Cath Luyten: 'Een scheiding verplicht je om grondig naar jezelf te kijken. Wie ben ik? Wat kan ik? Dat is een proces van pijn, maar daar ben ik nu voorbij' Beeld Charlie De Keersmaecker / Humo
Cath Luyten: 'Een scheiding verplicht je om grondig naar jezelf te kijken. Wie ben ik? Wat kan ik? Dat is een proces van pijn, maar daar ben ik nu voorbij'Beeld Charlie De Keersmaecker / Humo

'Buurman, wat doet u nu?'

Cath Luyten: ‘Je maakt samen een kind met de gedachte dat de liefde standhoudt’

‘Buurman, wat doet u nu?’ is, naast een gekwelde hartenkreet wanneer er aan de andere kant van de muur weer eens een lockdownfeestje gevierd wordt, het moois waarop Cath Luyten (43) trakteert. In het vijfde seizoen van het programma op Eén brengt ze telkens twee dagen door bij een bekende gastheer of -vrouw die ze – gretig, gulzig, maar zonder ooit een stokebrand te worden – vraagt hoe je dat nu doet, leven. Dat moet ze straks zélf vertellen aan een drietal kilo rozig geluk: Luyten wordt weldra voor de tweede keer moeder.

CATH LUYTEN «‘Buurman, wat doet u nu?’ gaat natuurlijk al lang niet meer over Nederlanders, zoals dat in de eerste seizoenen het geval was. Toch is het nog steeds hetzelfde programma: ik kijk hoe mensen leven, en vraag wie ze zijn. De vlag dekt de lading ook nog altijd. Beschouw je onze aardkloot als een dorp, dan is iederéén onze buurman.

»Het valt me steeds makkelijker om ‘Buurman, wat doet u nu?’ te maken. Ik weet nu hoe ik de dingen het best aanpak, op welke manier ik iets gedaan krijg van iemand, en dat rustig beter is dan kinetisch.»

HUMO Hoe maak je het verschil met andere programma’s waarin een gast de kleren van het lijf wordt gevraagd? Hoe ontsnap je uit het peloton waarin ook ‘Het huis’ en ‘De Columbus’ fietsen?

LUYTEN «Een belangrijk verschil zit ’m in de keuze van de gasten. ‘Het huis’ mikt bijvoorbeeld op mensen die hier en nu heel zichtbaar zijn, terwijl ik in ‘Buurman, wat doet u nu?’ eerder gasten zoek die wat naar de achtergrond zijn geschoven. Op een redactievergadering worden Bart Peeters en Siska Schoeters ook weleens gesuggereerd, maar uiteindelijk gaan we toch altijd voor mensen die een tijdlang in het licht stonden, maar van wie we niet weten hoe het hun daarna vergaan is. Mijn ideaal: heel weinig weten op voorhand, en heel veel na die twee dagen samen.

»Ik vind het ook belangrijk dat we die mensen thuis portretteren, in hun eigen habitat. Het mag geen voyeurisme worden, natuurlijk, maar wel: een béétje binnenkijken. De manier waarop iemand koffiezet, kan zoveel zeggen.»

HUMO Geef ’s een voorbeeld van zo’n veelzeggend detail?

LUYTEN «Toen ik bij Sandra Kim was, sliep ik ’s nachts in m’n camper – corona, weet je wel. Maar ik kreeg de sleutel van het huis, voor als ik naar het toilet moest. En daarbij zei ze me ook dat ik dan mijn schoenen moest uitdoen, en de fluoroze Crocs kon aantrekken die ze had klaargezet. Dat is het hele verhaal van Sandra Kim in één ogenschijnlijk kleine anekdote: als kind liet ze mensen met haar aan de haal gaan en mocht ze haar eigen leven niet leiden. Daarom waakt ze nu heel erg over haar grenzen, en zorgt ze ervoor dat de dingen op haar voorwaarden gebeuren.»

