eerste instantie zeggen dat haar borst harder aanvoelt. Vervolgens krijg je vervormingen: er zit dan een deukje of rimpel in de borst. Uiteindelijk komen er echte pijnklachten.

»Ook bij borstprothesen heb je hypes. De nieuwste hype zijn gladde, ronde prothesen, zoals we ze vroeger ook al hadden. Een tijdje geleden waren de anatomische prothesen in – die waren druppelvormig – maar daar komt men nu dus van terug. Men heeft gemerkt dat het op zich niet zoveel uitmaakt wat voor vorm die prothese heeft, zolang ze maar zacht blijft.»

HUMO Je kunt ook een borstvergroting laten doen zonder dat er een prothese aan te pas komt.

Van Landuyt «Ja, dan spuiten we de borsten in met het eigen vet van de vrouw. Dat kan natuurlijk alleen bij vrouwen die elders op hun lichaam wat extra vet hebben. Je kan er geen reusachtige vergrotingen mee doen, maar bij sommige patiënten kan je er zo toch een cupmaat bij doen.»

HUMO Over hoeveel vet gaat het dan?

Van Landuyt «Het volume per borst varieert van 180 tot 300 cc. Alleen kan je na een liposuctie niet zomaar al dat vet hergebruiken: je moet dat behandelen, wassen, centrifugeren. Daarbij gaat makkelijk 40 tot 60 procent verloren. Plus: vet is een levende substantie. Niet al dat vet overleeft de ingreep, een deel verdwijnt. Om een borstvergroting te doen van 180 cc per borst moet je daarom toch al makkelijk een liter vet uit het lichaam halen. Dat komt neer op vier pakjes boter. Niet iedereen heeft vier pakjes boter extra op zijn lichaam. En vaak geldt: bij kleine borsten hoort een ietwat frêler frame.

»Het resultaat is ook niet helemaal voorspelbaar. Onmiddellijk na de ingreep zijn de patiënten uitermate tevreden: het vet zit er nog allemaal in en hun borsten zijn sowieso gezwollen van de operatie. Ik moet er dan echt op hameren dat het volume nog zal afnemen.»


LASTIGE KNOBBELS

HUMO In de borst kunnen alle mogelijke knobbels en gezwellen ontstaan. Als vrouwen iets vinden, lijkt de boodschap vooral: niet te snel panikeren.

Van den Broecke «Inderdaad, want het kan best een goedaardig gezwel of gewoon een cyste zijn. Maar als je iets abnormaals voelt, is dat wel altijd een reden om bij de dokter langs te gaan. Maar: geen paniek – 80 procent van de knobbels of gezwellen in de borst is goedaardig.»

HUMO Mogen die goedaardige gezwellen blijven zitten of moeten die ook verwijderd worden?

Van den Broecke «Dat hangt ervan af. Als een meisje van 15 of 16 een knobbeltje voelt, mag je bijna zeker zijn dat het gaat om een goedaardig tumortje dat ontstaat in het bindweefsel van de borst. Daar mag je gerust afblijven. Je moet zo’n meisje op die leeftijd geen litteken in de borst bezorgen. Als je hetzelfde knobbeltje ziet bij een vrouw van 45 jaar is dat natuurlijk een ander verhaal. Dan moet je heel wat voorzichtiger zijn. Als we het in zo’n geval niet verwijderen, zou ik zeker een biopsie (microscopisch onderzoek van het weefsel, red.) willen. Om zwart op wit te kunnen aantonen dat het om een goedaardig gezwel gaat.»

'Bij zware rokers kunnen sigaretten ontstekingen in de borsten veroorzaken'

HUMO Eén op de acht vrouwen krijgt ooit borstkanker. Waarom is het zo’n veelvoorkomende kanker?

Van den Broecke «Borstkanker kwam vroeger ook veel voor. Maar toen werden vrouwen 40 jaar, nu 80. De kans om een tumor te ontwikkelen, neemt ook met de leeftijd toe. Het is een tumor die van oestrogenen afhangt, en zoals ik al zei: we worden steeds meer aan oestrogenen blootgesteld. Niet alleen via de afvalstoffen in het water en in het milieu, maar ook als therapeutisch middel.»

HUMO U bedoelt de pil?

Van den Broecke «Schrijf nu niet dat je borstkanker krijgt van de pil, hè (lacht). Verhoogt de pil het risico? Sommigen zeggen van wel, vooral wanneer er al op jonge leeftijd een hoge dosering genomen wordt. Maar studies zijn lastig uit te voeren, om de eenvoudige reden dat de samenstelling van de pil in de loop der jaren enorm is veranderd. Vind om te beginnen maar eens voldoende vrouwen die twintig jaar lang dezelfde pil slikken.

