null Beeld

Christoph Waltz regisseert 'Der Rosenkavalier'

Christoph Waltz, u bekend als de galante übercreep kolonel Hans Landa in ‘Inglourious Basterds’ en de even pragmatische als meedogenloze geldwolf Dr. King Schultz in ‘Django Unchained’, begeeft zich op nieuw terrein: hij debuteert als regisseur bij de Vlaamse Opera met ‘Der Rosenkavalier’ van Richard Strauss.

De voorbije jaren ontpopte Christoph Waltz, een Oostenrijks-Duitse vader van vier, zich als de mannelijke muze van Quentin Tarantino, met karakterrollen als Landa en Schultz, die hem twee Oscars opleverden. ‘Vroeger had ik als acteur het gevoel een luipaard te zijn die alleen muesli op z’n bord kreeg,’ zegt hij daar nu grijnzend over. ‘Quentin was de eerste die me een levende antilope presenteerde en zei: ‘Jaag! Eet!’’

Eén gevolg van die glorie is dat hij na uitputtende promotietournees voor die films vragen over zijn bromance met Tarantino méér dan beu is. Bovendien praat hij liever niet over zijn vak, ‘want dat is contraproductief: het saboteert de mystiek’. En alsof dat niet lastig genoeg is, weigerde hij journalisten toe te laten tot de repetities van ‘Der Rosenkavalier’, het meesterwerk van Richard Strauss dat hij voor de Vlaamse Opera regisseert. Ik moet dus vragen stellen over zaken waarop hij niet wil ingaan, en over dingen die ik niet heb gezien. Tof.

Pas als je Waltz ontmoet, besef je ten volle hoe goed hij acteert, omdat hij extreem anders is dan de psychopaten die hij speelt. In levenden lijve is hij nauwgezet, elegant, onopvallend. En wie ‘Der Humpink’ zag (bekijk het op YouTube!) weet dat hij gevoel voor humor heeft. Maar hij straalt ook de stalen wil uit van een talent dat te lang moest teren op B-rollen (hij speelde lang in überdeutsche­ kleffe televisieseries zoals ­‘Tatort’), en gloriërend vaststelt dat nu – eindelijk! – dingen gebeuren op zijn voorwaarden. En hij is gespannen – begrijpelijk, als iemand verwikkeld is in de slopende repetities van een opera, een gigantische onderneming waarbij veel meer mis kan gaan dan bij, pakweg, de onemanshow van een stand-up. Waltz komt uit een theatergeslacht en stond de voorbije dertig jaar geregeld op de planken. Hij weet dat zijn reputatie staat of valt bij het succes van ‘Der Rosenkavalier’, een prestigieuze internationale coproductie.

HUMO Herr Waltz, het verbaast me dat een Oostenrijker na vijf Hollywoodproducties een opera regisseert. Ik had verwacht dat u een gooi zou doen naar het gouverneurschap van Californië...

Christoph Waltz (geen enkele reactie)

HUMO ... zoals die andere Oostenrijkse acteur, Arnold Schwarzenegger, bedoel ik.

Waltz (kurkdroog) «Ik begrijp perfect wat u bedoelt.»

HUMO Nomen est omen? U heet Waltz. En u regisseert een opera van Richard Strauss. Waarin wordt gewalst.

Waltz «O, neen. Fout. Mijn naam klinkt als wals, maar betekent eerder ‘avontuur’ of ‘reis’ – iets als het Australische walk­about.»

HUMO Een pitch is een ronkende volzin waarmee een scenarist of regisseur zijn film aan de grote studio’s in Hollywood probeert te verkopen. Pitcht u ‘Der Rosenkavalier’ eens.

Waltz «Neen.»

HUMO Lijkt het u niet nuttig om een groot publiek in een paar zinnen duidelijk te maken waarom men naar deze opera moet gaan kijken?

Waltz «Neen. Elk publiek vindt vanzelf de weg naar de juiste producties. Ik hou er niet van om dingen uit te leggen. Nooit. Dat zou ondermijnen wat ik doe. Ik vind het ook geen goed idee dat kijkers gebrieft worden over wat ze zullen zien. Ik wil zelf nooit weten wat ik te zien krijg. Ik was maandenlang in Praag, kort nadat het IJzeren Gordijn was opgeheven. Daar ben ik toen ettelijke keren naar de opera geweest zonder te weten wat er op het programma stond. Dat was heel bevrijdend.»