HUMO Worden er soms ook grenzen gesteld als het over de gespreksonderwerpen gaat? Ik kan me voorstellen dat niet iedereen full monty wil.

LUYTEN «Ik had het boek van Petra De Sutter gelezen, en was natuurlijk geïntrigeerd: hoe voelt dat, geboren zijn in het verkeerde lichaam? En hoe begin je aan zo’n transitie? Maar al in het eerste telefoongesprek vertelde ze dat dat allemaal verleden tijd was voor haar. Ze wilde het hebben over wie ze is, niet over wie ze was. Dat respecteer ik. Ik kan me voorstellen dat andere makers haar dan niet uitnodigen, of tegen de afspraken in toch gaan zitten peuteren. Maar dat kan ik niet zo goed aan – ik hou er niet van om mensen ongemakkelijk te maken.»

HUMO Dat is je grote sterkte, denk ik, ook in het leven zonder camera’s: je straalt nog geen hint van verraderlijkheid uit. Mensen moeten niet op hun hoede zijn voor je.

LUYTEN «Dat is wel zo’n beetje hoe ik in het leven sta, ja: ik weiger om misbruik te maken van mensen. Ik wil niet iemand zijn aan wie je je kunt prikken. Er is ook maar één versie van mezelf. Ik heb mezelf geen persona aangemeten, bedoel ik, een camera verandert me niet. Als ik ooit niet meer voor televisie werk, zal ik in de wachtkamer van de dokter nog altijd nieuwsgierig rondkijken, op zoek naar een gesprek. Ik zie dat trouwens niet als een verdienste. In nieuwsgierigheid kun je je niet scholen: je wordt zo geboren.»

HUMO Door de pandemie waren de agenda’s van je gasten dit seizoen vaak behoorlijk leeg.

LUYTEN «Eerst vond ik dat een nadeel. Ik hou ervan om mensen in actie te zien – dat zegt zoveel over wie ze zijn. Maar uiteindelijk bleek het toch een voordeel. De sfeer van de gesprekken was bedaagder, mensen gingen er eens goed voor zitten, en dat zorgde voor meer intimiteit.»

HUMO Die intimiteit kon niet bezegeld worden met doortastend kussen of knuffelen. Terwijl je net heel lichamelijk bent.

LUYTEN «Dat vond ik heel frustrerend. Als je twee dagen samengeleefd hebt met iemand, en dat was intens en broeierig, dan wil je die andere bij het afscheid vastpakken, hè. Ik had het daar moeilijk mee, en mijn gasten soms ook. Ik begrijp het, maar… Ik begrijp het tegelijk ook niet.»

‘Ik ben van nature iemand die de binnenwegjes naar het geluk kent. En dus weet ik ook dat als ik me vandaag slecht voel, de kans groot is dat ik me morgen wel weer goed voel.’ Beeld Charlie De Keersmaecker
‘Ik ben van nature iemand die de binnenwegjes naar het geluk kent. En dus weet ik ook dat als ik me vandaag slecht voel, de kans groot is dat ik me morgen wel weer goed voel.’Beeld Charlie De Keersmaecker

HET ZACHTERE EITJE

HUMO Ben je in je gesprekken vooral op zoek naar herkenning, of eerder naar vervreemding?

LUYTEN «Het tweede, geloof ik. Ik ben alleszins heel nieuwsgierig naar mensen die een ander leven leiden dan ik. Neem nu Stefan Everts, de gewezen motorcrosskampioen: een carrière lang was winnen het enige dat belangrijk was. En hij hééft veel gewonnen: in zijn kelder staan duizenden – geen honderden, nee: duizenden – bekers. Dat staat ver van me af, want zelf voel ik de drang niet om me te meten met anderen. Ik heb het leven nooit opgevat als een wedstrijd. Precies daarom vind ik zo’n man dan interessant. Ik was heel curieus naar het zachtere eitje. En dat is er, zo bleek. Nadat malaria hem net niet het leven had gekost, kwam er veel meer zachtheid blootliggen. Zijn zoon Liam is een minstens zo getalenteerde motorcrosser, maar Stefan benadrukt voortdurend dat hij het niet op de manier van zijn vader mag doen. Hij hoeft niet met die tunnelvisie van winnen-winnen-winnen op te groeien. Dat je ook goed kunt leven zonder hardheid: dat is toch een mooie les?»

