null Beeld

Criminelen worden steeds jonger, de misdrijven steeds zwaarder. Maar jonge boefjes gaan wegens plaatsgebrek vrijuit

In Brugge en Antwerpen werden de voorbije week zes minderjarige criminelen vrijgelaten omdat er geen plaats was in de jeugdgevangenis van Everberg. ‘Die zware jongens lachen de jeugdrechters gewoon in hun gezicht uit.’

Op een scoutsfuif in Blankenberge takelden twee jongeren van 16 en 14 jaar een minderjarige Tsjetsjeense jongen zo zwaar toe dat hij even in levensgevaar verkeerde. Eén van de daders sloeg het slachtoffer met een welgemikte vuistslag bewusteloos, zijn kompaan bleef schoppen tegen zijn hoofd en stal zijn telefoon. De Oostendse vechtersbazen filmden alles met hun gsm. De jongeren werden gearresteerd, maar omdat er geen plaats was in de jeugdgevangenis van Everberg, mocht één van de twee daders weer naar huis. ‘Het zijn jongeren op wie ik al lang zit te azen,’ zegt Roeland Vasseur, substituut-procureur bij de jeugdsectie van de rechtbank van West-Vlaanderen, afdeling Brugge.

Roeland Vasseur «Er was ook een kereltje van 14 bij dat we kennen van bromfietsdiefstallen en afpersing. Hij gedraagt zich alsof niemand hem iets kan maken. ‘Ik wil niks liever dan in een gesloten instelling raken, omdat ik een echte crimineel wil worden,’ had hij al gezegd. Wat voor figuur sla je dan als je moet zeggen: ‘Er is geen plaats’?»

HUMO Minister van Welzijn Jo Vandeurzen vindt dat jeugdrechters jongeren te snel in instellingen plaatsen.

Vasseur «Ik ben een absolute voorstander van alternatieve sancties, maar voor dat soort jongeren heeft dat geen zin. Het gaat om jongens die zware misdrijven plegen, zoals gewapende overvallen, inbraken, verkrachtingen, drugsdeals aan de schoolpoort, diefstallen met geweld. Je kunt alleen naar Everberg gestuurd worden voor feiten waarvoor de strafmaat meer dan vijf jaar zou bedragen als je volwassen bent. De meesten van die jongeren zijn al lang bij ons bekend voor andere feiten en hebben al een heel traject van alternatieve maatregelen achter de rug. Ze vegen er hun voeten aan en beginnen altijd opnieuw. Ze zeggen het ook in je gezicht: ‘Als ik hier buitenkom, pleeg ik direct een nieuwe inbraak.’ Soms hebben jeugdrechters liever dat we zo’n jonge delinquent níét voorleiden als er geen plaats is in een gesloten instelling, ‘anders lacht hij me in mijn gezicht uit’.»

HUMO Plegen jongeren zwaardere misdrijven dan vroeger?

Vasseur «Dat is toch mijn ervaring. Natuurlijk, wij zien hier alleen de ergste gevallen, en die groep is relatief klein. Maar ik stel vast dat ze steeds minder normbesef hebben. Het is soms beangstigend. Soms vragen we aan zo’n jongere die iemand verrot heeft geslagen of die geen spijt heeft, en dan merk je geen greintje empathie. Ik zie ook steeds meer jongeren die zich manifest onwillig opstellen en zich niet willen laten begeleiden.

»Daders worden ook jonger. We hebben geregeld jongeren van 14, 15 jaar die al inbraken plegen en daarvoor ramen ingooien met stenen of deuren openbreken met een koevoet. Deze week had ik een jongen van 13 jaar oud die twee inbraken had gepleegd. Hij is zelfs te jong voor Everberg, want daar is de minimumleeftijd 14 jaar. Hij was al eerder betrapt op een diefstal en was ook al ontsnapt uit een gesloten instelling. We hebben hem naar huis moeten laten gaan.»

HUMO Lichtere feiten die vroeger voor een jeugdrechter kwamen, worden niet meer vervolgd omdat er toch geen plaats is in de instellingen.

Vasseur «Veel collega’s zullen het niet graag toegeven, maar het vervolgingsbeleid in Vlaanderen wordt soms afgestemd op het aanbod van de bedden, uit noodzaak. Zijn er geen bedden vrij, dan gaan we als parket op dat moment in sommige gevallen geen straf vorderen. Het is elke ochtend afwachten of er die dag plaatsen vrijkomen in een gesloten jeugdinstelling. Dat heeft veel weg van het bestellen van een ticket voor een concert van U2 of een WK-match van de Rode Duivels. Elke ochtend om 9 uur zitten op alle jeugdrechtbanken in Vlaanderen mensen achter hun computer om zich aan te melden bij InterCAP, een distributiesysteem dat de plaatsen in de jeugdinstellingen verdeelt over de verschillende arrondissementen. En dan maar hopen dat je in de prijzen valt. Zodra we weten dat een jongere werd gearresteerd voor ernstige feiten, overleggen we als parket met de jeugdrechter, die dan nagaat of die jongere die dag in aanmerking komt voor een plaats. Maar als er geen bed vrij is, kunnen we niets anders doen dan ze naar huis sturen.»

HUMO Zonder meer?

