'Breaking Bad' achterna: drugslabs in België

De productie van xtc en speed zit in de lift: in het grensgebied met Nederland draaien steeds meer clandestiene drugslabs op volle toeren, om wereldwijd aan de stijgende vraag naar synthetische drugs te voldoen.

'Wie een tijdje in zo'n drugslab heeft gewerkt, mag ervan uitgaan dat hij binnen een jaar of vijf kanker heeft' Dominique Renotte

De MDMA-feestpil is een door en door Nederlands product. In de jaren 80 van de vorige eeuw werden de eerste xtc-labs opgestart door drugsbazen uit de opbloeiende hasjhandel in Nederland. 90 procent van de drugslabs in Vlaanderen wordt dan ook gefinancierd en gecontroleerd door Nederlandse drugsfamilies en -organisaties. Die wonen en werken in de Nederlandse provincies Noord-Brabant en Zuid-Limburg, waar de drugsbazen met hun financiële slagkracht steeds meer greep krijgen op de legale economie.

‘De meeste Nederlandse xtc-boeren zijn zware recidivisten die gewoon actief blijven gedurende de loop van een gerechtelijk onderzoek. Ze stoppen niet, ze verplaatsen gewoon hun activiteit.’ Aan het woord is Dominique Renotte, de persmagistraat van het Limburgse parket, dat samen met het parket van Turnhout bijzonder veel met xtc-gangsters en drugslabs te maken krijgt. ‘Zo zijn ze in ons land terechtgekomen. Ik vermoed dat ze aanvankelijk dachten dat ze het bij ons makkelijker zouden hebben, omdat België minder assertief optrad tegen drugsorganisaties. Maar die tijd is voorbij. Nu stellen we ons keihard op.’

Dat betekent meer werk voor het Labo Interventie Team (LIT), een samenwerking tussen het Lab Drugs van het Nationaal Instituut voor Criminalistiek en Criminologie (NICC), de brandweer en de Centrale Dienst Drugs van de federale gerechtelijke politie. Het is de taak van het LIT om de labs die door de politie worden ontdekt, stil te leggen, onschadelijk te maken en te analyseren. Zo doet men nu al meer dan dertig opruimingen per jaar – altijd serieuze zaken, kleine amateurlabs zijn bij ons de uitzondering.

‘De zogenoemde keukenlabs? Die zien we weleens, maar veel komen ze niet voor,’ zeggen de gerechtelijke deskundigen Natalie Meert en Filip Van Durme van het Lab Drugs van het NICC in Brussel.

NICC «Dat zijn de jongens die te veel naar ‘Breaking Bad’ hebben gekeken, een handleidinkje op het internet hebben gevonden en het zelf eens proberen in hun keuken. Maar bij ons gaat het bijna altijd over gespecialiseerde criminele bendes, over georganiseerde misdaad.

»Dat gezegd zijnde: zelfs een klein lab is een goudmijntje. In Limburg hebben we zo al een keer 100 kilo MDMA aangetroffen in een kleine tank. Daar kun je heel veel pillen mee draaien, terwijl de installatie drie keer niks had gekost. Je kunt extreem veel poen pakken in deze misdaadbranche. Wat kan het die grote jongens schelen als er een lab van hen wordt ontmanteld? Ze beginnen een ander. De winsten zijn fenomenaal.»

De productie van één xtc-pil kost 10 tot 15 eurocent. De producenten verkopen die aan de handelaars voor 60 cent. De winst per pil bedraagt dus een halve euro. De meeste labs produceren honderdduizenden tot miljoenen pillen voor ze worden ontdekt en opgedoekt.


Toxische mestkarren

Het grote probleem voor elke drugscrimineel is het wegwerken van het afval.

NICC «Bij de productie van xtc, amfetamines en hun precursoren of aanmaakstoffen, blijf je met zeer veel hoogtoxisch afval zitten: zuren, oplosmiddelen, afvalwater, destillatieafval, enzovoort. Kleinere hoeveelheden worden in en rond het lab achtergelaten. Ze gooien het in een put achter de loods of kieperen het gewoon in het riool. Maar grotere hoeveelheden worden ’s nachts in bossen, natuurgebieden en waterwegen gedumpt. De grond- en watervervuiling is gigantisch.»

'Het hoogtoxische afval van de drugs­labs wordt vaak in een put of in het riool gekieperd. Maar nog grotere hoeveelheden belanden in bossen, natuur­gebieden en waterwegen.'