HUMO Mensen als Stefan Everts, Petra De Sutter en Sandra Kim hebben iets groots en massiefs meegemaakt, iets dat hun leven in een radicaal andere plooi legde. Is er ook in jouw leven zo’n ijkpunt?

LUYTEN «Van grote rampen ben ik voorlopig gespaard gebleven. Maar er was natuurlijk wel de scheiding met Frank (Raes, red.). En ik weet natuurlijk wel dat zo’n scheiding iets normaals is geworden, iets triviaals haast – maar zo voelt het niet als je het zelf doormaakt.»

HUMO Eind 2019 formuleerde je het zo: ‘Ik ben gelukkig, en tegelijk ben ik aan het rouwen.’

LUYTEN (knikt) «Toen was ik de dingen nog volop aan het verwerken. Het was een rouwproces waarvan ik de impact vooraf totaal verkeerd had ingeschat. Ik moest afscheid nemen van iets dat goed was, me stabiliteit gaf, mijn hele leven was. En ik kan me voorstellen dat mensen nu denken: ‘Doe dat dan gewoon niet?’ Maar er was geen andere optie voor mij. Onder dat geluk zeurde iets dat ik onmogelijk kon negeren.

»Nu we weer wat verder zijn in de tijd voel ik me… (Aarzelt) Dankbaar, wilde ik zeggen, maar dat klopt toch niet helemaal. Ik ben wat sterker geworden – dat is het. Ik zie nu beter wat ik zelf aankan, wat ik waard ben in m’n eentje. Ik weet: als ik er ooit helemaal alleen voor kom te staan, zal ik mezelf kunnen redden.»

HUMO Definieerde je jezelf daarvoor dan louter aan de hand van je relatie?

LUYTEN «Niet per se. Het werd wel zo gezien: als je mijn naam googelde, kwam je automatisch ook bij Frank uit. En we werkten dat zelf natuurlijk in de hand – we praatten over elkaar, we gaven dubbelinterviews. Maar toch voelde het niet alsof we niet los van elkaar bestonden. Frank moest vaak naar het buitenland voor voetbalwedstrijden, ik trok voor m’n werk de halve wereld rond: wij deden het ook heel goed zónder elkaar.

»Dus neen, het was zeker niet zo dat we op een ongezonde manier in elkaar oplosten. We bestonden ook nog apart. Maar het is wel zo dat een scheiding je verplicht om grondig naar jezelf te kijken. Wie ben ik? Wat kan ik? Wat is van mezelf, en wat hoorde bij de relatie die ik had? Dat is een proces van pijn, hè – er speelt gemis, er zeurt schuld, er is de onbeholpenheid die bij zo’n drastische afslag in een mensenleven hoort. Daar ben ik nu voorbij. De grote, definitieve antwoorden zijn er natuurlijk nooit gekomen. Maar na een tijdje was er wel genoeg om verder te gaan.»

null Beeld Charlie De Keersmaecker
Beeld Charlie De Keersmaecker

HUMO Het vloekt allemaal wat met je opgeruimde, fundamenteel vrolijke aard.

LUYTEN «Er zijn zware dagen geweest. Opstaan en weten: dit kan ieders dagje worden, maar niet het mijne. Maar de ruwe, donkere melancholie ken ik gelukkig niet. Ouder worden heeft me geleerd om voorbij de dag te kijken. Ik weet dat ik van nature iemand ben die de binnenwegjes naar het geluk kent. En dus weet ik ook dat als ik me vandaag slecht voel, de kans groot is dat ik me morgen wel weer goed voel. Het perspectief gaat nooit weg.