»Als er een stijging van het risico is, zal het dus in ieder geval veeleer gering zijn.»

HUMO Waarom stijgt het risico op borstkanker naarmate je ouder wordt?

Van den Broecke «Je kans op kanker stijgt in het algemeen als je ouder wordt, dus ook die op borstkanker. Waarom is dat zo? De kans op mutaties in de cellen neemt altijd maar toe. Mutaties stapelen zich op, en dat kan leiden tot het ontstaan van kwaadaardige cellen.»

HUMO Hebben vrouwen met kleine borsten een kleinere kans om borstkanker te krijgen?

Van den Broecke «Hoe groter de borst, hoe meer klierweefsel ze bevat, en dat geeft inderdaad een relatief hoger risico.»

HUMO Uw collega Manon Huizing van het UZ in Antwerpen zei onlangs nog in Humo dat je van borstkanker niet kunt genezen. Het is hooguit iets dat je zolang mogelijk onder controle kunt proberen te houden.

Van den Broecke «Daar heeft ze absoluut gelijk in. We maken het soms mee dat vrouwen die we twintig jaar geleden geopereerd hebben en al die tijd geen enkel symptoom gehad hebben plots opnieuw een tumor krijgen, in de borst of op een andere plaats. Dat fenomeen ziet men bijna alleen bij borstkanker. Waarom dat zo is, weten we niet.

»Natuurlijk, hoe langer de patiënt na de behandeling symptoomvrij blijft, hoe groter de kans op genezing. Vandaag de dag mogen we toch zeggen dat ongeveer 70 procent van alle borsttumoren ‘geneest’.

»Sinds de jaren 90 is de genezing van borstkanker traag maar gestaag toegenomen. Er komt ook altijd maar nieuwe medicatie bij. Oncologen beschikken tegenwoordig over een volledig arsenaal van doelgerichte therapieën.»

HUMO Een paar jaar geleden maakte Angelina Jolie bekend dat ze haar borsten preventief had laten wegnemen. Hebben zulke celebrity-voorbeelden een invloed?

Van den Broecke «Dat speelt zeker een rol. In Amerika heeft men daar onderzoek naar gedaan. Nancy, de vrouw van president Ronald Reagan, heeft ooit een borst laten amputeren. Daarna was er in de Verenigde Staten een duidelijke stijging van het aantal amputaties. En bij Angelina Jolie zal het niet anders geweest zijn. Maar zij heeft haar borsten laten verwijderen omdat ze genetisch belast was – dat is verantwoord. Veel vrouwen denken echter dat een dubbele amputatie de ideale manier is om definitief van hun kanker verlost te raken. Dat is uiteraard niet het geval.»

HUMO Volgens sommigen wordt er nog altijd te snel geamputeerd.

Van den Broecke «Dat is ook zo. En het gebeurt steeds vaker. Wij krijgen meer en meer aanvragen van vrouwen die in één borst kanker hebben, maar vragen om de andere óók weg te nemen. Dat weiger ik meestal. De reden is simpel: de kans om een tumor in de andere borst te krijgen, is 4 à 5 procent. Als je weet dat het risico om borstkanker te krijgen bij de doorsneepopulatie 1 op de 8 is, of omgerekend 12 à 13 procent, dan zou je bij elke vrouw de twee borsten moeten wegnemen. Daarom doe ik het meestal niet. Behalve als de patiënt genetisch belast is: dat is iets heel anders.

»Er vinden ook meer amputaties plaats, omdat we nu uitstekende plastische borstreconstructies hebben. Daardoor zegt men al gemakkelijk: ‘Die tumor is vrij groot, die borst zal er na de operatie niet echt netjes uitzien. We verrichten een amputatie en vragen de collega’s om een reconstructie te doen.’»

HUMO U vindt dat de borst bij een operatie het best zoveel mogelijk gespaard wordt?

Van den Broecke «Wat men de mensen moet aanraden, is esthetisch verantwoorde borstsparende heelkunde. Vergeet ook niet: de patiënt die je voor je krijgt, leeft in doodsangst. Die denkt: ik heb borstkanker, ik ben er geweest. Die zal instemmen met alle agressieve ingrepen die je maar voorstelt. Ik denk dat we als artsen toch een beetje richting moeten geven aan de mensen. Het is gemakkelijk om te zeggen: neem mijn twee borsten maar weg, en liefst zo breed mogelijk. Maar zes maanden of een jaar later, als ze voor de spiegel staat, verandert die vrouw misschien van mening. En dan is er helaas geen weg meer terug.»

