null Beeld

Cherchez La Femme: Jehan Sadat, weduwe van de Egyptische president Anwar Sadat

In de laatste aflevering van ‘Weduwen na de val’ interviewt Peter Verlinden Jehan Sedat, de weduwe van de in 1981 vermoorde Egyptische president en alleenheerser Anwar Sadat. Het vergde wat overredingskracht eer ze de VRT-journalist wilde ontvangen, maar uiteindelijk is het onthaal in de presidentiële villa aan de Nijl in Caïro onbevangen en spontaan. ‘Kijk, in deze kamer heb ik uren en uren gestudeerd. Het is ook de plek waar mijn man altijd zat te werken. Een eenvoudig bureau, niet meer dan dat, maar wij waren gelukkig.’

'Hij wist dat hij vermoord zou worden en ik wist het ook. Maar we spraken er nooit over'

Het waren woelige tijden die Jehan meemaakte als de vrouw van Anwar Sadat. In 1949 leerden ze elkaar kennen op haar 15de verjaardagsfeest. Sadat was op dat moment een onbekende en doodarme legerofficier, die net een gevangenisstraf had uitgezeten vanwege staatsgevaarlijke activiteiten tegen de Britse kolonisator. ‘Ik had zijn proces op de voet gevolgd. De man van mijn nichtje was goed bevriend met Anwar, en hoewel mijn moeder Britse is, sympathiseerde ik toch met de mannen die zich tegen de kolonisator verzetten. Egypte is mijn land. Vanaf de allereerste keer dat ik Anwar ontmoette, was ik dus door hem gefascineerd. En dat is nooit veranderd, tot aan zijn dood.’

HUMO U was pas 15 en, in tegenstelling tot Sadat, van rijke komaf. Voor uw familie moet jullie relatie een schok geweest zijn.

Jehan Sadat «Dat klopt. Anwar kwam uit een arme familie, was al getrouwd geweest en had kinderen. Maar de liefde verricht wonderen. Ik hield zoveel van hem.

»De eerste keer dat hij bij mij thuis kwam, stelde mijn moeder hem heel veel vragen. Typisch wellicht voor een onderwijzeres. Zo vroeg ze hem wat hij vond van Winston Churchill, iemand naar wie ze als Britse vrouw enorm opkeek. Hij antwoordde: ‘Ik vind dat hij een dief is.’ Na zijn vertrek zei mijn moeder niets, maar ik wist meteen dat ze tegen ons huwelijk gekant was.

»Ik heb hem daarna gebeld in het hotelletje waar hij logeerde en gevraagd of hij geen diplomatischer antwoord had kunnen verzinnen. Hij antwoordde: ‘Jehan, ik zeg nooit iets wat ik niet meen, hoezeer ik je moeder ook respecteer – Churchill is een Brit die ons land heeft bestolen, om het belang van het Suezkanaal.’ Ik heb hem toen beloofd dat ik een volgende ontmoeting zou regelen als hij niet meer over politiek zou praten. Na een maand waarin ik alles deed om mijn moeder te behagen, lukte het me eindelijk om hem nog eens te mogen uitnodigen. Ditmaal spraken ze over Britse schrijvers en raakte ze door hem gefascineerd. Achteraf zei ze: ‘Jehan, al was zijn antwoord over Churchill niet goed, deze man is tenminste oprecht – Churchill is voor mij een held, maar uiteraard kan hij dat niet zijn voor een Egyptenaar.’ Van dan af hadden mijn moeder en Anwar een bijzonder goede relatie.»

HUMO Enkele maanden later trouwden jullie. Had u toen kunnen denken dat u ooit de first lady van uw land zou worden?

Sadat «Absoluut niet. Nooit. Weet u, in mijn tijd zochten meisjes vooral een rijke man. Anwar was heel arm, bezat helemaal niets. Ik wilde een man die toegewijd was aan zijn land, die van Egypte hield. Anwar heeft véél opgeofferd voor zijn land. Als legerofficier was hij welgesteld en had hij een gemakkelijk leven kunnen leiden. Maar hij kwam in de gevangenis terecht omdat hij zich tegen de Britten verzette. Hij deed waar hij in geloofde.»