»Het is inderdaad zo dat ik lang ben kunnen blijven hangen in een soort van jeugdigheid. Ik wás echt zo: zorgeloos, vrolijk, dribbelend tussen de kegeltjes die klaarstonden op het veld. En nog altijd word ik lichtjes opstandig als mensen fatalistisch de schouders ophalen, en zeggen dat iets niet mogelijk is. Die levenslust en die nieuwsgierigheid heb ik bewaard. Maar tegelijk heb ik intussen wel begrepen dat het leven niet de hele tijd een picknick is met een eindeloze voorraad broodjes garnaalsla.»

HUMO In ‘Buurman, wat doet u nu?’ vertelt Sandra Kim over zelfmoordgedachten. Begrijp je dat soort donkerte?

LUYTEN «Ze vertelde het al vrij kort na onze kennismaking: het was duidelijk iets dat ze kwijt wilde. Ik schrok van de openhartigheid, maar tegelijk benadrukte ze ook dat het maar tien zwarte minuten waren geweest – niet langer. Ze had beseft dat ze haar ouders en haar zus zo graag zag, dat er nog een leven mogelijk was buiten dat van een kindsterretje dat door haar manager platgewalst werd.

»Maar je wilde weten of ik die donkerte begrijp? Da’s een moeilijke vraag. Ik weet dat ze bestaat, ja. En ik vind het boeiend om in zo’n verhaal te woelen – ik loop niet weg van de tragedie. Maar ik ben dan toch altijd blij als er iets van een happy end aan zo’n verhaal zit. Het licht aan het einde van de tunnel, dat heb ik toch heel erg nodig. Ik denk niet dat ik ooit al iemand geportretteerd heb die zich fundamenteel verraden voelt door het leven. Iemand bij wie de gordijnen zelden nog opengaan.»

HUMO Ben jij goed voor de mensen rond je?

LUYTEN «Dat denk ik wel. Maar als ik zelf in een dip zit, laat ik ze niet van me horen. Dat wordt weleens gezien als een gebrek aan vertrouwen. Maar dat is het niet. Het heeft niets te maken met schaamte, of met niet willen delen. Ik wil anderen gewoon niet tot last zijn. Iedereen moet al aan zoveel het hoofd bieden – ik kom daar dan niet graag tussengefietst met mijn probleempjes. Waarom zou ik dat doen?»

HUMO Omdat het je zou kunnen helpen?

LUYTEN «Mja… Er is dan een zekere schroomvalligheid. Ik doe het nadien, als alles opgelost is: dan krijgen mijn naasten het hele, eerlijke relaas.

»Het is zeker geen stoerheid. Ik ben niet stoer – zelfs niet een klein beetje. Ik heb nog nooit in mijn leven gedacht: ik kan het alleen aan. Ik heb mensen rond me nodig, en ik floreer door sociaal contact. Gesprekken! Relaties! Intimiteit! Zónder anderen zou ik mijn dagen ongewassen en lusteloos op de bank doorbrengen, de fles wijn binnen handbereik.»

HUMO (Kijkt betrapt)

LUYTEN «Hoe ouder ik word, hoe beter ik besef dat er helemaal geen handleiding voor een goed leven bestaat. En dat ik iemand anders dus ook geen lesjes te doceren heb. Maar voor mij begint alles met: de gordijnen opengooien, elke ochtend weer.»

‘Ik was bang voor de reactie van mijn ouders toen ik opnieuw zwanger was, maar toen we met het nieuws kwamen, in volle coronatijd, vielen ze ons huilend in de armen. ‘Er is weer hoop,’ zeiden ze.’ Beeld Charlie De Keersmaecker
‘Ik was bang voor de reactie van mijn ouders toen ik opnieuw zwanger was, maar toen we met het nieuws kwamen, in volle coronatijd, vielen ze ons huilend in de armen. ‘Er is weer hoop,’ zeiden ze.’Beeld Charlie De Keersmaecker

KLEINE BOEDDHIST

HUMO Straks krijgen jij en je partner, regisseur Eshref Reybrouck, jullie eerste kindje samen. Bill, je zoon met Frank Raes, is intussen 13. Weet je nog wat voor moeder je was in zijn eerste jaren?

