Beeld Getty Images

WetenschapCoronavirus

Corona is ook een gevaar voor het sportershart

Covid-19 lijkt het nog meer dan andere infectieziekten te hebben voorzien op het hart. Slecht nieuws voor sporters, want zo’n ontsteking kan fataal aflopen, ook bij jonge, gezonde mensen. Doe dus juist nu veel onderzoek, zegt sportcardioloog Harald Jørstad. 

Begin augustus stierf de Amerikaanse profbasketballer Michael Ojo tijdens een training aan een hartstilstand. Twee maanden eerder was hij positief getest op corona. Zijn dood kwam een week nadat honkballer Eduardo Rodríguez van de Boston Red Sox had laten weten dat hij het hele seizoen niet zou spelen omdat hij aan zijn corona-infectie een ontstoken hartspier had overgehouden. In diezelfde maand maakte de universitaire sportorganisatie NCAA op een persconferentie bekend dat zeker twaalf besmette atleten met hartklachten kampen. Een aantal competities is voorlopig stilgelegd.

De voorbeelden komen nog van ver, de sportcardioloog Harald Jørstad heeft bij het Sportmedisch Centrum in het Nederlandse Papendal, waar hij wekelijks te vinden is, nog geen topsporter door corona in de problemen zien komen. Toch is hij er niet gerust op. Lange tijd werd gedacht dat SARS-CoV-2, het virus dat covid-19 veroorzaakt, vooral de longen aanvalt (de R in de virusnaam staat in het Engels voor luchtwegen), maar inmiddels is duidelijk dat het virus het hele lichaam in het vizier heeft – en één orgaan ligt de laatste tijd onder een wetenschappelijk vergrootglas: het hart, en dan vooral het sporthart.

Want het coronavirus, zo wijzen inmiddels een aantal studies uit, kan myocarditis veroorzaken, een ontstoken hartspier. En als één ding wordt afgeraden bij die ernstige aandoening, dan is het intensief sporten. Daardoor kan de ontsteking zo ontsporen dat het de patiënt fataal kan worden. Het verraderlijke is alleen dat veel patiënten helemaal niet weten dat hun hartspier ontstoken is: ze hebben vage klachten, ze zijn moe of niet lekker, soms hebben ze zelfs geen enkele klacht.

In zijn werkkamer in het Amsterdam UMC zet cardioloog Jørstad de alarmsignalen op een rij. De ziekte wordt vaak over het hoofd gezien en dat kan dramatische gevolgen hebben: bij één op de tien topsporters die plotseling overlijden, blijkt achteraf een ontstoken hartspier de oorzaak. En dan is er nu een nieuw virus dat uitstekend de weg naar het hart weet te vinden: het coronavirus heeft ACE2-receptoren nodig om cellen binnen te dringen. Laat het hart nu, na de longen, het orgaan zijn met de meeste van die antennes. Autopsie bij overleden coronapatiënten heeft aangetoond dat er in hun hartspier soms virusdeeltjes zitten.

De laatste maanden spreken steeds meer internationale wetenschappers hun bezorgdheid uit. Vorige week nog waarschuwde de Amerikaanse cardioloog en hoogleraar Eric Topol in vakblad Science dat er veel te weinig kennis is over de impact van het coronavirus op het hart.

Geen paniek, zegt Jørstad: ‘We vallen niet bij bosjes neer dus het probleem lijkt nu relatief bescheiden, maar dat betekent niet dat we het terzijde kunnen schuiven. Ook sporters hebben vragen, merk ik. Wie loopt risico? Waar moeten artsen op letten?’ Er is maar één manier om die vragen weg te nemen, zegt hij, en dat is onderzoek doen. Jørstad wil honderd topsporters die corona hebben opgelopen een tijdlang volgen. ‘We weten veel te weinig van myocarditis. Laat het coronavirus een wake-upcall zijn. Wat we leren van topsporters, kan van waarde zijn voor iedereen die aan sport doet. Stel dat het meevalt, dat topsporters die corona hebben gehad gewoon hun hart kunnen belasten, dan weten we dat veel anderen zonder gevaar een rondje kunnen gaan hardlopen.’