HUMO Sprak hij toen al over zijn ambities, voor zijn land en voor hemzelf?

Sadat «O ja, hij sprak voortdurend over Egypte en over de Britse bezetting. Zelfs als echtgenoot van een half-Britse vrouw. Hij wilde elke kans grijpen om iets voor zijn land te doen. Dat is wat mij zo in hem aantrok. De meeste mannen van die leeftijd – hij was 29 toen we trouwden – dachten alleen aan hun carrière, hoe ze hogerop konden raken in het leger. Hij niet. Hij dacht alleen aan Egypte.»

HUMO Welke relatie had hij met Abdel Nasser ten tijde van de Egyptische Revolutie van 1952 tegen koning Faroek I? Klopt het dat Nasser alle beslissingen nam en dat uw man moest volgen?

Sadat «In zekere zin, ja. Nasser stond aan het hoofd van de Vrije Officieren en was een sterke persoonlijkheid. Voor ons Egyptenaren was hij de gedroomde leider. Bij de Egyptische Revolutie maakte hij gebruik van Anwars politieke ervaring.»

HUMO Er wordt gezegd dat Anwar Sadat er zelfs niet was op het ogenblik van de revolutie. Jullie zaten in de bioscoop.

Sadat «Dat klopt. Toen we thuiskwamen, vonden we een geschreven bericht van Nasser: ‘Het zal beginnen, vannacht.’ Anwar trok meteen zijn uniform aan, tegen middernacht was hij bij de anderen en de volgende ochtend kondigde hij op de radio de omwenteling aan. Was de revolutie niet geslaagd, dan zou hij de eerste geweest zijn die omgebracht werd: voor het grote publiek was hij het gezicht van de revolutie. Zijn foto stond in alle kranten.»

HUMO Uw man werd een trouwe dienaar van president Nasser en verdween grotendeels achter de schermen. Tot hij in 1969 tot vicepresident benoemd werd door Nasser, die amper een jaar later stierf.

Sadat «Dat moment herinner ik me alsof het gisteren was. Nasser was pas 52, maar een diabetespatiënt. De ziekte tastte zijn hart en zijn benen aan. Hij vloog geregeld naar Rusland voor behandelingen. Op een bepaald ogenblik kwam hij heel erg ziek terug, maar in die tijd mocht dat niet geweten zijn.»

undefined

null Beeld

HUMO Voor u was het dus geen verrassing dat hij stierf?

Sadat «Toch wel, omdat hij nog zo jong was. Ik had altijd gedacht dat een mens met diabetes kon leven.»

HUMO En zo werd uw man plots president.

Sadat «En dan nog als opvolger van Nasser, zo’n groot leider. Elke andere echtgenote was blij geweest met de rol van presidentsvrouw, maar ik dacht aan de enorme verantwoordelijkheid die mijn man kreeg. Ik besefte dat ik hem moest bijstaan, zoveel als ik kon.»


De duivel

HUMO Werd Anwar Sadat aanvankelijk niet beschouwd als een zwakke president, iemand die niet lang zou blijven?

Sadat «Zelfs de vicepresident van de Verenigde Staten zei na zijn bezoek dat hij niet dacht dat Anwar lang aan de macht zou blijven, dat hij niet in staat was om het land te leiden. Velen hadden die indruk, omdat hij altijd uit de schijnwerpers was gebleven. Maar hij was een man met visie, ervaring en moed. Daardoor is hij zover geraakt.»

HUMO Aanvankelijk had hij het toch moeilijk om anderen in zijn visie te doen geloven?

Sadat «Dat was zo. Hij moest niet alleen zijn eigen volk overtuigen, maar ook de rest van de wereld. Want hij wilde goede relaties met Amerika en met Europa, niet alleen met de Sovjet-Unie (waarmee Nasser tot dan toe bijna exclusief had samengewerkt, red.). Bovendien kwam er verzet van de mensen rond Nasser, die tegen hem samenzweerden. Hij was verplicht om hen in de gevangenis te zetten. Tot grote blijdschap van het volk.»

HUMO Hoe kan dat? Nasser was toch populair?