HUMO We hebben niet de tijd om ons te verliezen in een eindeloze discussie over het nut van informatie. U denkt dat mensen die nog nooit naar de opera zijn geweest of ‘Der Rosenkavalier’ niet kennen, vanzelf zullen opdagen? En dat het een goed idee is om een opera in een andere taal te ondergaan zonder ook maar íéts over het verhaal te weten? Da’s als naar een sneakpreview gaan in de bioscoop: dan word je, weet ik uit ervaring, drie op de vier keer teleurgesteld.

Waltz «Dat kan. Maar het gaat om wat er op het podium gebeurt, niet om de kijker, niet om de bagage, niet om het levensverhaal van de componist, niet om het ego van de regisseur, niet om verkooppraatjes.»

HUMO Operafanaten kun je verdelen in twee categorieën: zij die verwachten dat een regisseur trouw blijft aan de partituur, het libretto en de originele setting van het werk, en zij die aanvaarden dat de regisseur zich verregaande interpretaties permitteert. Concreet: zij die vinden dat het sacrale oeuvre van Sint-Wagner uitgevoerd moet worden zoals de Meester het indertijd voor ogen had, en zij die er niet om malen dat, bijvoorbeeld, ‘Die Walküre’ uit 1856 zich plots blijkt af te spelen tijdens de recente oorlog in Irak.

Waltz «Ik heb voor beide kampen begrip. Maar ik ben als regisseur niet iemand die de nood voelt om te stunten. Ik vind mijn ego niet belangrijker dan dat van Richard Strauss of dat van librettist Hugo von Hofmannsthal. Sommige moderne regisseurs lijken te vinden dat ze in een gevecht verwikkeld zijn waarbij zij van Strauss of Wagner moeten winnen. Ze willen de Meester onderwerpen, soms zelfs buitenspel zetten. Ik niet.»

HUMO Een conservatieve Duitser die op YouTube de verfilming van ‘Der Rosenkavalier’ met Elisabeth Schwarzkopf uit 1956 zag, verwoordde het zo: ‘Das waren halt noch wunderschöne Inszenierungen, nicht so scheußliche Inszenierungen die wir heute erleben müssen.’

Waltz (verstoord) «Maar je leest dat niet neutraal! Je citeert die man met een pejoratief, neerbuigend toontje!»

HUMO Hij gebruikt het woord ‘scheußlich’ – afschuwelijk. Dat kun je toch niet neutraal lezen?

Waltz «Ik ben zelf geen groot voorstander van radicale vernieuwing, en nog minder van choqueren of provoceren. Er zijn inderdaad regisseurs die willen opvallen – dat zie je ook bij krankzinnige, bij de haren gesleurde updates van de toneelstukken van Shakespeare. Maar anderzijds ontaardt traditie vaak in conventie. Ik baseer me niet op gewoonte, traditie en conventie. Ik ga terug naar het oorspronkelijke werk, maar stel het wel ter discussie. Opera heeft respect voor traditie, maar ’t is geen museum. Zoals de geniale Gustav Mahler al zei: ‘Traditie is de vlam brandend houden, níét geknield bidden tot de asse.’ En alles evolueert sowieso – was het Mao die zei: ‘Je stapt nooit twee keer in dezelfde rivier’?

»Voor mij staat de muziek centraal. Dat lijkt vanzelfsprekend, maar heel wat regisseurs zijn zo toegespitst op beeldtaal – Decor! Effecten! Stunts! Video! Ontploffingen! – dat ze de muziek reduceren tot de soundtrack bij hun spektakel. Opera is muziektheater, níét ‘theater met een beetje muziek erbij’. Mijn concept is: de muziek laten openbloeien en haar illustreren. Als luisteraar en kijker hou ik van transparantie en vrijheid: ik wil dat de regisseur mij de ruimte gunt om het werk te ondergaan, niet dat hij mij een visie opdringt.»

HUMO Ik zou denken dat álle regisseurs hun visie opdringen, da’s hun job.