In Nederland is dat dumpen ondertussen een ware plaag geworden. De provincies Noord-Brabant en Zuid-Limburg liggen vol toxisch afval. Uit een onderzoek van het Watercycle Research Institute van dit jaar blijkt dat het rioolwater in Eindhoven erg hoge concentraties stoffen bevat die wijzen op directe lozingen van afval uit drugslabs. En ook het Nederlandse Staatsbosbeheer maakt zich al een tijd zorgen over het toenemende labafval in natuurgebieden en waterwinningsgebieden.

Ook bij ons wordt steeds meer xtc-afval gedumpt, dikwijls door Nederlanders die hun giftige rommel bij ons komen lozen. In 2014 ontdekte men 22 illegale stortplaatsen in België; dit jaar zullen het er nog meer zijn. Twee schaamteloze dumpingen haalden zelfs het nieuws. In april werden twee mannen in Ekeren betrapt terwijl ze vaten xtc-afval aan het lozen waren in de gracht. In hun vrachtwagen zat meer dan 6 ton afval. En in augustus liepen vier kinderen brandwonden op toen ze in de bossen van Zutendaal op hun fiets door plassen reden die verontreinigd waren met bijtend chemisch afval.

NICC «Het afval, dat altijd vloeibaar of stroperig is, kan naakt gestort worden, of verpakt in vaten en bussen. Om die zo snel mogelijk uit de vrachtwagen te krijgen, binden ze een touw rond de vracht en trappen dan op het gaspedaal, zodat ze de rommel in één keer kwijt zijn. Soms worden de vaten in brand gestoken en een enkele keer laten ze de vrachtwagen zélf afbranden aan de kant van de weg. Er zijn er ook die het zó bont maken dat ze gewoon met hun afval rondrijden als met een mestkar. Een vat van 1.000 liter wordt in een camionette gezet en via een gat in de onderkant van de wagen laat men het afval weglopen terwijl de auto rondtoert.»

Net zomin als de criminele heren zich druk maken om het milieu, zijn ze niet bezig met de gezondheid en veiligheid op de werkvloer.

NICC «Je ziet het aan de bomen en struiken die voor een stal of schuur met zo’n drugslab staan: die verkleuren en gaan dood. Als de bomen al sterven van die dampen, dan moet je niet vragen wat ze met mensen doen. Drugslabs zijn gevaarlijke affaires, illegale en tijdelijke installaties die vaak in elkaar worden gestoken met geïmproviseerd materiaal en toestellen die voor iets anders zijn bedoeld. Ook de scheikundige kennis van de zogenaamde ‘laboranten’ is niet altijd even schitterend. Die labs schieten dus weleens in brand, of ze vliegen de lucht in omdat er wordt gewerkt met licht ontvlambare chemicaliën als methanol en aceton. Ook het productieproces zélf genereert explosieve gassen.

»Bij het ontmantelen van zo’n lab moeten we dan ook heel voorzichtig te werk gaan. Het is geen kwestie van binnenlopen en de stekker uit het stopcontact trekken. Bij de lokale brandweer sloot men vroeger standaard de elektriciteit af bij een interventie, maar door gemeenschappelijke opleidingen weten ze nu dat het gevaarlijk kan zijn om een chemisch proces abrupt af te breken. Als bijvoorbeeld de koeling uitgeschakeld wordt, kunnen er giftige dampen vrijkomen of onverwachte chemische reacties optreden door de vorming van brandbare of explosieve mengsels.

»Je kunt ook stikken in zo’n lab. CO-vergiftiging is een constante dreiging, want er wordt niet of weinig geventileerd. Men wil niet ontdekt worden en dus blijven al die giftige dampen binnen. Bovendien komen er bij de chemische processen ongewild dodelijke stoffen vrij, zoals blauwzuurgas, het beruchte zyklon B dat in de Tweede Wereldoorlog in de gaskamers van de naziconcentratiekampen werd gebruikt. Meestal wordt een bijproduct als blauwzuur slechts in kleinere hoeveelheden aangemaakt. Maar als het personeel in het lab niet goed weet wat het aan het doen is, wil het weleens fout lopen.»


'Bij het ontmantelen van een drugslab moeten we heel voorzichtig te werk gaan. Het is geen kwestie van binnenlopen en de stekker uit het stopcontact trekken.'

HUMO Dragen ze geen gasmaskers?

NICC «Gasmaskers bieden niet altijd bescherming: ze houden zeker niet alle schadelijke dampen tegen. Bovendien is de lucht in zo’n lab vaak zó toxisch dat de filters in die maskers meteen verzadigd raken. Je zou bij wijze van spreken elk kwartier een nieuwe filter moeten gebruiken. Hoeveel van die jongens doen dat, denk je? Als ze überhaupt al weten dat ze er één moeten gebruiken...

