Cherchez Les Femmes: de drie maffiamoeders die hun biecht met hun leven bekochten

In zijn uitstekende boek ‘Maffiamoeders’ schetst de Britse buitenlandcorrespondent Alex Perry het even tragische als hoopgevende relaas van drie maffiavrouwen die probeerden hun miserabele bestaan te ontvluchten, maar dat met de dood bekochten.

'Al een week na haar terugkeer overmeesterden ze haar en goten via een trechter een liter zoutzuur in haar mond'

Voor het interview vraagt Perry of we weten of de ’ndrangheta ook in België actief is.

HUMO Humo heeft in het verleden al tientallen artikels over de Belgische vertakking gepubliceerd.

Alex Perry «Dat is indrukwekkend. In Groot-Brittannië en de Verenigde Staten kent bijna niemand de ’ndrangheta. De politie- en veiligheidsdiensten vragen mij zelfs letterlijk om die naam te spellen. Ik vind het bijzonder onrustwekkend dat onze specialisten in georganiseerde misdaad nog nooit gehoord hebben van de grootste georganiseerde misdaadorganisatie ter wereld.»

HUMO Het zegt veel over de organisatie zelf.

Perry «Net omdat ze zo stiekem te werk gaat, kon ze de grootste worden. Geheimzinnigheid is de sleutel tot haar succes. Haar tentakels reiken diep in zowat alle westerse landen, maar ook in Azië en in de West-Afrikaanse landen waar de drugshandel vanuit Zuid-Amerika passeert.

»De ’ndrangheta is een multinationale organisatie, actief in zowat 120 landen, maar niemand weet precies hoeveel omzet ze draait. De schattingen liggen tussen vijftig en honderd miljard dollar per jaar. Dat is meer dan een bedrijf als Microsoft. Het is onvoorstelbaar dat ze onder de radar kunnen blijven.»

'De maffia is zo sterk in het wereldwijde financiële systeem verweven dat ze onmisbaar geworden is in de wereldeconomie. Als zij valt, dan belanden we in een crisis'

HUMO Waaruit haalt de ’ndrangheta haar inkomsten?

Perry «De kernactiviteit blijft de internationale drugs- en wapenhandel, maar mettertijd heeft ze haar verdienmodel uitgebreid. Ze krijgt bijvoorbeeld miljarden van de Europese Unie, door subsidies voor windmolenparken of zonne-energie op te strijken. In Londen startte onlangs een rechtszaak over smokkel van Italiaanse wijnen. Eén restaurant met zeventig plaatsen bleek plots verantwoordelijk voor twee procent van de hele Britse wijnconsumptie. Het zegt iets over de vindingrijkheid van een organisatie die voortdurend naar nieuwe kansen speurt. Wijn is niet illegaal, is makkelijk te verbergen en je ontwijkt er niet al te veel belastingen mee.»

HUMO Hoe bent u in dit verhaal terechtgekomen?

Perry «Ik was als buitenlandcorrespondent in Sicilië voor een artikel over vluchtelingen die vanuit Afrika in Italië aankomen. Ik leerde al snel dat ze de maffia schatrijk maken. Die beheert er opvangtehuizen en krijgt daar van Europa en de Italiaanse regering 23 euro per persoon per dag voor. Het hoeft niet te verbazen dat de maffia er al jaren duizenden migranten vasthoudt.

»Ik kwam in contact met een journaliste die zich specialiseerde in maffiabestrijding. Ze nodigde me uit voor een toneelstuk over Maria Concetta Cacciola, een icoon van de antimaffiabeweging. Zij was één van de eerste vrouwen die de omerta van de maffia verbrak door in een getuigenbeschermingsprogramma te stappen en de vuile was van de ’ndrangheta buiten te hangen. Ik vond het een fascinerend onderwerp: feminisme als wapen tegen de georganiseerde misdaad. Voor een onderzoeksjournalist is de Italiaanse justitie trouwens een droom: elk afgetapt telefoongesprek publiceert ze uitgeschreven in openbare rapporten. Voor mijn boek heb ik duizenden transcripties van privégesprekken tussen maffiosi gelezen.»

