Cherchez la femme: Linda Lee Bukowski, de weduwe van Charles Bukowski

Vijfenwintig jaar geleden, op 9 maart 1994, stierf Charles ‘Hank’ Bukowski op 73-jarige leeftijd aan bloedkanker. Hij liet een vrouw, een dochter en een oeuvre van meer dan 45 romans en verhalen- en gedichtenbundels na. In 1999 sprak Humo met zijn weduwe Linda Lee Bukowski.

(Verschenen in Humo 3062/20 op 11 mei 1999)

'Als Hank ooit terugkeert, is het als een sexy vrouw met grote borsten, lange benen en een minirok'

Jean-Paul Sartre en Jean Genet vonden hem de grootste Amerikaanse dichter van zijn generatie; The Los Angeles Times noemde hem ooit ‘de belangrijkste schrijver van korte verhalen sinds Ernest Hemingway’ en Madonna, Debbie ‘Blondie’ Harry en Bono behoren tot zijn ferventste fans.

Bukowski werd geboren in 1920 in Andernach, een Duits dorpje aan de Rijn, als enig kind van een Amerikaanse vader van Poolse afkomst die tijdens de Eerste Wereldoorlog in Europa had gevochten en een Duitse moeder. Het gezin verhuisde naar de Verenigde Staten toen Bukowski drie jaar was. Hij groeide op in Los Angeles, de stad waar hij bijna zijn hele verdere leven heeft gewoond, en waar hij, toen hij nog niet van zijn pen kon leven, alle denkbare baantjes heeft gehad - van liftjongen, bordenwasser, magazijnier en parkeerwachter, tot vrachtwagenchauffeur, postbeambte, slager en arbeider in een hondenbrokkenfabriek. Hij publiceerde zijn eerste korte verhaal (‘20 Tanks from Kasseldown’) in 1944, toen hij 24 was, en hij begon gedichten te schrijven op zijn vijfendertigste.

De meeste van Bukowski’s boeken, die in bijna twintig talen zijn vertaald (waaronder het Japans, het Koreaans en het Hebreeuws), en waarvan sommige ook zijn verfilmd (zoals ‘Barfly’ door Barbet Schroeder, en ‘Crazy Love’ door Dominique Deruddere), zijn autobiografische vertellingen over het leven in de straten en achterbuurten van Los Angeles, gezien door de ogen van Henry Chinaski, Bukowski’s literaire alter ego.

Toen Bukowski nog leefde, hield zijn twintig jaar jongere vrouw, Linda Lee Beighle Bukowski, zich altijd bewust op de achtergrond. Dat doet ze vandaag, vijf jaar na zijn dood, nog steeds: daarom geeft ze in principe geen interviews - ondanks de vele aanvragen uit binnen- en buitenland.

Voor Humo wilde ze echter een uitzondering maken, omdat uw dienaar vijftien jaar geleden Bukowski’s roman ‘Factotum’ naar het Nederlands heeft vertaald en tijdens dat monnikenwerk een regelmatige correspondentie met haar man voerde.

Zo kwam het dat wij, ter gelegenheid van de vijfde verjaardag van de dood van Charles Bukowski, naar Los Angeles vlogen, waar wij ten huize Bukowski twaalf uur lang met Linda Lee Bukowski spraken.


Nooit proberen

HUMO Charles Bukowski is precies vijf jaar geleden gestorven. Hoe moeilijk is het voor u om vandaag over zijn dood te praten?

Linda Lee Bukowski (schenkt ons allebei een groot glas rum-cola in, het eerste van een hele reeks) «De dood van mijn man heeft een allesoverheersende invloed op mijn leven: ik ga er iedere nacht mee slapen en ik sta er iedere ochtend mee op. Ik vind het niet moeilijk om over zijn dood te práten, zeker niet met mensen van wie ik weet dat ze Hank bewonderen; maar ik doé het niet graag, omdat het me triest maakt.

»Hanks dood was een vreselijke gebeurtenis voor mij, een echte nachtmerrie, en ik voel me vandaag nog altijd even droevig en verlaten als vijf jaar geleden. De tijd heelt alle wonden, hoor ik mensen wel eens zeggen, maar daar heb ik nog niks van gemerkt. Maar eigenlijk heb ik ook niet het gevoel dat ik een ‘wonde’ heb: ik ervaar de dood van mijn man veeleer als een grote leegte. En die leegte doet pijn, heel veel pijn. Maar misschien is het gewoon nog te vroeg: misschien heb ik wel tien of twintig jaar nodig om Hanks dood te verwerken.»

HUMO Hebt u het idee dat uw man, op de een of andere manier, ergens, nog voortleeft? Gelooft u in een leven na de dood?

Linda Lee «O, ik ben er zeker van dat Hank nog voortleeft. Ik blijf zijn energie in ieder geval voélen als ik door het huis loop. Ik heb het gevoel dat zijn ziel, als een soort engelbewaarder, in de kamers van dit huis blijft voortbestaan. En soms, als ik me heel triest en alleen voel, hoor ik zijn zachte geruststellende stem zeggen: ‘Hey kid, it’s allright, kid.’ Ik heb ook nu het gevoel dat hij over mijn schouder meeluistert en me helpt en steunt.