LUYTEN «Ik was heel ontspannen, geloof ik. Helemaal niet overbezorgd. Ik kan mij niet herinneren dat ik het moederschap als dansen boven een ravijn zag. Neen, ik vond het fijn. Ik was er heel gulzig in, en ik vertrouwde erop dat alles goed zou gaan. En er was de rust van Frank, die zelf al kinderen had. Het hielp natuurlijk dat Bill een heel makkelijke baby was. Dat kan natuurlijk helemaal anders zijn nu. Maar ik hoop dat ik het toch met diezelfde rust van toen zal aanpakken.»

HUMO Je hebt ooit een buitenbaarmoederlijke zwangerschap gehad.

LUYTEN «Zonder dat te weten, want er was een verkeerde diagnose gesteld. Het werd net op tijd ontdekt: een halfuurtje later, en ik was er niet meer geweest.»

HUMO Maar het heeft er niet voor gezorgd dat een zwangerschap per definitie traumatisch is voor je?

LUYTEN «Neen, omdat ik toen nooit geweten heb dat ik zwanger was – tot het gebeurde. Dat is een groot verschil. Als je zit te wachten op een kindje, als je weet dat er iets aan het groeien is in je buik, en dan gaat het mis – dan is er verlies. Maar ik heb toen nooit geweten dat ik leven in me droeg.»

HUMO Het wordt het eerste kindje voor je vriend.

LUYTEN «Ja. Het grote avontuur! Het merendeel van zijn vrienden heeft al lang kinderen, en zij verkneukelen er zich nu in: de Esh, die altijd ver weg liep als er een pamper ververst moest worden, wordt nu zelf vader. Maar ik heb er het volste vertrouwen in: hij lijkt me een geboren papa.

»Esh is 40 nu: ook niet meer de leeftijd van de grote onbezonnenheid, hè. We hebben er ook bewust voor gekozen. Het moest niet van hem, maar ik zag en voelde aan alles dat een kind het plaatje compleet zou maken.»

HUMO Hij gaat nu ook de kwetsbaarheid ervaren die jij al kent.

LUYTEN «Da’s waar: ik weet al hoe het voelt, een ouder zijn, en hoe er nergens een harnas te vinden is dat je beschermt tegen die diepe kwetsbaarheid. Esh zal nu voor het eerst die heftigheid voelen. Dat besef: ik moet zorgen! Terwijl ik al weet wat er komt, en een zoon heb die 13 is en zijn moeder vraagt om hem stapsgewijs los te laten. Ik begin met een geruster hart aan de opvoeding.

»Ik ben heel nieuwsgierig om Esh te zien als vader. Hij zal gebeten worden door de liefde voor ons kind, maar op welke manier precies? Zal hij rustiger worden, of net rustelozer? Dat is wel opwindend: ik ga mijn lief opnieuw leren kennen.»

HUMO Kijkt Bill ernaar uit?

LUYTEN «O ja: hij wilde heel graag nog een broer of een zus.

»Ik vind 13 een heerlijke leeftijd. Af en toe schemert er al iets van een puber in Bill, alsof hij op kleine voorproefjes trakteert van hoe het straks zal zijn. Maar het grootste deel van de tijd is hij een vrolijke, nieuwsgierige jongen die volop aan het ontdekken is wat dat nu precies is, vrijheid. ’s Morgens sprint hij op zijn fietsje naar school, en ’s avonds krijg ik dan een berichtje: ‘Ik ga nog even skaten.’ Ik vind het zo mooi, de opwinding die bij die leeftijd hoort, het glunderende thuiskomen. Bill heeft nu z’n eerste bankkaart, en uiteraard kijk ik de afschriften na. Zozo, wéér een worstenbroodje van de Panos, denk ik dan (lacht). Ik ben trots: ik zie een jongen die zijn geluk najaagt. Die ook gewoon heel gelukkig ís.»