Sadat «Zeker weten. Maar de mensen rónd hem waren helemaal niet geliefd. Die entourage wilde dat Anwar bleef doen wat zij wilden, namelijk exact hetzelfde wat Nasser zou hebben gedaan. Zo wilden zij hun macht bestendigen. Maar mijn echtgenoot was verschillend van Nasser, op vele vlakken.»

HUMO Zowat het eerste wat Anwar Sadat als president deed, was de relaties met de Moslimbroeders aanhalen. Hij liet hen massaal vrij uit de gevangenis waar Nasser hen opgesloten had. Waarom?

Sadat «Dat is niet helemaal gegaan zoals het achteraf voorgesteld werd. Vooreerst doet elke nieuwe president dat, gevangenen vrijlaten – om een nieuw tijdperk in te luiden, om mensen een nieuwe kans te geven. Mijn man wilde dat de Moslimbroeders niet langer ondergronds zouden opereren, opdat we zouden kunnen zien wat ze deden.»

HUMO Er zijn analisten die zeggen dat die openheid tot de situatie van vandaag geleid heeft, dat de Moslimbroeders daardoor sterker konden worden. Bent u het daarmee eens?

Sadat «Misschien was het een vergissing, ja. Anwar Sadat was ook maar een mens, hij kon niet in de toekomst kijken. In die tijd hadden we nog niet de ervaring die we nu met hen hebben. Het jaar waarin zij aan de macht waren (van juni 2012 tot juli 2013, red.) was het ergste dat ik ooit heb meegemaakt. De Moslimbroeders liegen voortdurend. Als ze met Amerikanen of Europeanen spreken, zeggen ze dat ze het land willen vooruithelpen en gematigde moslims zijn. Maar ze zijn helemaal niet gematigd. Ze leven in het verleden.»

Op geen enkel ander moment tijdens het interview zal Jehan Sadat zo giftig klinken. Ze spuwt haar afkeer voor de Moslimbroeders en alles en iedereen die ook maar enige band met radicale vormen van islam heeft, uit – met een grijns van verachting. In haar ogen hebben zij niet alleen haar man vermoord, maar hebben ze ook zijn levenswerk proberen te vernietigen.

Sadat «Een Moslimbroeder zal nooit de hand van een Jood schudden. Voor hen is dat de duivel. Hetzelfde voor een christelijke Egyptenaar. De Moslimbroederschap gelooft niet in nationaliteit, het enige wat voor hen telt is het moslim-zijn. Zij zullen een Pakistaanse moslimbroeder verkiezen boven een Egyptenaar die geen moslimbroeder is. Dat is niet juist. Als je wilt regeren, moet je de bevolking als één grote familie zien.»

HUMO Was Anwar Sadat dan niet naïef toen hij de Moslimbroeders zoveel ruimte gaf bij het begin van zijn presidentschap?

Sadat «Natuurlijk, dat heeft hij achteraf ook gezegd toen hij zag wat ze deden, hoe ze chaos schiepen in het land. Hij moest duizenden van hen opsluiten, ook al was hij tegen de gevangenis gekant omdat hij daar zelf zo geleden had. Hij kón niet anders, want hij wilde niet dat zij de vrede met Israël in het gedrang zouden brengen.»


doodvonnis

HUMO Laten we even teruggaan naar 6 oktober 1973, de Jom Kipoeroorlog, waarmee uw echtgenoot Israël uit de Sinaïwoestijn wilde verdrijven. Sprak hij vooraf met u over zijn beslissing Israël aan te vallen?

Sadat «Dat hij die oorlog voorbereidde was geen geheim, wannéér het zou gebeuren wel. Die dag zei hij dat hij ’s avonds niet naar huis zou komen. Dat gebeurde nooit, werkelijk nooit. Dus wist ik dat de oorlog zou beginnen. We zijn een uur in de tuin gaan wandelen, zoals we elke dag deden, en ik zei hem: ‘Anwar, de Sinaï is bezet en jij gaat geen oorlog tegen Israël zelf voeren, maar je wilt je land herstellen. Dat is je recht. Zelfs als je de oorlog zou verliezen, heb je het tenminste geprobeerd, voor het oog van de hele wereld. God zal je steunen omdat je doet wat juist is.’ Hij stond stil en zei: ‘Ik geloof dat we de oorlog zullen winnen.’ Hij wilde Israël niet binnenvallen, hij wilde alleen zijn eigen land heroveren.»

undefined

'De meeste mannen denken alleen aan hun carrière. Anwar niet: hij dacht alleen aan Egypte'

HUMO Achteraf hebben velen, ook in Egypte, zich afgevraagd waarom hij toen niet verder opgerukt is.