»Ik geloof in reïncarnatie. Ik ben ervan overtuigd dat het leven niet ophoudt als je doodgaat. Sterven betekent het einde van een oud leven, maar ook het begin van een nieuw leven. Ik denk dus dat Hank op de een of andere manier voortleeft, maar dan in een andere gedaante. Als het aan hem had gelegen, was hij het liefst teruggekeerd als een sexy vrouw, met grote borsten, een minirok, lange benen en naaldhakken (lacht)

HUMO Geloofde hij zelf ook in reïncarnatie?

Linda Lee (lacht) « Nee! En hij vond het vréselijk als ik daar te veel over praatte. Spiritualiteit vond hij bullshit. Hij had vooral een grote hekel aan religie en alles wat ermee te maken had. Hank was door zijn ouders katholiek opgevoed, en daar had hij alleen maar slechte herinneringen aan. Hij vond het een teken van zwakte dat mensen een geloof nodig hadden om zin aan hun leven te geven. Voor hem moest iedere mens zélf, op eigen houtje, in staat zijn te overleven, zonder in een God of om het even wat te geloven.

»Hoewel hij alles wat maar enigszins met spiritualiteit te maken had onzin vond, had Hank toch een sterk ontwikkeld spiritueel bewustzijn, en zijn wijsheid kon hij onmogelijk alleen maar in dit leven hebben opgebouwd. Er waren momenten, twee of drie keer per jaar, dat hij, als hij vreselijk veel had gedronken, opeens in een soort toestand terechtkwam die hem geestelijk volkomen kalm maakte. Op die momenten klonk alles wat hij tegen me zei als pure wijsheid, afkomstig van een spirituele leermeester.

»Dan had hij het over de zin van het bestaan, de relativiteit van de dingen, het universum, zijn kijk op de wereld... Als hij die geestestoestand had bereikt, sprak hij op zo’n verlichte manier tegen mij, dat ik alleen maar kan besluiten dat hij die wijsheid tijdens vorige levens had opgebouwd, en dat de alcohol er op de een of andere manier voor zorgde dat ze naar boven kwam.

»Hank had niemand nodig die hem vertelde hoe hij moest leven. Hij had geen regels en voorbeelden nodig, en zeker geen uitgestippeld pad. He walked the walk. Hij ging door het leven zoals het zich aandiende, om het even hoé het zich aandiende. Voor hem was het absoluut niet belangrijk wát voor leven een mens leidde, maar wel hoé hij dat deed. Eén van Hanks gedichten geeft zijn levenshouding heel goed weer: ‘What matters most is how well you walk through the fire’ - het allerbelangrijkste is hoe goed je door het vuur gaat. Hank liep op zijn eigen manier door het vuur.

»Op zijn grafsteen staat geschreven: ‘Don’t try’. Hank heeft in zijn leven nooit iets geprobéérd: hij was altijd gewoon zichzelf. Hij was de eerlijkste en meest integere mens die ik ooit heb gekend. En net zoals hij het leven nam zoals het zich aandiende, zo nam hij ook de dood zoals die zich aandiende. Hank was een heel moedige man...»


Schitterende kanker

HUMO Ik heb begrepen dat hij, toen hij ernstig ziek werd, is beginnen te mediteren. Toen ik dat las, dacht ik: ‘Mediteren? Dat lijkt me nu echt niks voor Charles Bukowski.’

Linda Lee «Hij is er op mijn advies mee begonnen. Toen hij zich in het ziekenhuis, na een paar weken chemotherapie, eindelijk weer wat beter begon te voelen, zei ik tegen hem: ‘Hank, waarom probeer je niet te mediteren? Misschien word je daar wat kalmer van.’ En dat vond hij, tegen al mijn verwachtingen in, een goed idee. Na een tijdje mediteerde hij zelfs twee keer per dag, telkens twintig minuten, soms samen met mij.

»Ik ben heel blij en dankbaar dat hij de weldoende werking van meditatie op tijd heeft ontdekt, want toen de kanker enkele maanden later terugkeerde, had hij tenminste een middel dat hem in staat stelde zijn toestand beter te aanvaarden.»

HUMO Uw man had leukemie en is een jaar zwaar ziek geweest voor hij stierf. Kwam zijn ziekte als een verrassing of sukkelde hij al langer met zijn gezondheid?

Linda Lee «Enkele maanden voor hij in het ziekenhuis werd opgenomen, begon Hank opeens, zonder duidelijke reden, te verzwakken. Hij had een heel lage weerstand, hij was altijd moe, en hij werd zwakker en zwakker. We wisten echt niet wat er met hem aan de hand was, en dus heb ik hem uiteindelijk maar naar een dokter gestuurd, die hem na een bloedonderzoek naar een kankerspecialist doorverwees. Die man heeft Hanks bloed nog eens onderzocht, en toen hij na tien minuten uit zijn laboratorium kwam, zei hij dat Hank aan leukemie in een vergevorderd stadium leed, en dat hij onmiddellijk in het ziekenhuis moest worden opgenomen, zodat ze zo snel mogelijk met chemotherapie konden beginnen.»