HUMO Vond je het moeilijk om hem de scheiding uit te leggen?

LUYTEN «Neen, omdat ik altijd heel open ben tegenover hem. Nu, heel diep onder het oppervlak bromt er misschien wel iets van schuld – je maakt toch altijd een kind met de gedachte dat het in iets onwrikbaars terechtkomt, in liefde die standhoudt. Maar anderzijds: ik heb het gevoel dat ik Bill wel wapen tegen het leven. Dat het goed is dat hij weet dat het leven niet altijd precies brengt wat je ervan verlangt. (Denkt na) Het is een interessante vraag, toch: moet je zorgeloosheid nastreven voor je kind? Of kun je het best al heel vroeg leren dat er op elk mooi paadje ook wolfsklemmen liggen? Voor Bill is het duidelijk het tweede geworden. In stukjes en stapjes tonen dat het leven naast sensationeel mooi ook gruwelijk lelijk kan zijn: misschien is dat toch niet zo slecht?

»Ik heb bijvoorbeeld ook nooit flauw gedaan over iets groots als de dood: sterven doen we allemaal, en dat heb ik mijn zoon ook altijd zo gezegd. Nu al, op zijn 13de, omarmt hij dat besef. Terwijl ik daar zelf verschrikkelijk immatuur in ben. Ik ben nog altijd dat kind uit een gelukkig gezin dat niet wil aanvaarden dat aan dingen – aan mensenlevens! – een einde komt. Bill is daar beter in: hij is soms een kleine boeddhist.»

HUMO Zijn jouw ouders blij met het nieuwe kleinkind dat er zit aan te komen?

LUYTEN «Ik was daar toch een beetje bang voor. Ik had mijn vader ooit horen zeggen dat drie kleinkinderen – eentje van mij, en twee van mijn zus – wel volstonden. Je moet weten: mijn moeder en vader zijn heel betrokken grootouders, en in de eerste jaren van Bill namen ze veel van de zorg op zich. Ik kon me wel voorstellen dat ze niet echt zaten te wachten op wéér pampers. Maar toen Esh en ik in november van vorig jaar met het nieuws kwamen, in volle coronatijd, vielen ze ons huilend in de armen. ‘Er is weer hoop,’ zeiden ze, ‘er is weer hoop!’ Ik schrok van dat zinnetje, maar ik begreep het ook meteen. Mijn ouders zijn met pensioen, maar ze zijn nog heel actief. En corona heeft alle pit uit hun leven gehaald. Zeker toen, in november, leek er geen perspectief voor hen te zijn, geen mogelijkheid om plannen te maken. En plots was er dus wel iets om naar uit te kijken. Het was enorm ontwapenend om die pure blijdschap te zien.»

HUMO Kom je graag thuis, in Koewacht, het decor van je jeugd?

LUYTEN «O ja. Het gelukkigst ben ik nog altijd als ik met mijn fietske door de polders raas. Het is mijn enige manier om écht tot rust te komen. Het is ook de enige plaats waar ik graag alleen ben. (Peinzend) Ik geloof dat ik niet héél ver ben weggelopen van het meisje van toen. Nu, dat betekent niet dat ik dat meisje nog wil zijn. Ik roep die oude versie van mezelf niet dagelijks op, het is geen ideaalbeeld waar ik naar terug wil. Maar ik geloof wel dat ik goed ben in trouw blijven aan mezelf. Dat de vrouw uit Antwerpen het meisje uit Koewacht altijd zal blijven herkennen, en vice versa. Net als iedereen loop ik maar wat beduusd te klooien. Maar het is wel verdomd plezíérig klooien.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234