Litteken

De 39-jarige Jørstad, die als student vanuit zijn geboorteland Noorwegen naar Amsterdam kwam, houdt zich bezig met twee uitersten: hartpatiënten die willen (of moeten) sporten én gezonde sporters die extreem veel van hun hart vragen. Laat Jørstad een plaatje van een hart zien en hij weet welk type sport ermee wordt beoefend: de bokser heeft een dikker hart dan de voetballer, die weer een groter hart heeft dan de golfer. Hij zegt: ‘Bij ieder nieuw wereldrecord heeft een hart iets gepresteerd wat nooit eerder is gedaan.’

Harald Jørstad: ‘Bij ieder nieuw wereldrecord heeft een hart iets gepresteerd wat nooit eerder is gedaan.’Beeld Marie Wanders

Des te opmerkelijker, geeft hij toe, dat al die kennis niet heeft geleid tot meer inzicht in een hartafwijking die sporters, in zeldzame gevallen, het leven kan kosten, ómdat ze sporten. ‘We komen er nu pas achter dat er wat aan de hand is als een patiënt ernstige klachten krijgt. Dan maken we een scan, zien een litteken op het hart en gaan onderzoek doen.’

Hoe een hart ontstoken kan raken is bekend, deels dankzij onderzoek bij dieren. Meestal is een virus de boosdoener, het coronavirus is niet uniek, met dit verschil dat dit nieuwe virus vanwege al die antennes in de hartspier mogelijk harder toeslaat. Of de ontsteking wordt aangewakkerd door het virus zelf of door een overactief immuunsysteem is nog onduidelijk, maar in de helft van de gevallen verdwijnt het probleem vanzelf. Er doemt gevaar op als de ontsteking voortsuddert en een litteken veroorzaakt. Dan kunnen de elektrische prikkels, die zich soepel over de hartspiercellen moeten verspreiden, als het ware op dat litteken blijven hangen, legt Jørstad uit. ‘Het hart gaat dan ongecontroleerd slaan.’ Er kunnen ritmestoornissen ontstaan, met als uiterste consequentie een hartstilstand.

Maar dan de praktijk, die cardiologen met tal van onbeantwoorde vragen confronteert. Welke virussen een rol spelen en of het coronavirus schadelijker is dan andere? Onduidelijk. Jørstad: ‘Je hoest wat, je ziekt uit en als later sprake blijkt van hartschade, denkt niemand meer aan een virus. De oorzaak wordt nauwelijks in kaart gebracht.’ Waarom de een na een virusinfectie wel hartklachten krijgt en de ander niet? Artsen weten het nog niet. Bij wie een ontsteking van het hart vanzelf geneest, bij wie een litteken op het hart alsnog verdwijnt? Jørstad en zijn collega’s zouden het graag  begrijpen, dan kunnen ze individueel advies geven. Hoe vaak myocarditis voorkomt? Onbekend. Vast staat alleen dat er veel patiënten met een litteken op het hart moeten rondlopen zonder dat te weten. Illustratief: Italiaanse artsen deden een autopsie bij 2.560 overleden patiënten, bij 39 was myocarditis de doodsoorzaak, bij slechts één van hen was bij leven de diagnose gesteld.

Wat wél bekend is: zware inspanningen wakkeren de ontsteking in de hartspier aan, waarmee de kans op ritmestoornissen of een hartstilstand toeneemt. ‘We weten dat alleen uit dieronderzoek, het valt onmogelijk bij mensen uit te zoeken. Het is onethisch om sporters met een ontstoken hart in een lab te zetten en zich in het zweet te laten werken.’ 