Sadat «Dat zou verkeerd geweest zijn. Maar zelfs onze soldaten die ik bezocht heb in het ziekenhuis, zegden me: ‘Moeder, de volgende keer willen we dat je ons komt bezoeken in Tel Aviv.’ Ik antwoordde dat Tel Aviv niet ons land is, dat we alleen de Sinaï terug wilden. Dan stopten ze met vragen. Van meet af aan wilde Anwar dat de oorlog daar zou stoppen.»

HUMO Was die oorlog ook geen manier om aan de wereld te zeggen dat Egypte gerespecteerd moest worden?

Sadat «Absoluut, Anwar wilde tonen dat wij voor vrede waren, niet voor oorlog.»

HUMO Toch vreemd: oorlog voeren om te zeggen dat je voor vrede bent.

Sadat «Neen, want hij keek veel verder vooruit. Door de oorlog te stoppen, maakte hij duidelijk dat hij Israël zélf niet bedreigde.»

HUMO Sadat koos voor de dialoog met Israël. Sommigen hebben achteraf geschreven dat hij daarmee zijn eigen doodvonnis tekende.

Sadat «Hij wist dat hij vermoord zou worden en ik wist dat hij vermoord zou worden. Maar we spraken er nooit over. Ik wilde hem niet ontmoedigen en hij wilde niet dat ik me zorgen zou maken. Maar vanaf het ogenblik dat hij vrede met Israël nastreefde, wilden de Moslimbroeders hem dood.»


Kinderen van God

HUMO In diezelfde jaren begon hij een nieuwe economische politiek te voeren, Al Infitah – letterlijk: de deuren openen. Eigenlijk voerde hij het kapitalisme in, ter vervanging van het communistische systeem dat Nasser met steun van de Sovjet-Unie op poten had gezet.

Sadat «Hij was tegen het communisme. Hij geloofde er niet in en was ervan overtuigd dat het niet zou blijven bestaan. Hij wilde Egypte een plaats geven in de wereld, ook op economisch vlak. Als er investeerders kwamen, zou de welvaart stijgen.»

HUMO Maar hield hij wel voldoende rekening met de arme bevolking? Die economische ontwikkeling trok vooral mensen aan die zich snel wilden verrijken.

Sadat «Ja, bij elke open economische politiek krijg je dat. Natuurlijk moesten sommige zaken bijgestuurd worden, dat wist hij. Maar hij heeft de kans niet gekregen om dat te doen.»

HUMO In die periode zou hij gezegd hebben: ‘Wie geen geld kan verdienen tijdens mijn bewind, zal dat nooit kunnen.’ Wat bedoelde hij daarmee? Was het echt zo dat elke Egyptenaar rijk kon worden?

Sadat «Wat hij bedoelde was: ‘Ik wil dat elke Egyptenaar een huis en een auto heeft, in welvaart leeft, maar ook belasting betaalt aan de regering.’ Hij moedigde de jongeren aan om geld te verdienen door handel te drijven met Europa en de rest van de wereld. Velen die niets hadden, werden rijk, en dat was een goede zaak. Waarom niet?»

HUMO Was het ook niet de start van de corruptie in het land?

Sadat «Hm, mensen werden rijker, zeker, maar door fabrieken te bouwen, werk te geven aan arme mensen, en handel te drijven met de hele wereld. Dat is wat hij wilde. Er was niet zoveel corruptie.»

HUMO Tegelijk waren er velen die naar het buitenland trokken omdat er in Egypte zelf niet genoeg werk was. In landen als Saoedi-Arabië leerden ze een radicale islam kennen die ze vervolgens in Egypte introduceerden. Was de president zich bewust van dat risico?

