Beeld ANP

De tweede golf: het vaccin

Brengt het coronavaccin redding? ‘Dat de vaccins er zo snel zijn, is geen reden om aan de veiligheid te twijfelen’

Tien maanden zijn verstreken sinds het virus voor het eerst zijn stekelige kop opstak, en het lijkt alsof we terug bij af zijn. Net nu we dachten dat de pandemie zachtjes aan het uitdoven was, laait ze in heel Europa in alle hevigheid weer op. Waar blijft dat vaccin in vredesnaam?

CORINNE VANDERMEULEN (vaccinologe KU Leuven) «Maggie De Block heeft gezegd dat de eerste dosissen in maart volgend jaar zullen arriveren, maar dat is slechts een beperkt aantal. Hoe goed het vaccin werkt, weten we nog niet. Daarvoor moeten we de resultaten afwachten van de fase 3-studie (de laatste fase bij de ontwikkeling van een vaccin, red.), die nu loopt.»

HUMO U hebt het over het vaccin dat de universiteit van Oxford samen met farmabedrijf AstraZeneca ontwikkelt, en waarvan ons land via de Europese Commissie 7,5 miljoen dosissen heeft besteld. Daarvan weten we dus nog niet of het werkt?

VANDERMEULEN «Uit de fase 1/2-studie, dat is een studie met een duizendtal personen van wie de helft het vaccin heeft gekregen, blijkt dat het bij 90 procent van de gevaccineerden een immuunreactie opwekt. Dat is al goed nieuws. In fase 3 worden twee nog veel grotere groepen met elkaar vergeleken om te kijken of er een verschil is in het voorkomen van coronabesmettingen.»

HUMO Het Oxfordvaccin is maar één van de kandidaat-vaccins: wereldwijd zitten er elf in de derde onderzoeksfase. Welk vaccin heeft volgens u de beste kaarten?

VANDERMEULEN «Daar kunnen we pas iets over zeggen als we de uitkomst van de fase 3-studies kennen. Wat we wel weten, is dat ál die vaccins een immuunreactie opwekken, anders zouden ze geen groen licht hebben gekregen om naar de derde fase over te gaan.»

HUMO AstraZeneca zegt in zijn protocol voor het vaccin op een efficiëntie van 50 procent te mikken. Dat lijkt vrij laag.

VANDERMEULEN «Ik vermoed dat de firma’s zich wat indekken, en eigenlijk mikken op 70 procent of meer. Want met een efficiëntie van 50 procent krijg je het virus niet onder controle. Zelfs als 100 procent van de bevolking gevaccineerd zou zijn, en we weten nu al dat dat niet kan, dan is nog maar de helft beschermd. En we moeten een groepsimmuniteit van 60 à 70 procent hebben om het virus de baas te kunnen.»

HUMO Dat wordt een lastige klus door de antivaccinatiebeweging, die sinds de corona-uitbraak weer in alle hevigheid de kop opsteekt.

VANDERMEULEN «De antivaxbeweging was vóór de pandemie al zeer actief, maar nu is het echt een storm. Ze maken online heel veel lawaai en maken veel mensen bang. Anderen zijn dan weer gewoon wat terughoudend, en dat kan ik begrijpen. Mensen kunnen niet meer volgen en worden daar angstig van. Ik hoop dat we die groep kunnen geruststellen zodra we de resultaten van de fase 3-studies hebben, en dat we ze toch kunnen overtuigen zich te laten vaccineren.

Vaccinologe Corinne Vandermeulen.Beeld ID/Bob Van Mol

»Wat de antivaxxers betreft: die zijn dikwijls ook tegen de coronamaatregelen, maar ze zullen zich toch moeten realiseren dat we het virus niet onder controle krijgen als we niet het gros van de mensen kunnen vaccineren. Voor de huidige vaccinatieprogramma’s halen we een inentingsgraad van 85 à 95 procent. Dat hebben we nodig om de verspreiding een halt toe te roepen. En om echt gerust te zijn, moeten we dat percentage ook wereldwijd halen.»

HUMO Er spelen ook allerlei economische en politieke belangen: China en Rusland kwamen wel héél snel met een potentieel vaccin van eigen vinding op de proppen, en Trump beloofde maanden geleden dat Amerika in de herfst, niet toevallig nog vóór de presidentsverkiezingen, een vaccin zou hebben. Dat is natuurlijk koren op de molen van de antivaxers.

VANDERMEULEN «Dat sommige leiders zo kortzichtig zijn, is betreurenswaardig: zo voed je bij veel mensen het wantrouwen. Maar dat vaccins versneld worden ontwikkeld, is op zich geen reden om aan de veiligheid ervan te twijfelen. Het zijn vooral de wachttijden tussen studies die worden ingekort. In zo’n fase 3-studie krijgen 30.000 mensen het vaccin: er zal dus heel veel informatie beschikbaar zijn, méér zelfs dan voor sommige andere vaccins. De farma-industrie heeft er geen enkel belang bij een vaccin te produceren dat niet absoluut veilig is: je kunt je wel inbeelden wat voor schadeclaims dat zou opleveren.»