»De politie vertelt ons dat mensen die door de drugsbazen aan het werk zijn gezet, bij hun arrestatie meestal lijkbleek zijn: ze hoesten en zijn doodziek van de giftige dampen die vrijkomen bij het koken van de drugs.»

‘Die mensen staan bloot aan zwaar kankerverwekkende stoffen, die op een vreselijke – zeg maar dodelijke – manier hun gezondheid aantasten,’ bevestigt Dominique Renotte. ‘Wie een tijdje in zo’n drugslab heeft gewerkt, mag ervan uitgaan dat hij binnen een jaar of vijf kanker heeft.’


Aziatische slaven

De misdadigers die de labs financieren, rusten ze ook uit én leveren de knowhow om de drugs aan te maken. Maar ze steken uiteraard niet zelf de handen uit de mouwen. In de jaren 90, toen de eerste xtc-labs werden opgestart, maakten de criminele financiers nog gebruik van echte specialisten, mensen met een opleiding die wisten waarmee ze bezig waren. Meestal waren dat gepensioneerde chemici of scheikundig ingenieurs. Maar vandaag heeft niemand nog specialisten nodig: de criminelen halen hun kennis van het internet en zetten spotgoedkope amateurs aan het werk, vaak mensen die geen flauw idee hebben van wat ze aan het doen zijn.

'Erg veel scheikundige kennis heb je niet nodig: je gooit twee dingen bij elkaar, houdt er een vlammetje onder en wacht op het resultaat' Het NICC

NICC «Erg veel scheikundige kennis heb je niet nodig. Veel fases van het chemische proces zijn zogeheten one-pot-reacties: je gooit twee dingen bij elkaar, houdt er een vlammetje onder en wacht op het resultaat. Wát ze precies bij elkaar moeten gooien, leert het personeel van de criminelen die het lab opzetten. Dat zijn ook niet per se professionele laboranten, maar ze hebben wel ervaring met dit soort chemische processen. Ze geven hun mensen een handleiding of een recept, en daar moeten ze het mee doen.»

Dominique Renotte «Die amateurkoks en de mensen die instaan voor de bewaking van het lab, zijn vooral arme sukkelaars – illegalen of Belgen en Nederlanders die financiële problemen hebben en geen andere uitweg zien.»

NICC «Het is de onderklasse van de drugswereld. Die mensen worden als slaven aan het werk gezet in een job die nog het best omschreven kan worden als langzame zelfmoord. Sommigen krijgen er – als ze geluk hebben – een paar duizend euro voor.»

'Een vat aanmaakstof voor speed of xtc is méér waard dan het leven van de Vietnamees die in het lab werkt'

In 2013 viel de politie binnen in een drugslab in Bilzen dat gecontroleerd werd door een in België wonende Turk uit Nederland. Hij had twee illegale Chinezen aan het werk gezet. De ene werd gearresteerd tijdens de inval, de andere was er net voor de inval vandoor gegaan. Hij had er de brui aan gegeven nadat hij voor de zoveelste keer het bewustzijn had verloren door de giftige dampen.

Renotte «Het parket beschouwt deze mensen als slachtoffers, vaak van mensenhandel. Het gaat dikwijls om Aziaten, maar ook om sukkelaars uit Oost-Europa. Zoals een hoertje geld verdient voor haar pooiers door in een vitrine te zitten, zo brengt een Vietnamees geld op voor de xtc-boeren door in een ongelooflijk smerig lab te werken. Die mensen zijn zo verwaarloosbaar als het afval van de drugsproductie – een vat aanmaakstof voor speed of xtc is méér waard dan het leven van de Vietnamees die in het lab werkt.»

HUMO Vaak wérken die illegalen niet alleen in die giftige omgeving, ze moeten er ook wónen.

NICC «Wat iedere keer opvalt als we zo’n drugslab binnenvallen, is hoe vuil en smerig het er is en hoe weinig men om veiligheid en gezondheid maalt. In diepvriezers die voor de chemische processen worden gebruikt, hebben we al diepgevroren curryworsten naast een vat met een toxische batch MDMA aangetroffen. Smakelijk.»


