Cees NooteboomBeeld Hollandse Hoogte / Werry Crone

boeken★★★½☆

Cees Nooteboom: ‘Afscheid’ en Daan Heerma Van Voss: ‘Coronakronieken’

Aan de pest hebben we klassiekers als ‘Decamerone’ van Giovanni Boccaccio en ‘De pest’ van Albert Camus te danken. Covid-19 levert vooralsnog iets minder beklijvende boeken op, al geven Daan Heerma van Voss en Cees Nooteboom voorzichtig tastend de juiste richting aan.

De eerste coronaroman, ‘Quarantaine’, lag op 14 mei al in de (digitale) winkel. Alleen jammer voor auteur Wim Daniëls (★ ☆☆☆☆ ) dat er geen prijzen zijn voor snelheid, want voor zijn stijl zal hij ook niet gauw bekroond worden. Zelfs lezers die in donkere tijden alleen licht verteerbare kost willen verstouwen, zullen op hun honger blijven met deze flinterdunne liefdesgeschiedenis over twee doctorandi die elkaar hoestend vinden in een bungalowpark in Frankrijk. Koortsig de liefde bedrijven viel wellicht nooit eerder zo letterlijk te nemen, maar één van de personages merkt ook terecht op dat hij in een doktersromannetje lijkt aanbeland. De minnekozende wetenschappers communiceren even vlot als de Nationale Veiligheidsraad, de plot rammelt en de coronasetting overstijgt zelden het niveau van een gimmick. Eentje om af te blijven dus, zelfs voor wie nog handgel te over heeft.

Een heel ander maar niet per se spannender boek schreef Bleri Lleshi (★ ★ ☆☆☆ ) . De filosoof en jongeren-werker uit Brussel pende met ‘Wat na corona?’ een ‘Brief aan Vlaanderen’, waarin hij een antwoord probeert te formuleren op de vraag uit de titel. Lleshi is boos en hoopt vurig dat de coronacrisis voor een systeemwijziging zal zorgen. Met dat systeem bedoelt Lleshi het neoliberale kapitalisme, en vlotjes veralgemenend bevolkt hij het met schimmige entiteiten als ‘de grote multinationals’, ‘de machthebbers’ en ‘de mainstreammedia’. De 39-jarige dj en denker stipt terecht pijnpunten van het beleid aan, maar neigt naar complotdenken als hij echt gelooft dat de Hema alleen maar weer openging omdat ‘de rijke elite’ dat wilde en niet omdat ‘de mensen’ zo snel mogelijk weer goedkope onderbroeken in huis wilden halen. De binaire tegenstelling tussen ‘economische belangen’ en ‘de gezondheid van de mensen’ die Lleshi ‘de politieke elite’ aanwrijft, is onzinnig. Alsof de volksgezondheid van morgen zonder de welvaart van vandaag kan. Bovendien had zijn eigen oplossing voor ’s werelds problemen – ‘meer investeren’ – in al haar vaagheid zomaar uit de mond van om het even welke politicus kunnen komen.

Daan Heerma Van VossBeeld De Bezig Bij

Dan stemmen de vragen die Daan Heerma van Voss in zijn ‘Coronakronieken’ oproept, meer tot nadenken. Misschien omdat ze kleiner en preciezer zijn. En omdat de Amsterdamse schrijver zijn antwoorden minder stellig formuleert. Om de sfeer van de eerste crisisweken op te roepen in de beeldrijke gedetailleerdheid die we van literatuur mogen verwachten, ging de auteur wereldwijd te rade bij bevriende dichters en schrijvers. Hun bedenkingen bij wat ons overkomt, en zijn eigen ervaringen, smeedde de schrijver van ‘De vergeting’ om tot een veellagig en meerstemmig dagboek dat minder navelstaarderig is dan je van een Heerma van Voss zou verwachten. De ensemblecast, die overigens ook menige virusfilm typeert, zorgt geregeld voor knappe observaties die niet de pretentie hebben het grote virusverhaal te doorgronden, maar er samen toch een boeiend licht op werpen. Als analyse van de pandemie missen de ‘Coronakronieken’ wellicht enige historische afstand, maar als literair verslag van onze gedeelde onzekerheden smaakt het naar meer.

Cees NooteboomBeeld De Bezige Bij

Misschien is de dichtkunst wel de literaire vorm die de beste kans heeft om door te dringen tot iets waar we de volle omvang en gevolgen nog niet van kennen. Cees Nooteboom slaagt er in zijn nieuwe poëtische publicatie ‘Afscheid’ in ieder geval in om ‘het geheimzinnige virus dat ineens de wereld beheerst’ weer te geven als de even onmiskenbare als onzichtbare aanwezigheid die het buiten zijn gedichtenreeks ook is. Nootebooms symboliek en referenties lijken af en toe net iets te zwaar voor virale verzen, maar er waren niet alleen microscopische deeltjes door de gedichtencyclus die de actualiteit waarmee hij deels werd vormgegeven makkelijk zal overstijgen. Als literaire reactie op de epidemie is ‘Afscheid’ in ieder geval het zinvolste wat momenteel voorhanden is.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234