HUMO Hoe reageerde u toen u dat hoorde?

Linda Lee «Hank bleef zelf vrij rustig, maar mijn hele wereld stortte in elkaar. Het was het verschrikkelijkste moment van mijn leven. Mijn wereld was in enkele seconden veranderd in een hel.»

HUMO Veel mensen reageren met woede of ongeloof als ze te horen krijgen dat ze ongeneeslijk ziek zijn: ze willen een tweede opinie.

Linda Lee «De dokter liet mij door zijn microscoop kijken, en wat ik daar zag was voor mij overtuigend genoeg: Hanks bloed was vergeven van de kankercellen. En het klinkt misschien vreemd, maar die cellen waren echt móói. Ze waren lichtpaars, bijna fluorescerend, en ze wriemelden in het rond, tussen alle andere cellen. Als ik niet had geweten dat ik naar kankercellen aan het kijken was, had ik waarschijnlijk uitgeroepen: ‘Wauw, kijk nou eens! Prachtig!’ Maar jammer genoeg wist ik heel goed naar wat ik aan het kijken was: ik keek naar de dood. Ik keek naar Hanks dood door die microscoop.

»Hank is de volgende dag in het ziekenhuis opgenomen, waar ze direct met chemotherapie zijn begonnen. Hij had de ergste vorm van leukemie, één die resistent was tegen de meeste medicijnen, en dus kreeg hij meteen de zwaarste therapie. De dokters waren zelfs niet zeker of hij die agressieve therapie, die ook gezonde cellen vernietigde, zou overleven.

»Weet je: al die zogenaamde kankerspecialisten weten, ondanks hun geleerde praatjes, eigenlijk helemaal niks. Ze experimenteren met hun patiënten, alsof het proefdieren zijn. Ik herinner me nog goed dat ik op een dag de kamer van Hank binnenstapte, en dat de vloeistof die op dat moment door een ingewikkeld net van buisjes en slangetjes in zijn aders liep helblauw van kleur was - blauw als een fucking wc-ontstopper! - terwijl hij de vorige dag nog met een groene vloeistof was behandeld. Toen ik de dokter om uitleg vroeg, antwoordde hij: ‘Geen probleem, mevrouw Bukowski, we proberen gewoon een nieuw product uit.’ Dat gelóóf je toch niet? Als ik heel eerlijk ben, denk ik dat de chemotherapie Hank heeft gedood.»

HUMO U zei daarnet dat hij zich na een eerste therapie, die enkele weken heeft geduurd, weer een stuk beter voelde.

Linda Lee «Dat was ook zo. Na die eerste therapie waren er geen kankercellen meer in zijn bloed te zien, en dus zijn de dokters toen gestopt met chemotherapie. Net op tijd, want door al die chemicaliën was Hank zo verzwakt dat zijn immuunsysteem nauwelijks nog werkte: hij was compleet leeg en uitgeput. Hij kon niks meer doen: hij schreef niet meer, hij at niet meer, hij dronk niet meer... Maar hij mocht gelukkig wel naar huis. Daar is hij langzaam weer op krachten gekomen. Maar enkele maanden later kreeg hij een zware longontsteking, en toen hij daarvoor in het ziekenhuis werd behandeld, ontdekten de dokters dat de kanker in zijn bloed opnieuw volop aan het woekeren was. (Zacht:) Een week later is hij gestorven.»

HUMO Had u de hoop op dat moment al opgegeven, of hebt u tot het laatste moment gedacht dat hij het wel zou halen?

Linda Lee « Ik heb nooit de moed opgegeven. Een jaar lang, vanaf het moment dat die kanker werd vastgesteld, heb ik gedacht dat hij het wel zou halen. Tot de avond vóór zijn dood. Ik zat naast zijn bed, en Hank was zo zwak dat hij zijn ogen nauwelijks kon opendoen. Het was acht of negen uur, en ik voelde dat er iets niet in orde was, dat er iets vreselijks ging gebeuren. Ik keek naar Hank, naar zijn zwakke lichaam, en ik voelde mijn eigen kracht langzaam wegebben - tot ik op een gegeven moment ben flauwgevallen.