Van Landuyt «‘Borstsparend’ is een eigenaardige term: het lijkt alsof ze je hele borst kunnen sparen in plaats van ze te amputeren. Ik begrijp dat de meeste vrouwen een gat in de lucht springen als ze dat horen, maar zo eenvoudig is het niet: je eindigt toch met een hap uit je borst of met één borst die niet meer is als de andere.

»Borstreconstructie is nog zo’n term: ‘reconstructie’ impliceert dat je iets in zijn oude vorm en functie herstelt. De vorm terugbrengen kunnen we inmiddels – we kunnen echt heel mooie borsten maken. Op foto’s zou je niet kunnen zeggen welke borst geopereerd is.

»Maar de functie van een borst herstellen, dat is een ander paar mouwen. Gereconstrueerde borsten zijn mooi, maar we kunnen ze nog geen erotische gevoeligheid geven. Ik ben er wel zeker van dat we dat ooit zullen kunnen.»

HUMO Ook bij een reconstructie kan een vrouw kiezen tussen een prothese of eigen weefsel. Waar haalt u dat eigen weefsel voor die nieuwe borst of borsten vandaan?

Van Landuyt «Voornamelijk uit de buik. Let wel: zo’n ingreep is absoluut geen gratis buikwandcorrectie. Je houdt er een litteken aan over, want we halen ook huid weg om een borst te vormen. Je kan ook weefsel halen uit het achterwerk, de bil of de rug.

»Om een tepel te maken, nemen we iets donkerder weefsel, van de dij of soms van de schaamlippen. Dat weefsel vouwen we dan tot een tepeltje. Achteraf wordt het getatoeëerd – niet door mezelf, maar door een verpleegster.»

HUMO Hoe kunnen vrouwen het risico op borstkanker verlagen? Helpt een gezonde levensstijl?

Van den Broecke «We moeten allemaal gezond leven, hè. Wat zijn de belangrijke factoren bij het ontstaan van borstkanker? De leeftijd van de eerste menstruatie. Hoe vroeger een meisje oestrogeen begint te produceren, hoe slechter. Hoe vroeger de menopauze begint, hoe korter de periode dat er oestrogenen worden aangemaakt, hoe beter.

»Wat speelt er nog een rol? De familiale voorgeschiedenis. Genetische belasting. Voorafgaande bestraling. De leeftijd van de eerste zwangerschap. Dat is een risicofactor voor dit soort kanker: hoe vroeger de eerste zwangerschap, hoe geringer de latere kans op borstkanker.»

HUMO Terwijl vrouwen almaar later aan kinderen beginnen.

Van den Broecke «Vrouwen willen studeren en daarna eerst een paar jaar werken. Niet iedereen wil meteen kinderen. En dat is uiteraard ieders goed recht. Maar het lijdt geen twijfel dat die evolutie ook tot een stijging van het aantal borstkankers heeft geleid.

»Wat voeding betreft, heeft men nog nooit een verband kunnen aantonen met een verhoogd risico op borstkanker. De enige uitzondering lijkt alcohol. Ook het gebruik van alcohol ná een kankerbehandeling lijkt de kans op herval te vergroten.»

HUMO En roken?

Van den Broecke «Recente studies hebben aangetoond dat roken een invloed heeft op het ontstaan van borstkanker, ook al is die vrij beperkt. Wat we wel geregeld zien, zijn abcessen in de nabijheid van de tepelhof. Altijd bij zware rokers: sigaretten veroorzaken ontstekingen in borsten.»

HUMO Is het gewicht een risicofactor?

Van den Broecke «Het gewicht speelt absoluut een rol, zeker na de menopauze. Vroeger dacht men dat vet in het lichaam werd opgeslagen als een soort reserve voor wanneer het winter werd en er minder voedsel te vinden was. Dat is dus niet waar. Vetweefsel kan mannelijke hormonen die in de bijnieren worden geproduceerd in oestrogeen omzetten. En hoe hoger het oestrogeengehalte, hoe groter de kans op borstkanker.»

HUMO Kan veel al dan niet topless in de zon liggen borstkanker veroorzaken?

Van den Broecke «Als je je niet goed insmeert, kan je huidkanker krijgen. Maar geen borstkanker.»