HUMO Als de eerste vaccins niet goed werken, verliezen mensen hun vertrouwen en laten ze zich later niet meer inenten met een beter werkend vaccin. Dan staan we nog verder van huis.

VANDERMEULEN «Dat is inderdaad het risico. Een efficiëntie van 50 procent is beter dan niks, maar zo’n vaccin lijkt me toch alleen aangewezen als er echt geen alternatieven zijn.»

HUMO De griepprik heeft óók maar een efficiëntie van 50 procent en werkt slecht bij ouderen, net één van de belangrijkste risicogroepen.

VANDERMEULEN «Om gezondheidswerkers te beschermen is het griepvaccin wel efficiënt. De werkzaamheid is zeker voor verbetering vatbaar, maar eenvoudig is dat niet. Men probeert het al meer dan twintig jaar, voorlopig zonder succes.»

HUMO Voorbeelden genoeg van virussen waarvoor al decennialang vergeefs naar een vaccin wordt gezocht. Moeten we rekening houden met de kans dat er ook voor covid-19 helemaal geen vaccin wordt gevonden?

VANDERMEULEN «Ik ben redelijk hoopvol. Men twijfelt soms omdat mensen een tweede keer besmet kunnen raken, en bij sommige patiënten de antistoffen na een tijd verdwijnen, maar recent is daar een mogelijke verklaring voor gevonden. Bij mensen die aan corona overleden zijn, bleek dat het virus de productie-eenheden voor de cellen die antistoffen aanmaken, beschadigt. Met een vaccin is dat weinig waarschijnlijk.»

HUMO Hebben we iets geleerd uit de vaccins die werden ontwikkeld voor SARS en MERS, twee virussen die ook tot de coronafamilie behoren?

VANDERMEULEN «De covid-vaccins die nu het verst staan, zijn gebaseerd op dat onderzoek. Fase 1 was al afgerond, maar de studies zijn toen stopgezet omdat de virussen verdwenen waren. Ik hoop dat de farmawereld nu inziet dat zulke onderzoeken best worden voortgezet. Wanneer er dan een soortgelijk virus uitbreekt, hebben we meer informatie, en dat zal ons helpen om sneller een vaccin te ontwikkelen.»

HUMO Weten we al of één prik voldoende zal zijn? Of zullen we, zoals met de griep, elk jaar om een nieuw covid-vaccin moeten?

VANDERMEULEN «Dat hangt af van de sterkte van de immuunreactie die kan worden opgewekt. Het klopt wel dat de bescherming op lange termijn beperkt is als je geen herhalingsdosis geeft. Maar als we erin slagen om meteen de héle wereldbevolking gevaccineerd te krijgen, krijgen we het virus misschien onder controle en is die hervaccinatie niet nodig. Anders blijft het virus circuleren en krijgt het de kans om te muteren: in het slechtste geval werken de vaccins dan niet meer en moet je er nieuwe ontwikkelen.»

HUMO Het griepseizoen komt er ook aan. Kan het ene virus het andere versterken?

VANDERMEULEN «Of het coronavirus genetisch materiaal kan uitwisselen met een griepvirus, moet u aan een viroloog vragen (lacht). Het gevaar bestaat wel dat mensen die de griep hebben, een zwaardere vorm van covid-19 krijgen. Je immuunsysteem staat namelijk al onder druk door de eerste infectie. Als je er dan nog één bovenop krijgt, zou die weleens ernstiger kunnen verlopen. Daarom wordt er dit jaar ook extra ingezet op griepvaccinatie.»

HUMO Ook als het vaccin er is, waarschuwen virologen, zullen we ons nog lang aan de coronamaatregelen moeten houden. Is het vaccin niet het verlossende wondermiddel waarop we hopen?

VANDERMEULEN «Een werkzaam vaccin is wél een wondermiddel. Maar alleen als er voldoende dosissen zijn om iedereen te vaccineren.»

HUMO Enkele vaccins zijn nu al in productie gegaan, terwijl ze voor hetzelfde geld niet goed genoeg zullen werken.

VANDERMEULEN «Het is een gok. Het gaat ook om enorme investeringen: bij de productie van vaccins komt heel wat kijken. Maar kennelijk hebben die firma’s toch voldoende vertrouwen in hun vaccin om de productie al op te starten. Dat kunnen we als een positief teken beschouwen.»

HUMO Als we een strohalm zien, klampen we ons er als een bezetene aan vast!

Hoe beleeft u de tweede coronagolf? Bent u van plan zich te laten vaccineren zodra dat kan? Waarom hebt u (geen) vertrouwen in het vaccin? Laat het ons weten en verschijn in Open Venster!

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234