»Ik ben weer bijgekomen in de afdeling spoedgevallen, waar ik tegen de dokter zei dat ik terug naar Hanks kamer wou. Maar dat mocht niet. ‘Fuck you!’ riep ik, ‘Ik wil terug naar mijn man, want hij is aan het doodgaan!’ Maar de dokter zei: ‘Kalm, mevrouw, uw man is helemaal niet aan het doodgaan.’ Maar ik wist dat ik niet veel tijd meer had, en toen ben ik zo hard beginnen te roepen en tieren, dat ze me in een rolstoel weer naar Hanks kamer hebben gebracht. Hank lag stil in zijn bed: hij leek te slapen. Ik heb toen onmiddellijk naar zijn dochter Marina (uit een vorig huwelijk, dvda) gebeld, die in San Francisco woont, en ik heb haar gezegd dat ze zo snel mogelijk naar Los Angeles moest komen, omdat haar vader aan het sterven was. En toen heb ik gewacht, ik heb uren gewacht... Om zes uur kwam de zon op, om elf uur kwamen Marina en haar man de kamer binnen, en om twaalf uur is Hank gestorven. (Zacht:) Ik zat naast hem, met zijn hand in mijn hand, en ik keek naar zijn gezicht. Alleen zijn lippen bewogen, omdat hij zachtjes door zijn mond ademde. Maar iedere adem werd zachter en korter, tot hij ten slotte ophield met ademen en er niks meer bewoog... Toen hebben Marina en ik zijn hoofd om de beurt in onze armen gehouden, terwijl we allebei huilden. Ik weet nog dat zijn gezicht zo zacht was als de huid van een baby.»

HUMO Was hij bang om te sterven?

Linda Lee «Natúúrlijk was hij bang om te sterven, bij momenten zelfs erg bang. Maar hij was vooral sterk en moedig. Hij heeft een paar keer, in mijn bijzijn, de moed verloren en me huilend gevraagd: ‘Waarom moet mij dit nu overkomen?’ Maar ik ben er zeker van dat hij in zijn eentje veel meer ellendige momenten heeft gehad, maar dat hij mij daar gewoon niet mee wou lastigvallen.»


Ei op de grafsteen

HUMO In een Humo-interview van dertien jaar geleden zei hij: ‘Ik ben blij dat mijn dood naderbij komt. Ik ben moe van het leven. Ik ben moe van een harde en lange strijd. Ik hunker naar rust, en ik zou tegen de dood willen zeggen: ‘Okay baby, it’s time.

Linda Lee (glimlacht) «Die uitspraak herinner ik me. Maar ik denk dat de dood toch sneller is gekomen dan hij had verwacht. Want vergeet niet dat Hank maar 73 jaar is geworden: dat is niet echt oud tegenwoordig, zeker niet in de Verenigde Staten.

»Hank begon beter en beter te schrijven naarmate hij ouder werd. Veel mensen denken dat hij het alleen maar over drinken, neuken, vechten en gokken kon hebben, maar Hank schreef ook over dingen die veel verder gaan dan het alledaagse. En hoe ouder hij werd, hoe meer hij zijn schrijftalent begon uit te diepen. Het tragische is dat hij op het eind van zijn leven de kracht niet meer had om zijn gedachten op papier te zetten. Maar de enkele gedichten die hij nog tijdens zijn laatste jaren heeft geschreven, zijn werkelijk prachtig. Ze gaan over de zin van het leven, de Grote Vragen die mensen zich stellen, de fundamentele eenzaamheid van iedere mens, hoop, angst, geluk...»

HUMO Hank ligt begraven op het kerkhof van ‘Green Hills Memorial Park’, niet ver van hier. Gaat u zijn graf vaak bezoeken?

Linda Lee «Niet meer zo vaak als in het begin, toen hij net gestorven was. De eerste jaren na zijn dood ging ik iedere dag, soms zelfs een paar keer per dag. Nu ga ik één of twee keer per week. Als ik me heel eenzaam voel, word ik rustiger als ik naast zijn graf op het gras zit. Hank ligt op een prachtige plek begraven, op een heuvel met uitzicht op de haven. Soms blijf ik er een paar uur zitten, en dan praat ik met hem, of ik lees een boek. En iedere keer breng ik gele rozen of zonnebloemen mee, want Hank hield van bloemen, en geel was zijn lievelingskleur.

»In de zomer wordt het zo heet op dat kerkhof, dat je op de granieten steen van zijn graf een ei zou kunnen bakken. Dat heb ik trouwens ooit eens gedaan. Hank zou dat fantastisch hebben gevonden, want hij was gek op spiegeleieren. Het enige probleem was dat ik geen boter had gebruikt, dus heb ik achteraf wel veel moeite moeten doen om die steen weer schoon te krijgen. (lacht)

»Kort na Hanks begrafenis heb ik de grond naast zijn graf gekocht, zodat ik later naast hem begraven kan worden. Ik heb ook de grond aan de andere kant van zijn graf gekocht, zodat er niemand anders te dicht naast hem komt te liggen, want dat zou hij niet fijn hebben gevonden.»


De lever van een baby

HUMO U zegt dat 73 jaar niet echt oud is, maar met het leven dat uw man heeft geleid, en dan bedoel ik vooral zijn drankgebruik, zal het veel mensen verbazen dat hij het nog zolang uitgehouden heeft.