Waltz «Tegen regisseurs die de neiging hebben om origineel werk te kapen, zou ik zeggen: schrijf dan een volledig nieuw werk. (Fijntjes) Maar da’s veel werk, natuurlijk; het is makkelijker om aan de haal te gaan met een bestaand werk. Nu, never say never: ik zag ooit een productie waarin Wagner werd geënsceneerd met de esthetiek van een strip. Siegfried werd gepresenteerd à la Superman of Batman. En dat werkte.»


Charisma

HUMO Bevat uw versie van ‘Der Rosenkavalier’ naaktscènes?

Waltz «Eh, neen. Waarom vraag je dat?»

HUMO Het verhaal bevat de volgende elementen: overspel, travestie, minnaars, rivalen, vrouwen die elkaar kussen, een decadent feest en zelfs lichte pedofilie, want de Marshallin is veertig en haar minnaar zeventien. De actie begint in bed, na een ‘extatische liefdesnacht’... Een moderne regisseur die graag provoceert, vindt anno 2013 tal van alibi’s voor functioneel naakt dat bij de première in 1911 onaanvaardbaar geweest zou zijn. Het typeert u dat u die alibi’s niet benut.

Waltz «Mocht je nu ‘Der Rosenkavalier’ verfilmen, zou het inderdaad preuts, lastig en zelfs ongeloofwaardig zijn om er géén naaktscènes in te stoppen. Maar opera is geen film. Om te beginnen zou ik zangers en zangeressen moeten vinden die bereid zijn om on stage uit de kleren te gaan. En ik zou mijn zangers dat niet willen aandoen. En als íéts je afleidt van de prachtige muziek, dan wel naakt (grijnst). Maar je haalt een pertinent punt aan: ik vind dat men dezer dagen veel te veel misplaatste dingen doet enkel omdat het kan en mag. Ik vind dat een foute motivatie.»

HUMO Wat vindt u als regisseur lastig?

Waltz «Het moeilijkste is: chaos regisseren. ‘Der Rosenkavalier’ bevat twee scènes die je chaotisch zou kunnen noemen: veel personages en figuranten, een koor, actie... Dat loopt algauw uit de hand. Natuurlijk is échte chaos tolereren uitgesloten, dus moet je chaos stileren, chaos faken. De koorrepetities moeten nog beginnen, ik hoop dat ze vlot verlopen. Veel regisseurs hebben de neiging om iedereen te allen tijde van alles te laten doen. Maar in het echte leven staat weleens iemand stil. Soms moet je een zanger gewoon laten zingen, zonder meer. Zeker met deze cast, want ik ben zéér opgezet met mijn zangers.»

HUMO Filmacteurs zeggen vaak dat ze een rol kiezen omwille van de de spanningsboog en de evolutie die een personage doormaakt tussen de openingsscène en de slotscène van de film. Wat bevalt je in dat verband aan ‘Der Rosenkavalier’?

Waltz «Precies die spanningsboog: de opera begint met een erg intieme bedscène en eindigt met de publieke vernedering van een machthebber. Hofmannsthal schreef dat verhaal in 1911, maar die ontknoping maakt de opera zeer actueel – kijk maar naar voorvallen zoals de zaak-DSK (Dominique Strauss-Kahn, de topman van het IMF die ontslag moest nemen nadat hij een kamermeisje had gemolesteerd, red.).»


Onzichtbaar acteren

HUMO Toen u heel jong was, speelde u in ‘Steiner – Das Eiserne Kreuz, 2. Teil’, een film met de legendarische Richard Burton, toen een superster, en echtgenoot van Elizabeth Taylor. Wat herinnert u zich daar nog van?

Waltz «Om te beginnen kan ik het niet bewijzen, want de scène waarin ik meedeed, is in de eindmontage gesneuveld. Ik was negentien, ik stond op een trein en Richard Burton moest drie meter verder een speech geven. Hij was toen al een superster en hij gedroeg zich ook zo. Alles werd minutieus voorbereid. Pas daarna verscheen Burton met z’n entourage: assistent, make-upmeisje, manager, stylist... Hij zei z’n tekst, gaf z’n helm en mitrailleur aan een assistent en werd terug naar z’n loge geleid. Ik weet nog dat de regieassistent op de sporen spuwde om aan te geven waar Burton precies moest gaan staan. En dat Burton zijn tekst sprak tot een kapstok met een pet op, want de tegenspeler die hem moest aanhoren was verhinderd. Dát is klasse: een kapstok toespreken alsof het een goeie vriend is (grijnst). Eerlijk gezegd was ik toen meer onder de indruk van Robert Mitchum, Curd Jürgens en Rod Steiger, die ook meespeelden. Dat leken me échte mannen, minder sterren, minder gepamperd.»