HUMO Eén van de mensen in uw boek is openbaar aanklager Alessandra Cerreti. Zij meende al lang dat de ’ndrangheta-vrouwen van cruciaal belang konden zijn in de strijd tegen de maffia. Haar aanpak werd aanvankelijk weggelachen.

Perry «Alessandra had gelijk: vrouwen worden misschien niet betrokken bij de dagelijkse activiteiten van de maffia, maar ze zien en horen veel. Bovendien worden ze door hun mannelijke familieleden afschuwelijk behandeld. Wie erin slaagt om het vertrouwen te winnen van de vrouwen, kan veel te weten komen over de ’ndrangheta. Dat lijkt een eenvoudig idee, maar in die omgeving is het dat niet. De hele Zuid-Europese maatschappij, inclusief de Italiaanse justitie, is doordrongen van seksisme. De meeste mannelijke rechercheurs hadden ook geen hoge pet op van vrouwen, dus waarom zouden ze er aandacht aan besteden?»

HUMO Welke rol spelen de vrouwen in de ’ndrangheta?

Perry «In de meest progressieve families mogen ze de boekhouding doen of boodschappen overbrengen tussen mannen, maar vaker moeten ze zich gedeisd houden en zwijgen. Hun hoofdbekommernis is kinderen krijgen en ze opvoeden tot goede gangsters. Ze mogen het huis niet alleen verlaten, huiselijk geweld is dagelijkse kost en ontrouw bekopen ze met de dood. De Calabrese misdaadcultuur steunt op een heel gesloten, 19de-eeuwse patriarchale mentaliteit, gedrenkt in gewelddadig seksisme.

»Familie is essentieel in de Italiaanse cultuur, maar de ’ndrangheta heeft ze omgevormd tot een criminele organisatie. De verering van de Madonna, de moeder en de vrouw is er heilig maar zij hebben die geperverteerd. Het gaat niet meer over trouw, eer en loyauteit, maar over geld, moord en drugs. Dat beseften de drie moeders uit mijn boek heel goed. Het dreef hen er uiteindelijk toe om het ondenkbare te doen: ze keerden de familie de rug toe en stapten naar de politie.»

'Vluchtelingen maken de maffia schatrijk. Ze beheert opvangtehuizen, en krijgt daar van Europa en de Italiaanse regering 23 euro per persoon per dag voor'


Opgelost in zuur

HUMO Wie waren die drie moeders?

Perry «Maria, Lea en Giuseppina leidden het leven dat duizenden vrouwen in Calabrië leiden: ze zijn in de ’ndrangheta geboren, trouwden met een gangster die in de gevangenis belandde en bleven alleen achter met de kinderen. Ze hadden ook alle drie een buitenechtelijke relatie, wat in de ’ndrangheta-cultuur betekent dat ze ten dode opgeschreven waren. Op een bepaald moment moesten ze kiezen tussen de dood of de politie.

»Ze kozen er alle drie afzonderlijk voor om aan de maffia te ontsnappen door tegen hun echtgenoot en hun familie te getuigen. Hun getuigenissen stuurden honderden maffiabazen naar de gevangenis.»

HUMO Welk risico namen die vrouwen?

Perry «Door hun getuigenissen te herlezen, merkte ik dat ze aanvankelijk gedreven werden door wanhoop. De eerste verhoren zijn een emotionele stortvloed, ze konden het verstikkende leven in de familie niet meer aan. Pas nadien lijken ze zich de gevolgen te realiseren: ze laten alles en iedereen achter, ook hun kinderen. Daardoor sluipt de twijfel erin. Bovendien is hun nieuwe leven in het beschermingsprogramma ook geen pretje. Ze verhuizen van muffe gasthuizen naar kleine flatjes in anonieme dorpen waar ze niemand kennen. Ze mogen niet werken en geen nieuwe vrienden maken. Ze ontsnapten uit één gevangenis en kwamen in een andere terecht. Intussen werden ze emotioneel gechanteerd door de familie: die lieten de kinderen via via brieven sturen en telefoneren. Alle drie de moeders beslisten na een tijd om toch terug te keren.»