Linda Lee «Enkele jaren voor hij ziek werd, heeft Hank zich helemaal laten onderzoeken en toen bleek alles perfect in orde te zijn, óók zijn lever. De dokter zei dat die zo gezond was als de lever van een baby. En ook zijn longen waren perfect in orde, terwijl hij toch een leven lang had gerookt... Hank was zo sterk als een beer. Andere mensen die zo leven halen niet eens de vijftig. Maar Hank had nergens last van, alleen maar van vreselijke katers. (lacht)»

HUMO Dronk hij nog steeds zoveel toen hij ziek was?

Linda Lee «Nee. Maar dat had niks met zijn ziekte te maken: hij was al minder beginnen te drinken vóór hij ziek werd, vanaf het moment dat hij met een computer begon te werken. Voor hem was die computer iets magisch’, want hij had alleen nog maar met een typemachine gewerkt. Iedere keer als hij zijn computer aanzette, werd hij dolenthousiast. ‘Kijk Linda Lee,’ zei hij dan, ‘Alle letters die ik op mijn klavier tik, verschijnen gewoon op het scherm!’ Hank had gewoon geen tijd meer om te drinken als hij achter zijn computer zat. Hij dronk nog wel een paar biertjes, maar zeker geen grote hoeveelheden meer.

»Ik denk dat hij altijd heeft gedacht dat hij moést drinken om goed te kunnen schrijven, omdat hij zich anders te onzeker voelde, maar door de computer vergát hij dat gewoon.»

HUMO Is hij door u ook minder beginnen te drinken?

Linda Lee «Nee, maar ik heb er wel voor gezorgd dat hij geen whisky meer dronk, alleen nog bier en wijn. Van whisky werd hij heel gemeen. Toen ik Hank leerde kennen, dronk hij soms twee of drie flessen in een nacht, en dan werd hij echt heel giftig.

»Maar eigenlijk dronk hij alleen maar ’s nachts, als hij boven in zijn werkkamer aan het schrijven was, of als er vrienden van mij op bezoek waren. Hank kon het niet verdragen dat ik thuis vrienden uitnodigde. Hij voelde zich ongemakkelijk als er vreemde mensen in zijn huis waren, en dan begon hij zwaar te drinken, om hen aan de deur te kunnen zetten als hij dronken genoeg was. Vooral mijn Italiaanse vrienden moesten het ontgelden, omdat ze zo druk waren en heel veel praatten. Als hij ’s avonds thuiskwam van de paardenrennen, en er waren drie of vier van mijn Italiaanse vrienden op bezoek, zei hij: ‘Oh shit, your Italian friends are here again.’ En dan ging hij snel naar boven, naar zijn werkkamer. En als mijn vrienden hier nog waren als hij enkele uren later weer naar beneden kwam, bleef hij halverwege de trap staan – dronken, en in zijn boxershort - en zei: ‘Shit, Linda Lee, your fucking Italian friends are still here! Jesus Christ! Weten ze godverdomme niet wanneer ze verondersteld worden op te krassen?’ En tegen mijn vrienden: ‘For Christ’s sake, get the fuck out of my house!’ En als ze dan eindelijk weg waren, begon hij tegen mij te schelden.

»Hank had vooral een hekel aan mijn vrienden, want hij was vreselijk jaloers. Maar hij kon ook heel erg gemeen zijn tegen mijn vriendinnen, zeker als hij ze lelijk vond. ‘Lesbische trut!’ riep hij dan tegen mij, ‘Hoe kan je nu in godsnaam met zo’n lelijk wijf bevriend zijn? Kijk naar haar! Kijk hoe lelijk en dik ze is! Ze is zo vet als een koe, en ze heeft tieten als uiers.’»

HUMO Veel vrouwen zouden dat niet van hun man gepikt hebben.

Linda Lee «Ik wel, omdat ik wist waar al die woede vandaan kwam. Hank had een heel trieste, liefdeloze jeugd achter de rug. Hij had veel geleden, en dat maakte hem onzeker. Zijn vader was een klootzak en een sadist die hem constant, zonder enige reden, in elkaar sloeg.

»Hank noemde zichzelf een ‘bevroren man’: hij had het heel moeilijk om contact met andere mensen te leggen en te genieten van de mooie dingen in het leven. Hij had zoveel geleden, dat hij nog maar weinig mensen vertrouwde. Drinken was zijn manier om de pijn te verzachten.»


Seks om het af te leren

HUMO Gebruikte hij nooit geweld tegen u als hij gedronken had? In de ‘Barbet Tapes’, een documentaire film over het leven van uw man, is te zien hoe hij u in een dronken bui voor het vuil van de straat uitscheldt, en op een gegeven moment ook bijna naar u uithaalt.

Linda Lee (lacht) « Hij was toen heel kwaad omdat ik een paar dagen na elkaar met Pete Townshend van The Who, een goede vriend van mij, was uitgeweest. Hank kon Pete niet uitstaan. Hij schold mij vaak uit als hij gedronken had, maar hij heeft mij nooit geslagen.