Sadat «Op dat ogenblik was het nog niet zover gekomen. Dat is iets wat zeer traag groeit, traag maar zeker. Pas toen de Moslimbroeders in 2012 aan het bewind kwamen, hebben we gezien wat één en ander werkelijk betekende.»

HUMO Misschien zouden de mensen veel minder vatbaar voor die ideeën geweest zijn als ze een beter leven hadden.

Sadat «Natuurlijk, het had er ook mee te maken dat wie afstudeerde van de universiteit geen werk vond. Die jongeren werden dan gerekruteerd door de Moslimbroeders. Want die hebben geld, veel geld.»

HUMO Waarom slaagde de president er niet in die jongeren meer kansen te bieden?

Sadat «In die tijd was dat nog niet zo’n groot probleem. Dat is het pas geworden naarmate de jaren vorderden. Vergeet niet dat het intussen meer dan 35 jaar geleden is dat Anwar vermoord werd. We konden niet voorzien dat het zo zou uitdraaien. Destijds namen de Moslimbroeders goede initiatieven. Als er bijvoorbeeld een aardbeving was, waren zij de eersten om te helpen. Wij zagen dat als barmhartigheid, later werd duidelijk dat ze erop aanstuurden het land in handen te nemen. Toen het zover was, waren wij gechoqueerd.»

undefined

null Beeld

undefined

'Met de Amerikaanse president Jimmy Carter en zijn vrouw Rosalynn: 'Anwar onderhield de beste relaties met het Westen, omdat dat goed was voor Egypte.'

HUMO Uw man was zelf zeer gelovig, u bent dat minder. Hoe was het om samen te leven?

Sadat «We geloofden allebei in God. We baden en vastten tijdens de ramadan. We respecteerden ook andere religies. Mijn moeder was bijvoorbeeld geen moslim. Dat is de gematigde islam, of: wat de gematigde islam zou moeten zijn – eerlijk omgaan met mensen, niet stelen, geen oneerlijke dingen doen. Wij hielden van elkaar en van de anderen. Zoals je van je familie houdt. Wij zijn allemaal kinderen van God.»

HUMO Heeft Anwar u ooit gevraagd een hoofddoek te dragen?

Sadat «O, neen. Hij had een open geest.»

HUMO Hij durfde misschien niet?

Sadat (schaterlacht) «Dat ook, ja, maar hij had hoe dan ook een open geest. Alleen domme mensen zeggen dat vrouwen een hoofddoek moeten dragen.»


Jehans wet

HUMO ‘Dictator’ is misschien een groot woord, maar uw echtgenoot had wel alle macht in handen. Was er geen ruimte voor democratie?

Sadat «Hij was de eerste om stappen in die richting te zetten. Ten tijde van president Nasser bestond er maar één partij. Anwar liet meerdere partijen toe, en hij gaf ook meer rechten aan vrouwen. Maar hij heeft niet voldoende tijd gekregen: hij heeft slechts elf jaar geregeerd en zich eerst geconcentreerd op de bevrijding van het land.»

HUMO Een cruciale stap daarin was het bezoek aan de Knesset, het Israëlische parlement, in 1977.

Sadat «Ik was ervan overtuigd dat hij nooit zou terugkomen. Dat een fanatieke Jood, of een fanatieke Palestijn, hem zou doden, omdat die allebei tegen vrede tussen Egypte en Israël waren.»

HUMO Was dat het echte keerpunt voor het Midden-Oosten?

Sadat «Absoluut. Jarenlang leefden wij in haat tegen Israël, dat oorlog tegen ons voerde en een deel van ons land bezette. Plots kwam er dan een leider die zei: ‘Stop ermee, nu breekt er een tijdperk van vrede aan.’ Dat was niet gemakkelijk, maar geloof me: toen Anwar terugkeerde van de Knesset kwamen de mensen met miljoenen op straat. Iedereen wuifde naar hem vanop de balkons, iedereen was het eens met wat hij deed.»

HUMO Hij kreeg misschien wel applaus van zijn eigen volk en in het Westen, maar niet in de Arabische wereld.

Sadat «Dat is juist. Ik heb hem dat ook gezegd: ‘Je hebt de Arabische wereld verloren.’ Hij antwoordde me: ‘Over enkele jaren, als ze beseffen dat ik gelijk heb, zullen ze wel volgen. Er is geen alternatief dan samenzitten met je vijand en vrede stichten.’»

