Connie Palmen - Het drama van de afhankelijkheid

Hoewel Connie Palmen haar romans hoger acht dan haar non-fictiewerk, voelt de essaybundel ‘Het drama van de afhankelijkheid’ aan als een levenswerk.

Naar aanleiding van ‘De zonde van de vrouw’, haar Boekenweek-essay, brengt Palmen de essays, lezingen en andere beschouwende teksten samen die ze de afgelopen kwarteeuw op papier zette, en waarvan sommige nooit eerder in druk verschenen. En in één klap verenigt ze alle thema’s die ze de moeite waard vindt om over te reflecteren.

‘Wat me in dit leven het meest bezighoudt, is de zin ervan,’ schrijft ze. Dus gaat dit boek over de zin van het leven. Het gaat over mij, over u, over Palmen zelf, kortom over iedereen die niet anders kan dan nadenken, en zich vragen stellen over de tragische en tegelijk prachtige toestand die wij ons bestaan noemen.

De bundel opent met ‘Het weerzinwekkende lot van de oude filosoof Socrates’, een herwerking van haar afstudeerscriptie filosofie. De tekst is nog steeds een blauwdruk voor haar denken, en legt gelijk al haar hoofdthema’s bloot: leugen en waarheid, schijn en werkelijkheid, lichaam en ziel, het persoonlijke en publieke domein, leven en dood. En de rol die de taal in dat alles speelt.

‘Datgene wat ik in de filosofie als intellectueel thema koos – het effect en de macht van de taal op een mensenleven – is ook literair mijn thema,’ zegt Palmen in een interview in De Volkskrant. Die fascinatie was de rode draad in haar romandebuut ‘De wetten’, en ook dit nieuwe boek is er volledig van doordrongen. ‘Wat wij betekenen, zowel voor onszelf als voor anderen, krijgen we via de anderen, via degenen die ons bij de naam noemen,’ schrijft ze. ‘Het is het drama van de afhankelijkheid.’ De verhalen die anderen over jou vertellen, máken jou voor een stuk.

Maar tegelijk zijn we dankzij taal ook zelf in staat iets te maken, een fictie te creëren. De werkelijkheid heeft geen auteur, helaas, en dus heeft de werkelijkheid geen betekenis. En dat is pijnlijk: ‘Het leven te krijgen zonder erom gevraagd te hebben, het helemaal op jezelf te moeten leven en het dan ook nog in te moeten leveren, daar staat het verstand bij stil.’ Waarom sterft iemand? Gewoon, zomaar. Maar fictie heeft wél betekenis. ‘De roman is een verzet tegen de zinloosheid van de dood.’ Een doelloos lot transformeren tot een betekenisvolle plot, dat is wat de schrijver doet. Maar ook wij, gewone stervelingen, streven daarnaar: we maken van onszelf een personage in een verhaal, leggen linken tussen gebeurtenissen, en creëren zo fictie én betekenis voor onszelf.

Het toppunt van fictie is de roman. De ruggengraat van dit boek is dan ook het essay ‘Het geluk van de eenzaamheid’, Palmens hoogstpersoonlijke Ars Poetica. Het beste essay dat ze ooit heeft geschreven, vindt ze zelf, omdat ze erin formuleert wat een goede roman volgens haar is. Een schrijver moet bekende paden verlaten, breken met familie, in het onbekende duiken. Hij moet zichzelf búíten de groep plaatsen, er níét bij horen, aan de kant van de weg gaan staan en durven te zeggen dat de keizer geen kleren aan heeft.

En zo komt ze uit bij het verschil tussen lectuur en literatuur: ‘Wie met duizenden anderen veilig onderduikt in de kerker van het cliché wordt door de lectuur comfortabel toegedekt, maar door de literatuur wreed naar buiten gesleurd.’ Het is geen kunst om hetzelfde te zeggen, te denken en te leven als iedereen, het is juist de kunst dat niet te doen. ‘Met een roman krijg je geen leger op de been, omdat hij ontbindend werkt en tot non-conformisme, zelfonderzoek, kritiek en sceptische distantie prikkelt.’ En dat is het geluk van de eenzaamheid.

Die eenzaamheid zoekt Palmen zelf maar al te graag op. In plaats van zich in de wereld te begeven, blijft ze thuis, denkt ze na en schrijft ze. Want echt contact is niet de bedoeling. Niet voor een schrijver. Niet volgens Connie Palmen. En daar plukken wij de vruchten van.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234