»Vóór ik Hank leerde kennen, ging hij vaak op de vuist, maar zelf heb ik hem nooit zien vechten. Eén keer was het bijná zover, toen Sean Penn bij ons op bezoek was en Hank tegen Sean zei dat Madonna, met wie Sean toen nog getrouwd was, een hoer en een slet was. Dat vond Sean absoluut niet fijn, en het scheelde geen haar of hij was met Hank op de vuist gegaan. Gelukkig ben ik toen nog net op tijd tussenbeide kunnen komen. (lacht)

»Hank was een grootmeester als het op verbaal geweld aankwam: niemand kon het van hem winnen, zeker niet als hij gedronken had. Als Hank aan het woord was, kon je maar beter gewoon je mond houden. Ik vond het altijd heel interessant als mensen met Hank wilden discussiëren, maar ze dolven wel allemaal het onderspit. Sommige mensen werden blijkbaar gráág door Hank beledigd, want dan konden ze achteraf zeggen: ‘Charles Bukowski heeft mij uit zijn huis gezet.’

»Zelf ging ik zo weinig mogelijk met hem in discussie als hij gedronken had. In het begin onderging ik zijn scheldpartijen gewoon, maar na enkele jaren ging ik gewoon naar boven, naar de slaapkamer. Ik zei: ‘Blijf jij maar lekker roepen en schelden, ik ga slapen.’ En dan ging ik weg, terwijl hij verder bleef roepen: ‘You bitch! Whore of the ends of nowhere!’ Gelukkig was hij meestal te dronken om me achterna te komen en me verder lastig te vallen, en viel hij een halfuur later gewoon in slaap op de bank.»

HUMO Hoe hébt u hem eigenlijk leren kennen?

Linda Lee «Ik heb hem voor het eerst ontmoet toen hij zijn roman ‘Women’ aan het schrijven was. Als jongeman had Hank heel weinig ervaringen met vrouwen gehad, omdat hij zich te onzeker voelde. Hij was drieëntwintig toen hij voor het eerst met een vrouw naar bed ging en dat was dan nog een hoer. Daarna heeft hij jarenlang geen seks gehad.

»Maar na het succes van zijn eerste boeken was hij een stuk zekerder van zichzelf, en bij wijze van research voor ‘Women’ is hij toen met heel veel vrouwen naar bed geweest. Ik was één van de vele vrouwen in zijn leven, maar na verloop van tijd vielen al die andere vrouwen één voor één weg, tot alleen ik nog overbleef.

»Ik was altijd al een grote Bukowski-fan geweest, en ik heb Hank leren kennen tijdens een van zijn poëzielezingen in Hollywood. Ik vroeg hem een handtekening, en hij vroeg mijn telefoonnummer. Twee dagen later belde hij me op in mijn restaurant (vóór ze mevrouw Bukowski werd, heeft Linda Lee Beighle jarenlang een natuurvoedingsrestaurant in Los Angeles gedreven, dvda): ‘Hallo, dit is Charles Bukowski. Is Linda Lee daar?’ Ik was enkele seconden sprakeloos, ik wist niet wat er gebeurde. Toen ik zijn stem hoorde, zag ik opeens alles voor me: ik wist dat dit telefoontje mijn leven zou veranderen, en dat ik voor de rest van mijn leven aan deze man gebonden zou zijn. Twee dagen later is hij me komen opzoeken, en acht jaar later zijn we getrouwd.

»Ik ben nooit een groupie van Hank geweest. Ik was niet zoals al die andere vrouwen die alleen maar met Hank naar bed wilden. In het begin voelden we ons zelfs niet fysiek tot elkaar aangetrokken. We voelden ons zielsverwanten, spirituele soortgenoten die elkaar hadden gevonden.

»Nadat Hank zijn research voor ‘Women’ had beëindigd, bleven er nog veel vrouwen in zijn buurt rondhangen: hun rol in Hanks leven was afgelopen, maar ze beseften het nog niet. Ik herinner me een mooie, wilde vrouw die Cupcakes O’Brien heette en die zich er niet bij wou neerleggen dat Hank haar alleen maar als seksueel studiemateriaal voor zijn boek had gebruikt. Ze bleef maar langskomen, ook toen het voor iedereen allang duidelijk was dat Hank en ik een relatie hadden. Ik weet nog goed dat ze op een avond aanbelde en dat Hank te beleefd was om haar onmiddellijk weer aan de deur te zetten. Dus zaten we alledrie op de bank en dronken whisky, heel rustig. Maar toen Hank even naar de wc was, trok Cupcakes opeens de rits van haar sweatshirt open, haalde haar enorme borsten tevoorschijn en zwaaide er hard mee heen en weer, terwijl ze lelijke gezichten trok en ‘Nénénénénéeeh!!’ riep. Ik wist niet wat ik zág. (Lacht) Ik heb zelf nogal kleine borsten, dus ik veronderstel dat ze me op haar eigen manier wou laten zien wie van ons de baas was. (lacht) Toen Hank er terug was, deed ze alsof er niks was gebeurd en nam afscheid. Daarna hebben we niks meer van haar gehoord.»