HUMO Was hij een visionair?

Sadat (schaterlacht) «Alleen al door met mij te trouwen.»

HUMO Het was niet de bedoeling dat u meereisde naar Israël, maar het jaar erna, tijdens de vredesbesprekingen met de Israëlische eerste minister Menachem Begin onder leiding van de Amerikaanse president Jimmy Carter in Camp David, was u er evenmin bij. Waarom eigenlijk?

Sadat «Heel eenvoudig. Onze eerste kleinzoon had astma en moest op datzelfde moment voor onderzoek naar een specialist in Frankrijk. Mijn dochter was nog heel jong en daarom wilde ik haar niet alleen laten gaan. Ik vond het erg dat ik niet bij mijn man was, maar we telefoneerden elke morgen en elke avond met elkaar.»

HUMO Volgens Jimmy Carter zouden de vrouwen van de presidenten een hele hulp geweest zijn bij de onderhandelingen.

Sadat «Dat is zeker zo. Op z’n minst zou het alles wat meer ontspannen gemaakt hebben. In dit geval was ik vanop afstand bij hem. Op een bepaald moment ging het er erg hard aan toe. Hij belde mij en zei dat hij op het punt stond Camp David en de onderhandelingen te verlaten. Toen heb ik hem gezegd: ‘Anwar, doe dat niet. Je hebt altijd gezegd dat je vrede wilde. Waarom zou je deze kans dan laten schieten?’ Hij antwoordde dat Begin er niet klaar voor was en dat hij ook aan Carter gezegd had dat het voor een andere keer zou zijn. Hij is toch gebleven en uiteindelijk is het gelukt.»

HUMO Geloofde uw echtgenoot echt in vrede voor de hele regio?

Sadat «Zeker. En als ze hem toen gevolgd waren, zou er nu overal vrede geweest zijn. Maar ze zijn niet gevolgd. Dat was niet zijn schuld.»

HUMO Sommigen noemen hem een idealist, maar geen realist.

Sadat «Neen, neen, dat klopt niet. Anwar wist heel goed wat hij deed.»

HUMO Droomde hij niet wat veel?

Sadat «Waarom niet dromen over iets beters, en dat dan proberen te realiseren?»

HUMO In 1978 kreeg Sadat samen met Begin de Nobelprijs voor de Vrede. Toch was die prijs vooral een erkenning door het Westen, niet door de Arabische wereld en zelfs niet door het Egyptische volk.

Sadat «Neen, maar de Egyptenaren waren het wel eens met mijn man. Een kleine minderheid stond niet achter hem, de overgrote meerderheid steunde hem. Als het volk niet achter hem had gestaan, had hij nooit vrede kunnen stichten. Hij onderhield inderdaad de beste relaties met het Westen, maar alleen omdat dat goed was voor Egypte.»

HUMO U hebt ook zelf uw stempel op het land gedrukt, met de zogeheten ‘Jehan’s law’, de wet van Jehan.

Sadat «Die wet verleende gescheiden vrouwen meer rechten. Ik zag hoe velen van hen in de ellende terechtkwamen als hun man verdween of weigerde alimentatie te betalen. Echte tragedies, tot die wet in 1979. Die was niet gericht tegen mannen, wel integendeel. Ik kreeg veel steun van mannen. De wet was bedoeld om de stabiliteit van de familie te bevorderen en de kinderen in vredevolle omstandigheden te laten opgroeien. Ik ben er nog altijd trots op.»

undefined

'Anwar was zeer gelovig, maar hij heeft me nooit gevraagd een hoofddoek te dragen: hij had een open geest'

HUMO Tegelijk veranderde de president de grondwet om die te baseren op de sharia, de islamitische wet. Stonden die twee dingen niet haaks op mekaar?