HUMO En veelvuldig of overmatig gebruik van deodorant?

Van den Broecke «Van deodorant krijg je geen borstkanker.»

HUMO Ook weleens gehoord: als je te weinig zweet, kunnen allerlei toxische stoffen zich in je lichaam ophopen, en daar kun je ook borstkanker van krijgen.

Van den Broecke «Goed verhaal, maar klopt ook niet (lacht).»

HUMO Over zelfonderzoek zijn de meningen verdeeld: sommige experts zijn volledig voor, anderen vinden het minder nuttig, omdat het onnodige angst en stress kan veroorzaken en het risico op borstkanker er niet door verkleint.

Van den Broecke «Ik raad het aan. Zelfonderzoek is goedkoop, men kan het zelf doen en het heeft geen nevenwerkingen. Maar het kan inderdaad ook aanleiding geven tot ongerustheid: mensen voelen iets, weten niet wat ze voelen en maken zich zorgen.»

HUMO Hetzelfde geldt voor borstscreening: volgens sommige experts kan er niet vaak genoeg gescreend worden, terwijl anderen vinden dat screenen vooral leidt tot veel ongerustheid en onnodige onderzoeken.

Van den Broecke «Absoluut. Soms hebben de radiologen iets gezien – dat kwaadaardig of goedaardig kan zijn – en moet er een bijkomende echografie gebeuren. Dat geeft stress. De grote kritiek van veel experts, ook van heel gerenommeerde namen in het vakgebied, is dat screening aanleiding geeft tot veel nutteloze operaties. Daar hebben ze, denk ik, gelijk in.

»In het UZ moedigen wij vrouwen aan om deel te nemen aan het screeningsprogramma: tweejaarlijks een mammografie vanaf 50 tot en met 69 jaar. Wij denken dat daar levens mee gespaard worden.»


TEPELHAAR

HUMO Wat gebeurt er met de borst in de menopauze?

Van den Broecke «Het klierweefsel van de borst begint langzamerhand te verdwijnen en wordt vervangen door vetweefsel. Daardoor gaat de borst verkleinen en slapper worden. Het collageen in de ligamenten van Cooper begint dunner en slapper te worden. Net zoals de huid op latere leeftijd ook begint te verdunnen.»

HUMO De borsten zouden in de menopauze ook kunnen lekken.

Van den Broecke (schudt het hoofd) «Klopt niet.»

HUMO De melkkanalen zouden verstopt kunnen raken.

Van den Broecke «Dat klopt wel. Een melkkanaal raakt verstopt, je krijgt een ophoping van organisch afvalmateriaal achter die verstopping, en dat is altijd een ideale voedingsbodem voor bacteriën. Dat kan dan tot infecties en zweertjes leiden.»

HUMO Hoe zit het met pijn in de borsten tijdens de menopauze?

Van den Broecke «Normaal verbeteren pijnklachten in de menopauze. Onder andere omdat de borsten niet meer zwellen onder invloed van de oestrogenen.»

HUMO Dames hebben in de menopauze ook weleens last van haren op de tepels.

Van den Broecke «Die staan er al jaren, hoor. Die beginnen niet te groeien in de menopauze, hè (lacht).

»Wat we ook zien, zijn dames die door één of andere hormonale stoornis borsthaar krijgen. Maar stel je daar nu ook weer geen hele bos bij voor (lacht).»

HUMO Zijn er ook op latere leeftijd nog veel dames die hun borsten willen laten opereren?

Van den Broecke «Absoluut. Er zijn dames die zeggen: ik ben 50, 55 jaar en het is niet meer om aan te zien (lacht). Maar dat is uiteraard persoonlijk.

»Sommige mensen denken dat een vrouw van 70 een amputatie beter verwerkt dan een vrouw van 50, maar dat is niet altijd waar. Een borst is een deel van het lichaam van de vrouw en na een amputatie wordt zo’n vrouw er dagelijks in de spiegel mee geconfronteerd. Daarom worden er ook nog op hogere leeftijd – als de kwaliteit van de bloedvaten goed genoeg is – borstreconstructies uitgevoerd. Het herstelt de vrouwen hun eigenwaarde.»

HUMO Borsten blijven voor dames wel heel belangrijk?

Van den Broecke «Ze springen in het oog, hè. Borsten zijn bijna een seksueel object geworden. Een borst is niet langer een orgaan om het kind te voeden. Wat eigenlijk de hoofdfunctie van de borst was, is nu haast een bijzaak geworden.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234