Een mooie man

HUMO In ‘Shakespeare Never Did This’ schrijft uw man dat er geen twee mensen zijn die meer van elkaar verschillen dan u en hij.

Linda Lee «Dat schreef hij toen we elkaar nog maar pas kenden. Ik was op dat moment een grote aanhangster van de Indiase spirituele meester Meaher Baba, en Hank vond mijn devotie belachelijk: het is dus begrijpelijk dat hij vond dat wij erg van elkaar verschilden. Maar hij zag ook dat ik, op mijn eigen manier, mijn eigen weg ging, en dat ik bovendien mijn eigen zaak leidde, en daar had hij respect voor.

»Ik kom uit een heel burgerlijke familie uit Pennsylvania, waar ik heel deftig werd opgevoed. Ik ben de eerste keer thuis weggelopen toen ik elf jaar was, want net zoals Hank weigerde ik de weg te bewandelen die mijn ouders voor mij hadden uitgestippeld. Dat was onze grootste overeenkomst: ons gevecht tegen onze afkomst.»

HUMO Vond u Hank een mooie man?

Linda Lee «Absoluut! De mooiste man die ik ooit had gezien. Vóór Hank viel ik ook op van die gladde adonissen die je vaak in film of modebladen ziet, maar op een gegeven moment werd ik gewoon niet meer door dat soort banale schoonheid aangetrokken. Hank had tenminste een karakterkop, al vonden veel vrouwen hem lelijk, omdat hij zo’n pokdalig gezicht had.»

HUMO Vormde het leeftijdsverschil geen probleem? U was tenslotte twintig jaar jonger dan hij.

Linda Lee «In het begin maakten Hank en ik veel ruzie, omdat ik vanalles wou doen: ik wou reizen, naar concerten en tentoonstellingen gaan, nieuwe mensen ontmoeten, nieuwe dingen doen... Maar dat wou Hank allemaal niet: hij wou gewoon thuis zitten, drinken, schrijven en naar de renbaan gaan. Dat zorgde aanvankelijk voor conflicten, maar na een tijdje heb ik me meer op zijn levensstijl leren afstemmen.»

HUMO Wie zijn boeken oppervlakkig leest, zou kunnen denken dat hij alleen maar in zuipen en neuken geïnteresseerd was, en dat vrouwen voor hem niet meer waren dan lustobjecten.

Linda Lee «Dat soort onzin wordt alleen maar verkondigd door mensen die zijn boeken niet of slecht hebben gelezen. Wie zijn werk goed leest, weet dat Hank het vooral over emóties heeft gehad: liefde, pijn, hoop, verdriet... De vrouwen, de seks en de drank zijn niet meer dan het decor waarin zijn verhalen spelen.»


De schrik van Dominique

HUMO Feministen lusten Charles Bukowski rauw.

Linda Lee (zucht) «Feministen zijn dom: ze projecteren hun eigen problemen op Hank. Veel vrouwen noemen zichzelf feminist omdat ze een paar mislukte relaties achter de rug hebben. Ze gebruiken Hank als zondebok.

»Hank registreerde gewoon wat hij zag. Hij noemde zichzelf een fotografische schrijver. Hij fantaseerde niks, hij overdreef niet, hij vond niks uit. Hij beschreef de dingen zoals hij ze zag of zoals ze zouden kúnnen gebeuren. Als hij over sadisme schreef, was dat omdat sadisme bestáát; Hank heeft sadisme niet uitgevonden. Mensen die het Hank kwalijk nemen dat hij over de zelfkant van het leven schreef, hebben oogkleppen op, want ze zien niet dat die zelfkant bestáát.

»Over vijftig jaar is Charles Bukowski even beroemd als William Shakespeare. Dat wéét ik gewoon. De boeken van Hank zijn klassiekers, en steeds meer mensen beginnen dat te beseffen.»

HUMO Drie van zijn boeken zijn ondertussen verfilmd: ‘Tales of Ordinary Madness’ door Marco Ferreri, ‘Barfly’ door Barbet Schroeder en ‘Crazy Love’ door Dominique Deruddere. Wat is uw favoriete Bukowski-film?

Linda Lee «‘Crazy Love’: zonder enige twijfel. Dat is een prachtige film die de sfeer van Hanks werk heel goed weergeeft. Dominique had de juiste kijk op het werk van Hank, en hij was ervan overtuigd dat ‘Crazy Love’ een goede film zou worden. Hij was ook verstandig genoeg om Hanks boeken niet al te letterlijk te nemen en zijn eigen persoonlijke interpretatie aan de film te geven. Ik vind het alleen jammer dat hij de originele titel, ‘Love is a Dog from Hell’, niet heeft behouden. Maar blijkbaar wou de Belgische overheid alleen maar met geld over de brug komen als hij die ‘hell’ uit de titel haalde.