HUMO U hebt net zoals Marlon Brando, James Dean, Al Pacino, Jack Nicholson en Marilyn Monroe gestudeerd aan de Actors Studio in Manhattan. Doet u aan method acting?

Waltz «Ach, The Method is slechts een merk. Ik heb indertijd nog les gehad van Lee Strasberg zelf, en zelfs hij kon me niet duidelijk maken wat method acting nu precies inhield. Ik had meer aan Stella Adler: die gaf tenminste duidelijke, pragmatische aanwijzingen, en haar wereldbeeld was groter dan één specifieke acteertechniek.

»Ik vind elke vorm van orthodoxie verdacht. Een acteur mag zich niet beperken tot één school, één aanpak, één inzicht. Ik ben in elk geval niet het type dat zich in dierenhuiden hult en maandenlang in de wildernis in een tipi gaat kamperen als ik een indiaan moet spelen. Uiteindelijk komt goed acteren neer op onzichtbaar acteren: iets zo goed doen dat het lijkt alsof je niets doet, alsof je die persoon bént. Da’s niet hetzelfde als uit je eigen trauma’s putten of één worden met het personage, of het personage ook náást de set blijven spelen. Dat zijn allemaal clichés.»

HUMO Neemt u uw werk mee naar huis? Kunt u een nazi zoals kolonel Landa na een intensieve draaiperiode makkelijk van u afschudden?

Waltz «Ja en neen. Het gaat minder makkelijk dan ik zou willen. Ik ben geen robot, hè. We dragen allemaal bagage mee uit ons verleden.»

HUMO Quentin Tarantino is intens, nerveus en ongeduldig, maar geen bullebak. Hebt u ooit gewerkt voor regisseurs die graag en vaak brullen op de set?

Waltz «Enkele keren. Eén beroemde regisseur – die ik niet zal noemen – had de gewoonte om mij tijdens de draaiperiode ’s nachts op te bellen. Dan schold hij mij uit. Hij wilde me echt vernederen: ‘Je bent waardeloos, niemand komt kijken om een onbenul zoals jij te zien!’ Dat soort praat. Hij dacht blijkbaar dat die terreur mijn prestaties op de set ten goede zou komen. Onzin, natuurlijk. Misschien werkt het bij extreem onzekere actrices die één of ander trauma moeten uitbeelden. Maar ik vind die power games ziekelijk en contraproductief. Da’s het goeie aan mijn Oscars: ik ben nu als een waardevol stuk antiek dat omzichtig behandeld moet worden.»

HUMO Sorry, ik was even afgeleid door uw opgetrokken wenkbrauwen. Ik hoorde dat u die had moeten afscheren voor een film die ik blijkbaar niet heb gezien...

Waltz «Dat kan, want hij werd nog niet uitgebracht. Die film heet ‘The Zero Theorem’, de nieuwe van Terry Gilliam. ’t Is een sciencefictiondrama waarin een geniale computerhacker de zin van het leven op het spoor is. En natuurlijk heb ik m’n wenkbrauwen afgeschoren via method acting (grijnst).»


Pervers speelgoed

HUMO ‘Der Rosenkavalier’ bevat één van mijn favoriete aria’s: ‘Di rigori armato’ – een korte, maar lastige aria. Hebt u het de zangers moeilijk gemaakt? Moeten ze zingen terwijl ze dansen, vechten, torens beklimmen... wat het ademhalen en dus ook het zingen saboteert?

Waltz «Om te beginnen zijn topzangers getraind, zodat ze zingen én vechten best aankunnen. En als ik moet kiezen, primeert de zang en schrap ik de actie.»