'De discussie ging nooit over waaróm ze hun eigen dochter doodden, maar wel over de manier waaróp ze het zouden doen'

HUMO Hoe reageerden de families op de getuigenissen?

Perry «Ze gingen helemaal over de rooie. Verraad is de ergst denkbare daad binnen de ’ndrangheta, en dat dan nog een vrouw de eer van de familie besmeurt, is al helemaal te gek voor woorden.

»De afgeluisterde gesprekken uit die periode gaan dan ook alleen maar over het schaamtegevoel. De familieleden durfden zich amper op straat te vertonen. Iedereen was zijn hele leven lang bezig met het bewaken van de goede naam en plots lagen al die geheimen op straat! Niet één keer heb ik iemand enige bezorgdheid horen uiten over het welzijn van die vrouwen zelf. Die houding maakte het ook makkelijk om zich van hen te ontdoen. Niemand zou er een traan om laten.»

HUMO Het is ontstellend om te lezen hoe makkelijk vaders hun dochters en mannen hun vrouwen zomaar laten verdwijnen. Ze vermoorden ze, lossen de lichamen op in zuur en bouwen nadien een feestje.

Perry «Het is inderdaad ongelooflijk. En wanneer je zulke mensen vraagt waarom ze dat doen, krijg je nooit een duidelijk antwoord. Meestal komt het erop neer dat het moest omdat iedereen het deed. Niemand dacht er echt over na. De discussie ging nooit over waaróm ze hun eigen dochter doodden, maar wel over de manier waaróp ze het zouden doen.

»De manier waarop Lea werd vermoord, is gewoon verbijsterend. Nadat ze een poos in het getuigenbeschermingsprogramma had gezeten, kreeg ze spijt en trok ze haar verklaringen in. Op vraag van haar familie keerde ze terug naar huis. Maandenlang deed haar man Carlo Cosco alsof hij haar had vergeven. Ze reisden samen, maakten uitjes en praatten zelfs over meer kinderen krijgen. Achteraf bleek dat hij al die tijd bezig was met een plan om haar te doden. Alleen bleek hij niet zo goed in moord, de ene na de andere poging mislukte. In films gaat al dat moorden bijzonder vlot, maar in de realiteit loopt het vaak in het honderd. Maar Lea moest dood, want haar man wilde zijn positie binnen de organisatie beschermen. Hij vermoordde haar uiteindelijk, loste haar op in zuur en verbrandde de resten. Toen hij naar de gevangenis ging, kreeg hij zijn gedroomde promotie.

»We kijken graag naar maffiafilms omdat we stiekem sympathie koesteren voor de slechteriken. Maar ik heb geen gram sympathie voor de gangsters over wie ik geschreven heb. Die mensen moeten de rest van hun leven in de gevangenis doorbrengen, liefst in een isolatiecel met een blinddoek op. Ik hoop dat mijn boek dat duidelijk maakt: de maffia heeft niets met romantiek te maken, het zijn stuk voor stuk vreselijke mensen.»

HUMO De vrouwen die tegen hun familie getuigden, leken ook in hun lot te berusten: ik heb mijn familie verraden, ik heb vast niet lang meer te leven.

Perry «Eén van de aanklagers vergeleek het verhaal van Maria Concetta Cacciola met een Griekse tragedie. Maria wist dat ze de terugkeer naar het dorp met haar leven zou bekopen. Toch ging ze, omdat ze niet kon leven zonder haar kinderen. Al na een week overmeesterden ze haar en goten via een trechter een liter zoutzuur in haar mond. Ze lieten het uitschijnen als zelfmoord.

