'Climax': het wel en wee van regisseur Gaspar Noé

De Argentijns-Franse regisseur Gaspar Noé ging ooit prat op zijn talent om het publiek nog tijdens de film de zaal uit te jagen, maar nu oogst hij meer lof dan ooit: afgelopen zomer won Noé in Cannes de Art Cinema Award voor ‘Climax’, zijn verfilming van het waargebeurde verhaal van een dansgroep die onbewust lsd nam en gezamenlijk de trap naar de waanzin afdaalde.

'De jaren 70 en 80 waren veel leuker. Nu gaat de helft van alle films over superhelden'

HUMO Hoe voelt zo’n lofbetuiging voor een regisseur die gewend is geraakt aan een publiek dat uit de zaal wegloopt?

Gaspar Noé «Ach, lof moet je weten te relativeren. Films die goed onthaald worden, zijn niet altijd goede films. Bij de vertoning van ‘Climax’ heb ik nog altijd een paar mensen de zaal zien verlaten, hoor. Vooral in het tweede deel van de film, wanneer de boel begint te ontsporen.

»Ik had trouwens bijna de uitreiking van mijn eigen prijs gemist: ik had die dag in Cannes net Lars von Trier ontmoet en ik was erg opgetogen. Het kon moeilijk nog mooier worden, dacht ik. Ik wilde net vertrekken toen ze zeiden dat ik misschien beter zou blijven voor de prijsuitreiking.»

HUMO Wat denkt u als mensen weglopen? Bent u teleurgesteld of denkt u: ik kan het nog?

Noé «Ik vind het vooral grappig om mensen te zien huilen of schreeuwen in de zaal. Alsof ze naar een documentaire zitten te kijken en denken dat alles wat ze zien ook echt is.»

HUMO De drugtrip in ‘Climax’ wordt intens in beeld gebracht. Hebt u ervaring met drugs?

Noé «Ik ben weleens dronken geweest. En ik ben goed bevriend met heel wat mensen die flink drinken (lacht). Maar op de set werd niet gedronken. Zowat alle acteurs zijn ook in het echte leven dansers, dus drinken ze zelden of nooit. Drugs werden er al helemaal niet gebruikt op de set. We hadden een andere inspiratiebron: tijdens de opnames was voortdurend een twee uur durende compilatie te zien met beelden van mensen die crack of xtc hadden genomen. Die fragmenten hadden we van het internet geplukt. Iedereen kon voor zijn vertolking één bepaalde emotie of waanzin uitkiezen: ‘Wie wil de epileptische aanval spelen?’ Zoiets.»

HUMO Tegen het einde speelt de film zich bijna helemaal ondersteboven af. Een gewaagd trucje, en vooral desoriënterend.

Noé «Ik zocht een manier om de ervaring nóg vervreemdender te maken, maar omdat de tweede helft van de film al zo heftig is, moest ik creatief zijn. Daarom heb ik alle kleuren teruggebracht tot één kleur: rood. Voor de openingsscènes van ‘Irréversible’ heb ik dat trouwens ook gedaan.

»Het idee om alles op z’n kop te zetten kreeg ik toen ik foto’s nam met mijn smartphone en vaststelde dat die om één of andere reden ondersteboven stonden. Vaak vond ik ze interessanter dan wanneer ze goed stonden.»

HUMO Waarom legt u er de nadruk op dat ‘Climax’ in de jaren 90 is gesitueerd? De hele film speelt zich af in dezelfde zaal, en wanneer is niet eens zo duidelijk.

Noé «Omdat de feiten zich afgespeeld hebben in de jaren 90. En omdat de personages moesten worden geïsoleerd van de buitenwereld. Dat claustrofobische gevoel bestaat vandaag niet meer, want iedereen heeft een smartphone.

»Handige dingen, smartphones, maar volgens mij is nog geen enkele filmmaker erin geslaagd om ze mooi in beeld te brengen, of om ze goed in een verhaal te verwerken. Vroeger bracht een telefoongesprek spanning: het was voor de kijker een raadsel wat zich aan de andere kant van de lijn afspeelde, en dat kon je als regisseur gebruiken. Maar tegenwoordig sms’en mensen elkaar vooral, en probeer dat maar eens aantrekkelijk te maken. Laat staan dat je er spanning mee kunt opwekken.»

HUMO In het begin van ‘Climax’ zit een shot van een kast vol filmcassettes, waaronder ‘Un chien andalou’ van Luis Buñuel en Salvador Dalí en ‘Labyrinth Man’, de Franse titel van ‘Eraserhead’ van David Lynch. Een eerbetoon?