De stank van beesten

Bij ons is de productie van synthetische drugs onversneden plattelandsmisdaad. De drugslabs bevinden zich bijna exclusief in rurale gebieden in de grensstreek met Nederland, in de Noorderkempen en in het oosten en het zuiden van Limburg, respectievelijk aan de grens met Duitsland en in de streek rond Tongeren. Daar worden ze geïnstalleerd op verlaten plekken: op het einde van landbouwwegen, in smerige paarden- en schapenstallen, ingestorte schuren, dompige kelders, verlaten opslagplaatsen en uit gebruik genomen bedrijfsruimtes.

'Je kunt geen kant-en-klare labinstallatie voor de productie van xtc en speed bij de doe-het-zelfzaak kopen. Soms zie je heel inventieve oplossingen. Dat je als chemicus bij jezelf denkt: 'Mooi gedaan.''

Renotte «De drugscriminelen gaan bij de boeren en tussen de beesten zitten omdat de geur van boerderijen en dieren de stank uit een lab kan camoufleren.»

NICC «De penetrante chemische geur die vrijkomt bij de productie van xtc en speed, kan inderdaad moeilijk onopgemerkt blijven. Ze dringt ook overal in: hout, meubels, kleding... Eigenlijk zouden ze alle gebouwen waarin drugslabs hebben gezeten, onbewoonbaar moeten verklaren en afbreken.

»Niet alleen de stank is een reden om de rust van het platteland op te zoeken. De productie van xtc-pillen maakt ook lawaai. Het xtc-poeder wordt samengeperst in een tabletteermachine, waarmee je 12 tot 24 pillen in één keer kunt maken. Maar die machines maken een hels kabaal, de klappen van het ‘pillenslaan’ zijn tot ver in de omtrek te horen.»

HUMO Het klinkt allemaal nogal amateuristisch: smerige werkruimtes tussen de koeien, labpersoneel dat niet weet wat het doet… Zijn de installaties ook kunst- en vliegwerk?

NICC «Soms wel, soms niet. Je kunt uiteraard geen kant-en-klare labinstallatie voor de productie van xtc en speed bij de doe-het-zelfzaak kopen. Ze moeten dus hun eigen scheikundige opstellingen ontwerpen. Soms zie je dat ze met heel inventieve oplossingen komen aanzetten. Dan denk je als chemicus ondanks alles bij jezelf: ‘Toch mooi gedaan.’ Maar heel vaak werken ze met installaties die speciaal voor hen worden gemaakt.»

HUMO Waar komen die vandaan?

NICC «Volgens de politie komen die uit Nederland. De kookketels, verwarmingssystemen en kolven worden op bestelling gemaakt, door criminelen die melkbussen en biervaten tot kook- en destilleervaten ‘omlassen’.

»Veel materiaal moet van glas zijn, omdat er wordt gewerkt met zoutzuur, dat metaal aantast. Die glazen kolven kunnen van de farmaceutische industrie komen – gestolen of opgekocht van bedrijven die bankroet gegaan zijn. Maar er zijn ook kolven met drie halzen nodig om drugs te produceren, en die vind je niet in de normale handel. De extra halzen moeten gemaakt worden door glasblazers, die ook in Nederland zitten. Die mensen zijn geen onbekenden voor justitie, maar ze kunnen hen moeilijk aanpakken, want ze blazen glas – wat niet verboden is.»

HUMO Wat zegt dit alles over de kwaliteit van het product dat de Belgische labs afleveren?

NICC «Het is een rechttoe rechtaan proces. Zelfs als je er heel weinig vanaf weet, krijg je een goed product, met 90 procent zuiverheid en meer.»

Renotte «Het is zoals in elke industriële sector. Naarmate je bedrijf rendabeler wordt, ga je meer investeren in technologische vernieuwingen die het rendement en de kwaliteit van je product verhogen.»

De afgelopen jaren stelt men een toegenomen professionalisering vast bij de grote en meer kapitaalkrachtige drugsorganisaties: hun labs worden steeds groter en zijn steeds beter uitgerust. In augustus 2013 werd tijdens een Belgisch-Nederlands-Poolse politieactie ‘het grootste xtc-lab ooit’ – met bijna 1.000 kilo MDMA! – ontdekt. Dat lab zat niet in Limburg of in de Noorderkempen, maar in een verlaten Waals dorpje in de buurt van Chimay. Tegelijkertijd viel men in Vilvoorde ook een zogeheten conversielab binnen, waar de grondstoffen voor de xtc en speed in Chimay aangemaakt werden.

Sindsdien heeft de politie nog een paar keer kunnen uitpakken met de ontmanteling van ‘het grootste lab ooit’, en het ziet er niet naar uit dat dat gauw zal ophouden.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234