»Het is vreselijk om te zeggen, maar in dit hele verhaal zit ook een onpeilbare schoonheid verweven. Maria schrijft op een bepaald moment een brief naar haar moeder, van wie ze weet dat zij haar moordenaar zal zijn. Toch kiest ze ervoor om een liefdesbrief te schrijven. Zelfs de rechercheurs kregen de tranen in de ogen toen ze die brief lazen.»

HUMO Het lijken wel taferelen uit een andere tijd.

Perry «Maar het speelt zich wél af in het 21ste-eeuwse Europa. In Lea’s geboortedorp Pagliarelle wonen 400 mensen. De voorbije 30 jaar zijn er 35 inwoners vermoord. In zowat elk gezin is dus al een dode gevallen, en iedereen kent de daders. Zulke tragedies beginnen altijd met een triviale ruzie. In San Luca vochten twee families een jarenlange bloederige vete uit, nadat kinderen enkele eieren tegen een winkelraam hadden gegooid. Twintig jaar later zijn daardoor vijftien mensen gestorven.

»Ik ben er één keer geweest om te kunnen zien waarover ik schreef. Bij aankomst sprak de plaatselijke politieman me meteen aan. Hij vertelde me dat iedereen op de hoogte was van mijn komst. De hele tijd hielden allerlei ongure types me in de gaten. Een week later stonden twee lokale kranten vol over mijn bezoek. Er stond in detail wie ik was, met wie ik gesproken had en waar ik geslapen had. Zúlke dorpjes zijn het dus.»

'Carlo Cosco deed maandenlang alsof hij zijn vrouw Lea had vergeven. Hij vermoordde haar, loste haar op in zuur en verbrandde de resten'


De cel of het kerkhof

HUMO De ’ndrangheta beroept zich graag op haar eeuwenoude afkomst, maar die verhalen blijken verzinsels.

Perry «Het is absolute bullshit. De ’ndrangheta zou haar oorsprong vinden bij drie dolende middeleeuwse ridders die onrecht werd aangedaan en die uit wraak een eigen orde hebben gesticht. Dat is precies dezelfde mythe als de Japanse Yakuza of gevangenisbendes in Zuid-Afrika gebruiken. Elke misdaadorganisatie heeft nu eenmaal een eervolle geschiedenis nodig. Ze kunnen niet rondbazuinen dat ze gewetenloze moordenaars zijn die hun geld verdienen met drugs. Neen, ze zijn deugdzame afstammelingen van een eeuwenoude Calabrese volksbeweging die zich afzet tegen de onrechtvaardige staat. De ’ndrangheta vervalt met zijn rituelen echter zo hard in clichés dat het bijna lachwekkend wordt. Ik sprak een historicus die hun rites met kaarsen en hoefijzers zelfs vergeleek met sketches van Monty Python.

»Zulke verzinsels doen het natuurlijk goed bij mensen die amper geschoold zijn. ’Ndranghetisti verlaten de school vaak al op hun twaalfde of dertiende. Dat is een groot probleem dat je niet zomaar kunt oplossen. De overheid kan er niet gewoon scholen bouwen, want raad eens wie het contract om die scholen te bouwen zal binnenhalen? En wie zal de leerkrachten aanvoeren? Met zulke ingrepen kun je de maffia niet bestrijden. Dat was nochtans jarenlang de aanpak van de Europese Unie: Calabrië is één van de armste regio’s van Europa, dus we gooien er geld tegenaan. In Gioia Tauro bouwden ze een gigantische containerhaven om de economie een boost te geven. Korte tijd later was het de voornaamste invoerhaven van cocaïne in Europa.»

HUMO Hoe is het om als kind op te groeien in zo’n omgeving?