Noé «Ja, dat zijn mijn eigen cassettes. In de jaren 90 waren dat de bepalende films in mijn leven. Ik toon ze niet alleen uit nostalgie, maar ook uit nederigheid. Al die films zijn gemaakt door mijn grootste voorbeelden, en door ze te tonen geef ik toe dat ik al bij al niets nieuws doe: zij hebben alles uitgevonden in de jaren 70 en 80.

»Ik ben geen nostalgische mens, maar ik vond het toen veel leuker om naar de bioscoop te gaan dan nu. Ik heb de grootste moeite om films te vinden die ik wil zien. Als ik dan denk aan de jaren 70, met ‘Taxi Driver’, ‘Deliverance’, ‘A Clockwork Orange’, ‘The Godfather’... Nu gaat de helft van alle films over superhelden.»

HUMO En dat stoort u duidelijk.

Noé (zucht) «Ze doen maar, hoor. Ik vind het alleen erg dat zulke films zoveel plaats opslokken in de cinema. Ik heb onlangs geprobeerd om de laatste ‘Star Wars’ uit te zitten: een nachtmerrie, tweeënhalf uur lang. Ik zie zulke films als het cinema-equivalent van Starbucks-koffie of McDonald’s. Ze zijn zo steriel gemaakt, en zo correct: je ziet niemand sterven, en elk ras en gender is netjes vertegenwoordigd. Ik heb heel lang van Amerikaanse cinema gehouden, maar vandaag zie ik alleen maar voorspelbaarheid.»

HUMO De cast van ‘Climax’ is toch ook heel divers?

Noé «Ja, maar niet omdat ik er bewust naar op zoek ben gegaan: ik wilde de beste dansers, zonder te kijken naar kleur, afkomst of geslacht.»

HUMO U hebt al gezegd dat een film als ‘Climax’ vandaag niet meer gemaakt zou kunnen worden in de VS. Waarom?

Noé «Omdat er te veel regeltjes zijn, het moralisme regeert er. Voor ik ‘Climax’ maakte, had ik het verhaal samengevat op twee pagina’s. Toen ik de film in Amerika ging voorstellen, kreeg ik de vraag of de film beledigend zou kunnen zijn voor bepaalde groepen. Er zijn meer advocaten in Amerika dan om het even waar ter wereld, en die verdienen hun brood door schandaaltjes te creëren.

»Je moet in de VS bovendien de eindbeslissingen over je film altijd overdragen aan de geldschieters, en daar heb ik geen zin in. Veel Europese regisseurs dromen van een grote Hollywoodfilm, maar ik niet. Ik maak liever een grote Europese film dan naar Hollywood te trekken.»

HUMO Vindt u het niet ironisch dat Hollywood op z’n kop is gezet door het Weinstein-schandaal, maar tegelijk wel moraalridder wil spelen?

Noé «Die houding zie je niet alleen in Hollywood, maar in het hele land. Kijk maar naar de Amerikaanse politiek. Mensen van mijn generatie zijn opgevoed met het idee dat je de wereld kon opdelen in goed en kwaad. Amerika stond voor wat goed is, en wie hen tegenwerkte, werd afgeschilderd als het kwade. Dat is nu wel anders. Als er vandaag één land het goede voorbeeld geeft, is het Duitsland: als omkering van de geschiedenis kan dat tellen.»

HUMO Zestien jaar geleden dwong u de kijkers in ‘Irréversible’ tien minuten lang toe te kijken hoe Monica Bellucci werd verkracht in een slecht verlichte voetgangerstunnel. Zou u die film vandaag nog kunnen maken?

Noé «Waarschijnlijk wel, maar het verschil zou in het onthaal zitten. Het zou interessant zijn om te zien hoe mensen vandaag zouden reageren. Films worden nu niet alleen afgerekend op kwaliteit, maar ook op hoe ze omgaan met maatschappelijke thema’s zoals de verhouding tussen man en vrouw, waardoor ze sneller als beledigend worden beschouwd.»

HUMO Mag het dan opgevat worden als een middelvinger naar Hollywood dat u in de generiek van ‘Climax’ vermeldt: ‘Een Franse film, en ik ben er trots op’?

Noé «Ik ben gewoon blij dat ik in Frankrijk woon en dat ik films in het Frans maak. Het is tegelijk een verwijzing naar het nationalisme dat overal de kop opsteekt. Raar is dat. Ik zou nooit voor een vlag vechten. Voor principes en verlangens? Ja. Maar voor een vlag? Nooit.»

‘Climax’ speelt nu in de bioscoop.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234