Wat al voor de coronapandemie gold, blijft ook nu een gouden regel: nooit met koorts gaan sporten. ‘Koorts duidt op een ontsteking en je weet niet of je hart daarbij meedoet. Nee, ook geen paracetamol nemen en dan alsnog aan de slag gaan. Trouwens, wie covid heeft en gaat sporten, kan ook nog medesporters aansteken.’

Testen, volgen, onderzoeken

Moeten alle sporters na een positieve coronatest dan maar drie maanden stoppen, om mogelijke schade te voorkomen? Dat lijkt vooralsnog overtrokken. Allemaal een MRI-scan om een litteken op te sporen? Dat is een te zware belasting voor de zorg en onduidelijk is bovendien wat artsen met de scan in de hand aan sporters moeten adviseren. Afwachten dan maar? Er hoeft maar één sporter na een corona-infectie hartritmestoornissen te krijgen en het verwijt valt dat het probleem is onderschat.

Sporters testen, volgen en onderzoeken, dat is de enige manier om te achterhalen wat er met hun hart gebeurt na een corona-infectie, zegt Jørstad, met als belangrijkste vraag of ook milde coronaklachten gevolgen kunnen hebben. De meeste sporters zijn immers jong en gezond en worden nauwelijks ziek van corona. In Science voorspelt een Amerikaanse cardioloog voor de komende maanden een hausse aan onderzoeksgegevens. Sportbonden zijn daar al bezig met scans bij atleten met corona.

Jørstad zou graag onderzoek doen bij honderd topsporters, uit alle takken van sport. ‘Voetballers, boksers en golfers belasten hun hart allemaal op een andere wijze, mogelijk lopen de gevolgen van een corona-infectie ook uiteen.’

Voor nu is het advies dat sporters met covid bij een sportarts of cardioloog langsgaan om te overleggen over een terugkeer naar baan of veld. Jørstad werkt nauw samen met de radiologen van het Amsterdam UMC, en laat bij twijfel een scan maken. Alle sporters worden besproken in het sportcardiologisch overleg, met daarin experts uit tal van vakgebieden, om zo tot een individueel advies te komen.

Britse cardiologen publiceerden onlangs in het British Journal of Sports Medicine een ‘cardiologisch traject’ voor topsporters met een corona-infectie, een uitgebreid stroomdiagram met vier subgroepen en aanbevelingen in rood en groen. Wie geen coronaklachten heeft gehad, zo blijkt daaruit, kan gewoon weer sporten, de rest moet zich op zijn minst laten onderzoeken en om te beginnen een hartfilmpje en een echo laten maken. De kennis over covid groeit snel, benadrukken de artsen in het artikel, hun adviezen moeten worden aangepast zodra er nieuw bewijs is. ‘Het is het beste wat we hebben,’ zegt Jørstad, ‘alleen niet gebaseerd op goed onderzoek want dat is er nog niet.’

De wetenschap over corona en het hart

Het waren Chinese artsen die al in maart een eerste waarschuwing lieten klinken: van de 68 coronadoden die zij in Wuhan hadden onderzocht, waren er vijf  overleden aan myocarditis. Een paar maanden later sloegen Duitse cardiologen alarm toen ze na onderzoek onder honderd willekeurige coronapatiënten bij eenderde een beschadigde hartspier hadden ontdekt. De meesten hadden gewoon thuis uitgeziekt. Het onderzoek, gepubliceerd in JAMA Cardiology, wordt momenteel herhaald om te kijken bij hoeveel patiënten de schade is blijven bestaan. Nog niet gepubliceerd Spaans onderzoek onder 139 besmette zorgmedewerkers wijst in dezelfde richting: een kwart van hen bleek tien weken na de eerste symptomen myocarditis te hebben. Vorige maand volgde een derde waarschuwing: bij vier van de 26 met corona besmette atleten die met een scan waren onderzocht op hartschade bleek sprake van een ontstoken hartspier. Geruststellend was wel dat de pompfunctie van hun hart in orde was, wat erop duidt dat zij van de ontsteking (nog) geen hinder ondervonden.

(VK)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234