HUMO Toen u uw eerste Oscar won, waren de andere genomineerden Robert De Niro, Alan Arkin en Dustin Hoffman. In uw dankwoord sloofde u zich uit om hén te bewieroken – u laste zelfs een buiging in.

Waltz «Dat was spontaan, en ik heb er geen spijt van. Ik ken mijn plaats. Ik heb veel van die mensen geleerd. Het vooroordeel dat Hollywood een decadente hel is waar een bende egotrippers van de ene receptie naar de andere party trekt, bestaat nog steeds, maar ik heb er alleen grootmoedige, correcte, behulpzame mensen leren kennen. Grote sterren zoals Brad Pitt en Leonardo DiCaprio hebben zich echt uitgesloofd om het me naar m’n zin te maken. Er bestaat wel degelijk een soort broederlijke collegialiteit. Dat merk je aan kleine dingen: de ster blijft rondhangen tot jouw opnames zijn afgelopen, ook al werden zijn shots al twee uur eerder ingeblikt, enzovoort. Eerlijk: ik heb het in Europa wel anders geweten.»

HUMO Tijdens de opnames van ‘Django Unchained’ bent u van een paard getuimeld.

Waltz «Ik heb toen m’n bekken gebroken. Ik had geen problemen verwacht, want ik heb zelf een paard en ik ben een ervaren ruiter. Jamie Foxx heeft me na mijn ongeluk een zadel cadeau gedaan, met veiligheidsgordels eraan bevestigd (grinnikt). In het ziekenhuis hebben ze toen een metalen plaatje ingebracht, dat bij de douane de metaaldetector deed afgaan. Heel gênant. Maar het is een paar maanden geleden verwijderd, dus ik word niet langer als terrorist behandeld.»

HUMO Ik zag u in ‘The Tonight Show’ met Jay Leno. U werd overklast door de andere gasten: een tijger, een luipaard en een otter.

Waltz «Toen heb ik gezweet. ‘Neem de luipaard maar even op je schoot,’ zei Jay nonchalant. Dat was niet vooraf afgesproken. Drie jaar geleden heb ik in Zuid-Afrika al ’ns met een leeuwtje gespeeld, dus het was geen complete overrompeling. Maar toch, het blijven wilde dieren, en zelfs bij de verzorgers bespeurde ik naar mijn gevoel overmoed. Dat leeuwtje was drie maanden oud en had al veel meer kracht in z’n poot dan ik in mijn beide armen. Bij Jay was de tijger welopgevoed. Maar de luipaard was een vals kreng. Ik was niet op m’n gemak. De klauwen van zo’n beest zijn twintig centimeter lang en scherper dan een scheermes. En die beesten stonken uren in de wind.»

HUMO Maar hoe werkt dat praktisch? Want zelfs een babytijger kan met één haal het gezicht van een tweevoudige Oscarwinnaar openrijten, en dan is uw carrière voorbij en moeten er drie films afgelast worden.

Waltz «Ik neem aan dat NBC goed verzekerd is (grijnst). Kijk, het zijn Amerikanen, die heel goed beseffen dat een batterij advocaten ze hun laatste cent afhandig maakt als de geëerde gast iets overkomt. Tenminste, daar ga ik van uit. Misschien moet ik dat de volgende keer toch eens dubbelchecken.»

HUMO Vreemd: er is geen film over opera. En geen opera over Hollywood.

Waltz «Quentin heeft alle films gezien die er ooit zijn gemaakt en hij zou jou zeker tegenspreken. ‘A Night at the Opera’ van de Marx Brothers! Maar goed, da’s slechts een komedie. O, en ‘Venus’, met Glenn Close, over Wagners ‘Tannhäuser’. Maar je hebt gelijk, dat terrein ligt nog grotendeels braak.

»Goed, nu moet ik dringend voortwerken. Ik weet dat het niet makkelijk was voor jou – soms moeten wij acteurs promotie doen voor een film waarvan we het eindresultaat zelf niet eens hebben gezien, en da’s ook altijd zweten.»

HUMO Ik had nog een vracht vragen over ‘Tatort’, maar die zal ik laten vallen...

Waltz (lacht voor het eerst voluit) «Ik ben je eeuwig dankbaar. Godzijdank hoef ik dát soort jobs niet meer te doen.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234