Perry «Kinderen leven er zeer geïsoleerd. Madonna of Lady Gaga kennen ze niet. Ze luisteren alleen naar de tarantella, een oude Italiaanse volksdans. In die streken spreken ze ook alleen Grecanico, een dialect dat voor elke niet-Calabrees onverstaanbaar is. Het Italiaans komt er pas op de tweede plaats. Veertienjarige kinderen krijgen er de naam van de lokale politieagent op hun voetzool getatoeëerd, zodat ze bij elke stap de gevestigde macht vermorzelen. Wanneer ze achttien jaar zijn, is het vaak al te laat: zulke jongeren eindigen bijna altijd in de gevangenis of op het kerkhof.

»De ’ndrangheta steunt volledig op familieverbanden, nog veel meer dan de twee andere Italiaanse maffiaorganisaties, de Siciliaanse Cosa Nostra en de Napolitaanse Camorra. Dat zijn eerder meritocratieën: elke goede crimineel kan er carrière maken. Maar wie niet in de ’ndrangheta wordt geboren, raakt er nooit in.

»In Reggio de Calabria ontwikkelde de voorzitter van de jeugdrechtbank, Roberto Di Bella, een programma om kinderen op jonge leeftijd bij hun criminele familie weg te halen. Hij steunde daarvoor op het Internationale Verdrag over de Rechten van het Kind. Hij slaagde erin om bepaalde familiegebruiken van de ’ndrangheta te laten kwalificeren als kindermisbruik. Dat wordt nu in heel Italië toegepast. Zulke ingrepen bedreigen de maffia meer dan eender welke politieactie.»

HUMO Wie trekt er aan de touwtjes bij de ’ndrangheta?

Perry «Dat weten we nog altijd niet. Niemand kon tot nog toe de structuur helemaal blootleggen. Sommige clans leggen zich toe op drugshandel, afpersing en corruptie. In Calabrië lopen nog veel oude maffiabazen in hun sinaasappelvelden rond. Maar boven hen zit een mondiale structuur die zich bezighoudt met geld wit te wassen. De ’ndrangheta is daar zo goed in dat zelfs andere internationale misdaadorganisaties haar inhuren. Dat verklaart de enorme internationale groei.

»Wie actief is in de financiële wereld, passeert langs New York, Londen, Hongkong en Frankfurt. De slimmere clans stuurden hun zoons in de jaren 80 al naar Harvard en de London School of Economics. Zij werden bankiers en advocaten en fungeren als een soort van slapende cellen in de financiële centra. Enkele maanden geleden probeerde een clan nog om één van zijn mannetjes in de raad van bestuur van een grote investeringsfirma in Londen te krijgen. Bij de topfiguren van de Londense financiële elite zie je trouwens een merkwaardig groot aantal Calabrese achternamen.»

HUMO De ’ndrangheta is intussen zo rijk dat ze aandelenbeurzen beïnvloedt en landen als Thailand en Indonesië kan chanteren.

Perry «Dat is pas echt beangstigend. De Italiaanse magistraat Guiseppe Lombardo voert al meer dan tien jaar onderzoek naar de financiële stromen van de maffia. Hij ontdekte dat de maffia haar cultuur van intimidatie en afpersing nu ook toepast in de internationale financiële wereld. Ze koopt genoeg schuldpapieren van een middelgrote economie als Thailand of Indonesië op, neemt daarna contact op met de regering en zegt: ‘Als jullie niet luisteren, dumpen we jullie schuld op de markt.’ Daardoor zou de rente door het dak schieten en gaat het land failliet. Op die manier kan de maffia ongestoord havens gebruiken voor haar drugshandel. Lombardo verwacht dat ze nog een stap verder zullen gaan en zelfs grootmachten als India en China intimideren.»

'Lea Garofalo werd op 19 oktober 2013 begraven in Milaan'


Goede reclame

HUMO Wordt de maffia straks too big to fail, zoals de grootbanken ten tijde van de crisis?

