null Beeld

Citizenfour

De adembenemende winnaar van de Oscar voor beste documentaire.

Erik Stockman

In januari 2013 begon documentairemaakster Laura Poitras (die met ‘The Oath’ en ‘My Country, My Country’ al twee straffe documentaires had gemaakt over het Amerika van na 9/11) versleutelde e-mails te ontvangen van iemand die zichzelf Citizenfour noemde. Die mystery man beweerde over bikkelharde bewijzen te beschikken dat de NSA, de Amerikaanse geheime dienst, met de welwillende hulp van de grote telecombedrijven en van reuzen als Google en Facebook een even grondig als onwettelijk spionagenetwerk had opgezet. En, zo mailde Citizenfour, hij was klaar om met die schokkende informatie naar buiten te komen.

De echte naam van die man: Edward Snowden. Emplooi: klokkenluider. ‘Citizenfour’ is het spannende verhaal van zijn coming-out; dit is de neerslag van het acht dagen lange gesprek dat Snowden in juni 2013 in een hotelkamer in Hongkong had met journalist Glenn Greenwald, die als eerste het NSA-schandaal uitbracht in The Guardian, en met Poitras, die de ontmoeting met haar digicamera registreerde. Het resultaat is een documentaire waarin je de klokken met je eigen oren live en loeiend hard hoort luiden; een film waarin voor je ogen journalistieke geschiedenis wordt geschreven; ’t is alsof je er zelf bij bent terwijl Bob Woodward in die donkere ondergrondse parkeergarage in Washington met de beruchte Watergate-informant Deep Throat staat te praten. En ook al zit je in wezen de helft van de tijd te kijken naar een man die, gezeten op de rand van zijn bed, niets anders doet dan babbelen; ook al krijg je een hoop internetjargon over je heen (er is sprake van versleuteling, metadata, metadatarelaties, tools en deepdives); en ook al zijn de beelden af en toe onscherp doordat Poitras niet altijd de tijd had om haar camera deftig op te stellen; de spanning (dezelfde spanning die je voelt wanneer je naar samenzweringsthrillers als ‘The Parallax View’ of ‘All The President’s Men’ zit te kijken) is soms niet te harden.

Voor de eerste keer krijgen we ook ruim de gelegenheid om Snowden zélf te bestuderen: voor zover wij kunnen oordelen lijkt hij ons geen aandachtsjunkie, laat staan een verrader, maar een verstandige jongeman die oprecht geschokt is door wat zijn voormalige werkgever, de NSA, allemaal uitvreet. Een kerel ook die perfect lijkt te beseffen dat hij na het interview nooit meer terug zal kunnen naar zijn oude leventje, en die volledig bereid is om die prijs te betalen. Een ijdel ventje wel, dat voor de spiegel heel lang in de weer is met een tube haarschuim, en ook een tikkeltje paranoïde: wanneer toevallig het brandalarm in het hotel afgaat, zie je hem ineens verstijven – alsof er ieder moment mannen met getrokken revolvers de kamer kunnen binnenvallen.

Eigenlijk, zo peinsden wij achteraf, is het nog verwonderlijk dat de onthullingen van Citizenfour nog niet méér heisa hebben ontketend. Zeker, Snowden was een tijdje lang breaking news op de televisiezenders, en in de kranten zijn er bladzijden en bladzijden volgeschreven over de misdadige praktijken van de NSA en de afgeluisterde mobiele telefoon van Merkel, maar op straat, in de metro, in de aula en op café werden de reacties gekenmerkt door een soort ‘Wie maalt hier nu eigenlijk om?’-onverschilligheid – we waren er allemaal gauw bij om Charlie te zijn, maar niemand is Edward.Terwijl het, zo mokert deze documentaire het er nog eens in, toch niet min is wat er allemaal aan de hand is. Of u nu even belt naar uw moeder of naar uw minnares, of u nu met uw bankkaart de dvd van ‘The Notebook’ of de nieuwe Humo betaalt, of u nu ‘tajine met kip’ of ‘Jennifer Lawrence naked’ intikt in uw zoekmachine: er is altijd iemand die uw dagelijkse activiteiten onderschept en opslaat – zonder dat het mag. Eigenlijk leven we vandaag de facto in een wereld die in niets verschilt, en misschien zelfs nog erger is, dan het verstikkende Oost-Duitsland dat we kennen uit ‘Das Leben der Anderen’. Wij hebben afgelopen nacht alvast niet goed geknord, en dat lag heus niet alleen aan die triple cheeseburger op onze maag.


Bekijk de trailer

undefined

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234