Sadat «Helemaal niet. De islam gaf vrouwen al 1.400 jaar geleden vele rechten, op een ogenblik dat Europese vrouwen nog niet dezelfde rechten hadden. Een vrouw kon kopen en verkopen, haar geld beheren zoals zij dat wenste. Konden Europese vrouwen dat toen al? Islamitische vrouwen hadden het recht om te werken, deel te nemen aan de samenleving. In de tijd van onze profeet (6de-7de eeuw, red.) vochten vrouwen zij aan zij met mannen. Het heeft allemaal te maken met hoe je de islam interpreteert.»

HUMO In de zomer van 1981 liet Anwar Sadat meer dan 1.500 tegenstanders van zijn beleid oppakken en in de gevangenis zetten. Waarom deed hij dat? Was die repressie tegenover de Moslimbroeders echt nodig?

Sadat «Ik was ertegen gekant. Maar Anwar legde uit dat hij dat alleen maar deed om de tegenstanders van een akkoord met Israël over de Sinaï tijdelijk uit te schakelen. Als dat achter de rug was, zou hij hen weer vrijlaten. Ik besefte pas na zijn dood dat ik het verkeerd had begrepen. Als al die Moslimbroeders niet in de gevangenis hadden gezeten op dat ogenblik, zouden ze zeker de macht gegrepen hebben. Hun aanhangers waren al begonnen met het vermoorden van politiemensen en militairen. Het zou de totale chaos geworden zijn.»

HUMO Hij had dus toch de juiste beslissing genomen?

Sadat «Ja, achteraf bekeken wel. Vergeet ook niet dat de gevangenis toen al niet meer was zoals in de tijd dat hij zelf gevangenzat. Hij had zelf voor verbeteringen gezorgd, zodat de gevangenen voedsel konden krijgen van hun familie, bezoek mochten ontvangen, dingen konden laten kopen.»

undefined

null Beeld

undefined

'Peter Verlinden met Jehan Sadat: 'Vanaf de eerste keer dat ik Anwar ontmoette, was ik door hem gefascineerd. En dat is nooit veranderd, tot aan zijn dood.'

HUMO En dan komt die fatale 6 oktober 1981, de dag van de moordaanslag. Voelde u het aankomen?

Sadat «Het zal u verwonderen, maar ik had helemaal niet verwacht dat hij die dag vermoord zou worden. Want hij was volledig omringd door zijn ‘zonen’, zoals hij hen noemde, zijn jongens in het leger. Die dag had ik hem wel aangemaand om zijn kogelvrije vest te dragen. Hij weigerde en zei: ‘Jehan, wat als er een kogel in de richting van mijn hoofd gaat? Ik kan toch niets op mijn hoofd dragen? Geloof me, maak je geen zorgen: geen mens zal in staat zijn om mijn leven één minuut langer te laten duren, net zomin als iemand één minuut kan afpakken, als God het zo beslist.’»

HUMO Was hij bang?

Sadat «Nooit, nooit. Hij was erop voorbereid, klaar om te vertrekken. Hij heeft me dat verschillende keren gezegd: ‘Ik vertrek. Ik zal God zien met de voldoening dat ik mijn uiterste best gedaan heb.’ Dan antwoordde ik hem: ‘God zegt nooit aan iemand wanneer het moment gekomen is om Hem te ontmoeten. Wat zeg je daar toch?’ Zo ging dat in de laatste maand van zijn leven, alsof hij mij en de kinderen op zijn dood wilde voorbereiden.»

Tijdens de militaire parade naar aanleiding van de 8ste verjaardag van de Jom Kipoeroorlog wordt Anwar Sadat neergeschoten door paraderende ‘militairen’, infiltranten van een afgescheurde groep van de Moslimbroeders. Zijn vrouw Jehan, die vanop een andere tribune zit toe te kijken, weet meteen dat dit het einde is. Ruim 35 jaar later gaat ze er prat op dat zijn politieke erfenis nooit helemaal verloren zal gaan.

Sadat «Tot op vandaag komen mensen naar mij toe, om mij aan te raken en te omhelzen. ‘U bent de vrouw van onze grote held. Wij houden van u. Wij houden van uw man.’ De mensen hier waarderen de rol die mijn man gespeeld heeft. En ik geloof dat hij ook in Europa nog altijd gerespecteerd wordt als een man van de vrede.»

HUMO En u houdt nog altijd van hem?

Sadat «Ja, voor altijd.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234