»Ik weet nog goed dat Dominique en Erwin Provoost (de producent van ‘Crazy Love’, dvda) hier op een dag met hun film stonden. Toen Hank de cassette in de video stak, ging Dominique doodzenuwachtig naar buiten, met een fles tequila in zijn hand. ‘Bukowski gaat hier niet van houden,’ zei hij. Maar Hank vond het een fantastische film. Vooral de prestaties van de acteurs vond hij heel goed. Hoe heet die ene jongen op het schoolbal ook al weer?»

HUMO Josse De Pauw?

Linda Lee «Ja, die bedoel ik. Een fantástische acteur. Maar ik vond ook de andere Belgische acteurs goed. Ik vind België trouwens een heel fascinerend land. Hoe heet die Belgische band ook al weer? Wacht eens even. (staat op, loopt naar haar stereo en komt terug met een cd-hoes) Zita Swoon! Dat vind ik een steengoede band. Ik had nog nooit van die jongens gehoord, tot ze vroegen of ze een van Hanks gedichten, ‘The night I was going to die’, mochten gebruiken in een nummer. Ze maakten een integere indruk en ze klonken heel geloofwaardig, dus heb ik mijn toestemming gegeven. En de cd die ze me hebben gestuurd (‘I Paint Pictures on a Wedding Dress’, dvda) vind ik echt héél erg goed, vooral de nummers ‘Our Daily Reminders’ en ‘About the Successful Emotional Recovery of a Gal Named Maria’. Zita Swoon maakt vernieuwende muziek die me wat doet denken aan de muziek uit de hippietijd. Als ze ooit hier in de buurt komen optreden, ga ik zeker kijken.»

HUMO Wat vond u van de verfilming van ‘Barfly’?

Linda Lee «Die film vond ik niét goed. Het script van Hank was perfect, maar er bleef uiteindelijk niet veel meer van over. Vooral Mickey Rourke was slecht. Henry Chinaski, het alter ego van Hank, is geen vuile Neanderthaler die halfverdoofd rondloopt en als W.C. Fields spreekt. Hank was zelf een heel própere schooier. Hij waste en schoor zich iedere dag, en als hij ’s nachts thuiskwam, waste hij zijn kleren en hing ze te drogen in zijn kamer. Hij was helemaal niet zoals Mickey Rourke hem heeft neergezet. Daarom hield Hank ook niet van ‘Barfly’.»

HUMO Uw man heeft het grootste deel van zijn leven als een schooier geleefd, tussen de hoeren, zuiplappen, gekken en moordenaars van Los Angeles. Aan het einde van zijn leven was hij een vriendelijke, gesettelde man geworden die in een mooi huis woonde, met een zorgzame vrouw en een chique auto voor de deur. Hoe zag u hem het liefst?

Linda Lee «Ik ben verliefd geworden op Hank toen hij nog een schooier was, maar ik hield echt van hem toen hij op zijn zeventigste in zijn jacuzzi in de tuin zat, omdat hij op dat moment gelukkiger was dan vroeger en zichzelf meer had geaccepteerd. De laatste jaren van zijn leven had Hank zichzelf eindelijk toegestaan om zich goed te voelen. En dat verdiénde hij, na de harde strijd die hij had geleverd.

»De eerste keer dat hij in die jacuzzi ging zitten, ging er een nieuwe wereld voor hem open. ‘Hey Linda Lee, I enjoy this!’ riep hij tegen me. Hij had de gewoonte om in de late middag van de renbaan thuis te komen, zijn kleren uit te trekken, en snel in de jacuzzi te gaan zitten. Soms, als ik hem zo door het raam zag zitten, met een sigaar in zijn mond, begon ik spontaan te huilen, omdat ik wist hoe gelukkig hij zich voelde.

»Hank kreeg aan het einde van zijn leven wel eens brieven van oude fans die vonden dat hij zijn principes opzij had gezet en voor een burgerlijk leventje had gekozen. Maar die mensen hadden er niks van begrepen: zij hebben Hank nooit begrepen, ook niet in het begin, toen hij nog op straat leefde. Iedereen die zijn werk leest - zijn eerste boeken en zijn laatste boeken - weet dat hij altijd dezelfde man is gebleven en dat hij alleen maar béter begon te schrijven.»

HUMO Ziet u zichzelf ooit nog op een andere man verliefd worden? Of uw leven met een andere man delen?

Linda Lee (lacht luid) «Jezus Christus! Nee! Onmogelijk. Hank was de man van mijn leven, en hij is nog steeds de man van mijn leven. Ik vrees dat na Hank álle mannen mij zouden tegenvallen. Ik kan me ook niet voorstellen dat hier in huis een andere man zou rondlopen die aan Hanks spullen zit. En ik kan me ook niet voorstellen dat ik dit huis ooit zou verlaten om samen met een andere man in een ander huis te gaan wonen.

»Ik vrees dus dat ik niet opensta voor een nieuwe relatie. Maar dat vind ik niet erg. Ik mis geen relatie: ik mis Hank.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234