Cathy van der Ha ontmaskerde en won vorig jaar 'De mol' en redt nu de Grieken

Hoe zou het eigenlijk zijn met... de winnares van de vórige editie van ‘De mol’? En bij uitbreiding: met het uitgeklede Griekenland, waar ze woont? Cathy van der Ha levert de correcte antwoorden: ‘uitstekend’ (vraag één) en ‘rampzalig’ (vraag twee).

'In België zijn de mensen kribbig omdat ik een deel van mijn prijzengeld besteed heb aan vluchtelingen'

Van der Ha (38) woont met haar man en twee kinderen op het platteland in de buurt van Thessaloniki, in het noorden van Griekenland – ‘tussen de olijfbomen en de schapen, ja.’ Vorig jaar deed ze er vier maanden vrijwilligerswerk in een vluchtelingenkamp, meteen ook de bezigheid waar ze een aanzienlijk deel van haar ‘De mol’-prijzengeld aan besteedde.

Cathy van der Ha «Toen een jaar geleden de grenzen gesloten werden, zaten tienduizenden vluchtelingen plots vast. Omdat ze nergens anders naartoe konden, vestigden ze zich op grote stukken braakliggend terrein, en richtten ze daar geïmproviseerde kampen op. Idomeni is het bekendste voorbeeld uit de regio, maar ik focuste me op een kleiner kamp dat ontstond op de parking van een tankstation, waar zo’n 2.500 mensen verbleven.

'80 procent van de Griekse gezinnen heeft het moeilijk om rond te komen, en binnenkort staat 20 procent misschien op straat.'

»Het begon allemaal met twee andere mama’s van de school van mijn kinderen, maar algauw waren we met een groep van vijftien ouders. We probeerden in te schatten wat de dringendste noden waren, en kregen ook lijstjes mee uit het kamp. Soms waren de bestellingen heel prozaïsch – ‘Twintig kilogram ajuin, vijftig kilogram rijst’ – maar vaak ging het om heel specifieke dingen. Een whiteboard voor in het geïmproviseerde schooltje voor de kinderen, bijvoorbeeld. Of een woordenboek Koerdisch - Engels. Heel moeilijk te vinden, hoor: ik heb het uiteindelijk op Amazon gekocht.

»In dat beginstadium waren het vooral vrijwilligers die de vluchtelingen hielpen. Ik heb toen prachtige dingen gezien: kleine Amerikaanse ngo’s die naar hier reisden, Duitse schrijnwerkers die een schooltje kwamen timmeren, idealisten die eerder al op Lesbos vluchtelingen uit het water hadden gehaald... Er wordt weleens beweerd dat die vrijwilligers hier hun geweten komen sussen, of te veel een ‘kijk mij eens een nobel mens zijn’-attitude uitstralen. Dat zal misschien wel zo zijn, maar ze dóén het toch maar mooi.»

HUMO Er werden allicht geen polonaises gedanst in het kamp.

Van der Ha «De smartphone was er de brenger van veel slecht nieuws. Vluchtelingen kregen voortdurend trieste berichten van het thuisfront: wéér een gestorven familielid, wéér een verdwenen vriend.

»Door het sluiten van de grenzen waren mensen ook wanhopig over hun eigen situatie. ‘Hadden we dat geweten, we waren niet gekomen.’ En: ‘Ik was liever thuis gestorven.’ Heel begrijpelijk, vind ik: je ontvlucht een afschuwelijke oorlog, en vervolgens strand je in een land waar je geen enkel perspectief hebt. Want als je tot in België of Duitsland raakt, heb je tenminste nog een káns op een mooie toekomst. In Griekenland is er niets. Op dit moment zijn er nog steeds ongeveer 65.000 vluchtelingen die hier gewoon verblijven – de volwassenen zonder werk, de kinderen zonder school. Ze kunnen niet verder en ze kunnen niet terug: hun leven staat stil.»

HUMO Intussen heeft de overheid wel ingegrepen: het gros van de kampen wordt nu geleid door het leger.

Van der Ha «Klopt, maar een geweldige verbetering is dat niet. Mensen slapen nog altijd in tentjes – alleen staan er nu grote hangars boven die tentjes. Er zijn alleen mobiele toiletten, douchen gebeurt veelal met koud water, de elektriciteit valt regelmatig uit. De overheid gebruikt het Europese geld niet altijd even rationeel. Zo is het vluchtelingen bijvoorbeeld ten strengste verboden om zelf te koken: ze mogen alleen voedsel aannemen dat geleverd wordt door een cateringbedrijf. En dan heb ik het niet over copieuze vleesschotels, hè: vluchtelingen krijgen een bordje aardappelen, rijst of linzen.

»De medische zorg is ook ondermaats in de kampen. Er is een bizarre wet die stelt dat alleen Griekse dokters hulp mogen verlenen. Heel veel buitenlandse artsen waren als vrijwilliger naar Griekenland gekomen, maar mochten daar dus niet helpen. Hetzelfde voor tandheelkunde: in Idomeni was er één mobiele tandartsenpost voor een paar tienduizend mensen.»

