null Beeld

Connie Palmen - Logboek van een onbarmhartig jaar

Connie Palmen is alleen, 'bespottelijk alleen'. Of beter: niet meer samen. Als op 11 maart 2010 Hans van Mierlo sterft – de stichter van de Nederlandse links-liberale partij D66, gewezen minister van Buitenlandse Zaken, én de man met wie ze meer dan elf jaar splinters geluk oppikte – loopt ook het leven uit de schrijfster van 'De vriendschap' en 'Lucifer' weg.

Jeroen Maris

Rouw. Haar lichaam verschrompelt, haar gemoed beduimelt, en in haar hoofd woont een mollige rat die elke goedlachse gedachte opvreet.

Dat enkeltje wanhoop in het eerste jaar na Van Mierlo's dood documenteert Palmen, tezamen met een rist herinneringen, in een minutieus 'Logboek van een onbarmhartig jaar' (Prometheus).

En dat is goddomme de twééde keer. Ze moest immers al eens post mortem met taal gaan woekeren: toen in 1995 haar Ischa Meijer stierf, de even balsturige als briljante journalist, was er 'I.M.', een monument in woorden. Daar alludeert ze ook meermaals op – dan gaat het over 'die vorige dood'.

In 'Logboek van een onbarmhartig jaar' is Palmen 'kaal en verminkt'. Het is akelig wakker worden uit de versmelting met de man die haar de Definitieve Liefde leerde.

'Als ik met tegenzin antwoord op die ene vraag waarop ik eigenlijk niet wil antwoorden, verspreek ik me. Ik zeg: ik ben in zijn armen gestorven.' Palmen is verworden tot een iel beestje dat alleen nog herinneringen stottert, en in klam beddengoed de radeloosheid niet weggesabeld krijgt.

Het overtal aan herinneringen vult ze aan met fysieke sporen – door bijvoorbeeld naar zijn notitieboekjes te speuren. 'Als een uitgehongerd roofdier schuim ik het kantoor af op zoek naar voedsel voor wat pijn en troost tegelijk is: taal, handschrift.'

Je zou verwachten dat de literatuur het reddingsvest is voor de schrijver die in het duister tast en in het ijle leeft. Maar Palmen keert zich af van de letteren in het algemeen, en de fictie in het bijzonder – 't komt haar allemaal te onbeduidend voor, nu verlies haar leven tussen haakjes heeft gezet.

Dat ze het logboek toch schrijft en herschrijft, heeft dan ook niets te maken met literaire aspiratie. Het is een existentiële kwestie: ze moet. Schrijven om te blijven.

Palmen blijft wel lezen, maar ook dat doet ze louter in functie van de tragedie. Ze gooit zich op andere rouwboeken – 'Taal zonder mij' bijvoorbeeld, de brok ontroering die Kristien Hemmerechts beeldhouwde na de dood van Herman de Coninck.

En 'Schaduwkind' van P.F. Thomése, en 'Contrapunt' van Anna Enquist, en 'Het jaar van magisch denken' van Joan Didion. Want: 'Er valt geen kroniek van de rouw te schrijven zonder te willen weten hoe het voor anderen is, zonder samenspraak met andere schrijvers.'

Toch: geloof niet dat die boeken medicatie zijn. Want er bestaat geen aspirine tegen ontworteld verdriet, er is geen recept voor instantvrolijkheid als de aandrijfriem van je leven gepikt is. 'Wat in je hoofd omgaat valt met de beste wil geen denken te noemen, het is een hardnekkige herhaling van hetzelfde in de hoop dat de repeterende breuk eens een andere som oplevert dan nul, niks.'

Het zijn passages waarin Palmen de lezer uit de kijkfile trekt, en onderdeel maakt van de crash op haar baanvak. Een crash die een massacre wordt als in het jaar na Van Mierlo's dood nog een resem mensen uit de omgeving van Palmen sterven - onder meer Marieke (een dochter van Van Mierlo) en Harry Mulisch.

'Logboek van een onbarmhartig jaar' leest gelukkig ook als een apologie van de liefde. Palmen portretteert Van Mierlo – bedaarde democraat, fijnzinnige humanist – als een tedere prins.

Een uit bon mots, kleurige liefde en zoete aanhankelijkheid opgetrokken vent die haar door het leven droeg. Een geïdealiseerd beeld, vermoedt de scepticus, want geen relatie zonder ruis. Maar wat zou het: ik onthoud de tango van twee zielsverwanten.

Toch weet ik niet zeker of 'Logboek van een onbarmhartig jaar' troost biedt. Want boven alle zinnen torent die ene loden waarheid: liefde en dood wonen in hetzelfde nest. Meer nog: ze liggen er lepeltje lepeltje.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234