Vasseur «We kunnen voorwaarden opleggen, maar soms zijn het jongeren van wie we weten dat ze geen dak boven hun hoofd hebben omdat ze in conflict liggen met hun ouders. Ze dolen rond op straat of trekken in bij vrienden, en verglijden in alcohol- of drugsmisbruik, en zijn een gevaar voor zichzelf en anderen. Wij moeten als jeugdmagistraat soms maanden aan de zijlijn toekijken tot het verlossende bericht komt dat er ergens een plaats vrijgekomen is.»

HUMO Als er één bed vrij is, kan er die dag in Vlaanderen maar één jongere naar een instelling gestuurd worden, en mag de rest naar huis?

Vasseur «Voorlopig wel, ja. De anderen komen op wachtlijsten terecht. Het is roeien met de riemen die je hebt.»

HUMO Daardoor krijg je een totaal verkeerd beeld van de jeugdcriminaliteit. Al jaren wordt geroepen dat die daalt, maar een groot deel van de feiten raakt nooit tot in de rechtbank.

Vasseur «Verbazend genoeg bestaan daar niet zoveel cijfers van. Maar ik denk niet dat de jeugdcriminaliteit daalt. Het vervolgingsbeleid past zich aan het beschikbare aanbod van bedden aan, wat niet zou mogen. Nu, het is niet zo dat er voor die lichtere feiten geen maatregelen worden genomen. We doen vaak een beroep op herstelbemiddeling, waarbij dader en slachtoffer elkaar ontmoeten, en voor de lichtere feiten werkt dat wonderlijk goed.»

HUMO Een paar maanden geleden maakte de Zehbi- meisjesbende de stationsbuurt van Brugge onveilig. Meisjes van 14 en 15 jaar terroriseerden leeftijdsgenoten, sloegen en schopten hen. Is het plaatsgebrek voor delinquente meisjes even nijpend als bij de jongens?

Vasseur «Het is nog erger. Hoewel hun aandeel veel kleiner is, is de opvatting dat meisjes geen zware feiten kunnen plegen, al lang voorbijgestreefd. Voor hen hebben we alleen de instelling van Beernem, en die zit altijd eivol. Bij de bende van de Zehbi’s hebben we het kopstuk van 15 jaar oud wel in Beernem binnen gekregen, en dat was wellicht vooral door de media-aandacht. Drie andere meisjes zijn vrijgelaten onder voorwaarden. De aanstookster heeft vijf maanden in Beernem gezeten, wat voor zo’n jong meisje niet min is. Ze is ondertussen weer thuis en doet het eigenlijk goed.»

HUMO Het plaatsgebrek in de jeugdinstellingen is al jaren een probleem. Hoe komt het dat het nu zo accuut is?

Vasseur «Dat gaat in golven, en we zitten nu met een geweldige piek, zonder dat we goed weten hoe het komt. Toen ik bij de jeugdsectie begon, zes jaar geleden, was er altijd wel plaats in Everberg. Er zijn daar veertig plaatsen voor heel Vlaanderen, dat is veel te weinig. De veertig bijkomende plaatsen die de minister heeft beloofd, zijn er pas over drie jaar.»

HUMO In Everberg zitten ook jongeren die daar zijn omdat er bijvoorbeeld geen plaats is in de psychiatrie.

Vasseur «Dat komt door het schrijnende plaatsgebrek in de jongerenpsychiatrie. Er zijn wachtlijsten van zes tot achttien maanden.»

HUMO Ze nemen intussen wel de plaats in van de zware jongens, voor wie Everberg bedoeld is, en die dan naar huis gestuurd worden.

Vasseur «Dat kan, en daarmee verschuif je het probleem alleen maar. Ik heb ook al jongeren naar Everberg gestuurd die eigenlijk thuishoren in de psychiatrie, omdat het niet anders kan. Die jongeren hebben een psychiatrische stoornis, maar ze hebben daarnaast óók zware misdrijven gepleegd. Wij hebben de taak om de maatschappij te beschermen. Soms beslissen we om hen daar onder te brengen, om te vermijden dat ze nieuwe slachtoffers maken.»

HUMO Dat toont hoe fout het loopt. Het systeem slibt dicht.

Vasseur «Ja, en zo wordt de hele jeugdzorg een keten waarbij je de ene put graaft om de andere te vullen. Als we zware delinquenten niet meer kwijt kunnen in Everberg, sturen we ze soms naar een open instelling, maar dat slaat nergens op, want het gaat net om die jongeren die geen enkel gezag aanvaarden, die niet om kunnen met de vrijheden die een open instelling hen biedt en dus binnen- en buitenlopen. Ze gebruiken de instelling als hotel.»

HUMO Als ik u hoor, denk ik: de jeugdzorg is failliet.

Vasseur «Het model van onze jeugdzorg is in theorie een goed model, maar in de praktijk loopt alles stroef omdat er bij elke schakel van de ketting te weinig middelen zijn om het goed te doen. En dan bedoel ik in élke fase: de politie kampt met personeelstekorten, waardoor pv’s er soms weken over doen om tot bij ons te raken, er zijn te weinig jeugdconsulenten, parketten en jeugdrechtbanken zijn overbevraagd, instellingen zitten vol, er zijn lange wachtlijsten voor thuisbegeleiding… De procedure is te log en te traag, en overal is er gebrek aan capaciteit. Elke dag blussen we eerst de branden, met als gevolg dat de net iets minder dringende gevallen tussen de plooien vallen.»

HUMO Wat is de oplossing?

Vasseur «Het model zou zeker en vast beter kunnen werken als je structureel in elke schakel van de keten investeert. Maar iedereen weet dat dat niet realistisch is.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234