Perry (diepe zucht) «Ik vraag me soms af of het al niet te laat is. De maffia is zo sterk in het wereldwijde financiële en economische systeem verweven dat ze onmisbaar geworden is in de wereldeconomie. Het is simpel: als zij valt, dan belanden we in een crisis.

»Sinds ik met dit verhaal bezig ben, besef ik pas hoe slecht de bevolking geïnformeerd is. We laten ons zodanig afleiden door terrorisme, Trump, de brexit en #MeToo dat we de echte gevaren niet zien. De ’ndrangheta is een ernstige mondiale bedreiging en niemand is ervan op de hoogte.»

HUMO De nieuwe Italiaanse regering bestaat uit populisten en extreemrechtse figuren. Zij zal de strijd tegen de maffia wellicht ook niet helpen.

Perry «Het succes van die anti-EU-partijen is geweldig nieuws voor organisaties als de ’ndrangheta. De maffia gedijt het best in milieus waar onzekerheid en wantrouwen heersen, en het wantrouwen tegenover de politiek in Italië is immens. De maffia heeft die achterdocht ook altijd gepromoot: zij had de waarheid in pacht, niet die leugenachtige politici.»

'De maffia is intussen zo rijk dat ze middelgrote landen kan chanteren. Daardoor kan ze ongestoord havens gebruiken voor drugshandel'


HUMO Toen Roberto Saviano een boek schreef over de Camorra moest hij onderduiken. Hebt u al bedreigingen gekregen?

Perry «Ik kan mezelf niet vergelijken met Roberto Saviano, of die honderden andere Italiaanse journalisten die over de maffia schrijven. Als buitenlandcorrespondent heb ik de luxe om ergens toe te komen en vervolgens weer weg te gaan. Maar uiteraard heb ik me tijdens mijn research weleens afgevraagd wat de consequenties van het boek zouden kunnen zijn. Het antwoord was even geruststellend als beangstigend. Omdat ze zoveel geld door Londen sluist, wil de ’ndrangheta geen onnodige aandacht trekken door een Brit te vermoorden (lacht).

»Iemand zei me dat het boek goede reclame was voor de ’ndrangheta. Hij zei: je schildert hen af als bloeddorstige, gewetenloze moordenaars. Dat is een mooi visitekaartje voor wie in de afpersingsbusiness werkt.»

HUMO De getuigenissen van de drie moeders in uw boek stuurden wel een schok door Calabrië. Voor het eerst durfde de bevolking er op straat te komen en te protesteren tegen de almacht van de maffia.

Perry «De ’ndrangheta was gewond, ze stond te kijk op een manier die ze nooit voor mogelijk had gehouden. Het volk greep dat momentum aan om zijn angst te tonen. De organisatie heeft zich dan even gedeisd gehouden. Ze moest uit de publieke belangstelling verdwijnen en dat deed ze door het aantal moorden terug te schroeven. Ze zag in dat de familiestructuur in haar nadeel begon te werken en stapte vervolgens bijna naadloos over op een nieuwe structuur. De positie van de vrouwen verbeterde, sommigen kregen zelfs een respectabele functie. Maar vergis je niet, de ’ndrangheta paste zich niet aan omdat ze plots tot het inzicht kwam dat vrouwen beter verdienden, maar wel omdat het goed was voor de zaken.»

HUMO Er is veel veranderd maar eigenlijk is er niets veranderd?

Perry «Precies. Het is positief dat Italië en de wereld zich intussen wat meer bewust zijn van de aanwezigheid van een maffiaclub die alle andere overstijgt. De geheimzinnigheid waarop ze jarenlang kon teren is verdwenen, maar dat betekent niet dat haar macht getaand is. De aanklagers in Italië noemen dit een eerste veldslag in een lange oorlog. Het zal nog generaties duren voor het probleem opgelost kan worden.»

Alex Perry, ‘Maffiamoeders’, Uitgeverij Nieuw Amsterdam

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234