HUMO Hoe reageerden de Grieken op je engagement?

Van der Ha «Zoals op alles: heftig gepolariseerd. Er zijn er die het toejuichen, en er zijn er die niets meer met mij te maken willen hebben. ‘Zo lok je nog meer mensen naar hier,’ luidt dan het argument. (Verontwaardigd) Die mensen zouden gewoon eens één dagje moeten meedraaien in zo’n kamp. Nu goed: dat soort reacties heb je overal. Ik was onlangs weer even in België, en ook daar waren sommigen kribbig omdat ik het prijzengeld van ‘De mol’ voor een deel besteed heb aan vluchtelingen. Het is de tijdgeest, zeker?»

HUMO Ik kan de ‘Ook dat nog!’-reactie van veel autochtone Grieken wel ergens begrijpen.

Van der Ha (zucht) «Ja: we zitten in jaar acht van de crisis, en de toestand wordt echt catastrofaal. Want wie spaargeld had, teerde daar de afgelopen jaren op. Maar spaargeld raakt op, hè. Ik las net nog dat intussen 80 procent van de Griekse gezinnen het moeilijk heeft om rond te komen. De verhalen zijn ook niet overdreven. Ik ken effectief gezinnen waar de beide ouders hun werk verloren hebben, en de kinderen op school flauwvallen van de honger.

»Je voelt aan alles dat er iets gaat gebeuren – alleen kan niemand voorspellen wat. Iedereen wacht af: ‘What’s next?’ En soms hoor ik mensen hier zeggen dat Griekenland rock bottom is gegaan, en dat het dus alleen maar beter kan worden. Ik betwijfel dat: het wordt gewoon nog slechter. Veel mensen kunnen hun lening niet meer terugbetalen. Investeringsmaatschappijen willen die leningen nu massaal opkopen: best mogelijk dat straks 20 procent van de Grieken op straat staat.

»De regering van Alexis Tsipras pocht nu met een klein begrotingsoverschot. Maar wat ben je daarmee als je niet voor je mensen zorgt? Er zijn scholen waar ouders hun kinderen wc-papier moeten meegeven. In de openbare ziekenhuizen plas je in een plastic fles, en moet je je eigen lakens meebrengen. En liefst ook je eigen verpleegster: nachtdienst is er niet.»

HUMO Er wordt gefluisterd over vervroegde verkiezingen in mei of juni.

Van der Ha «Veel mensen zagen in Syriza de grote redding, maar intussen is gebleken dat de partij van Tsipras even ziek is als alle andere. Veel Grieken zijn misnoegd en willen vervroegde verkiezingen. Maar op wie gaan ze dan stemmen? Gouden Dageraad? Dan wordt de toestand nog problematischer.

»Vroeger stond de boel hier voortdurend in de fik: er werd gestaakt en betoogd, de bevolking was heel strijdbaar. Nu is iedereen murw geslagen, en wachten de meeste mensen af wat er gaat gebeuren. Of ze verlaten Griekenland. Het is al lang niet meer de brain drain van in het begin van de crisis: ook lager opgeleiden trekken nu naar het buitenland. Er is een grote Griekse diaspora: iedereen heeft wel ergens in Europa een familielid. Liever dan in de ellende te blijven zitten, gaan ze daar in een Grieks restaurantje werken. Er is hier trouwens veel vraag naar Nederlandse les: nogal wat Grieken willen naar België of Nederland. Ze hebben een aandoenlijk rooskleurig beeld van Noord-Europa. Dat hebben de Grieken gemeen met de vluchtelingen: ook die geloven veelal dat, als ze in België of Duitsland raken, hen een prachtige toekomst wacht. Ze dwepen ook echt met Angela Merkel: Mutti Merkel is voor veel vluchtelingen een patroonheilige geworden.»

HUMO Laten we maar eindigen met iets luchtigs...

Van der Ha «Ha, ik vroeg me al af wanneer je me naar mijn ‘De mol’-pronostiek zou vragen. Ik denk dat het Robin is. Davey heeft zich weliswaar het meest verdacht gemaakt, maar dat lijkt me te obvious. Tenzij het deze keer een in your face-mol is, natuurlijk: in dat spel kan alles.»

HUMO Bewaar je los van je winst eigenlijk fijne herinneringen aan je deelname?

Van der Ha «O ja. Het gedoe rond het programma heb ik snel van me afgeschud, en wat overblijft is iets prachtigs: pure vriendschap. We hebben een vrolijk WhatsApp-groepje met alle deelnemers, en we zoeken elkaar nog vaak op. Eind mei komen ze trouwens allemaal op bezoek in Griekenland. Echt, het is heerlijk geweest: eigenlijk zou iedereen één keer in zijn leven aan ‘De mol’ moeten meedoen.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234