null Beeld

Daar heb je de poppen aan het dansen: Royal de Luxe komt naar Antwerpen

Bij Royal de Luxe is de verbeelding aan de macht. Tijdens de Zomer van Antwerpen doet het theatergezelschap voor de vierde keer ’t Stad aan.

undefined

'De vorige passages van Royal de Luxe in Antwerpen – met de Reuzen (1998), de Olifant (2006) en de Duiker (2010) – behoren tot het collectieve geheugen.'

Het bijbehorende volksfeest is dan ook een ontroerparcours: je smélt als die gigantische kop onverwacht naar jou toe draait en oogcontact maakt. Dit spektakel is virtuoos en grootschalig, maar nooit pompeus: een massaspektakel met een ziel.

In zijn woonwagen op het geheime repetitieterrein praat ik met Jean-Luc Courcoult, de oprichter en bezieler van Royal de Luxe. Courcoult een flamboyante figuur noemen, is het understatement van de eeuw. Zijn lach houdt het midden tussen die van een joviale krankzinnige en die van zijn landgenoot Louis de Funès.

HUMO Royal de Luxe heeft een eigen universum met een eigen logica gecreëerd: dingen die in het echt onlogisch of onmogelijk zijn, kloppen perfect binnen de context van jullie spektakels.

Jean-Luc Courcoult «Logica is nuttig, maar saai. Dingen die kloppen, zijn saai. Dingen die slechts één mogelijke verklaring hebben, zijn saai. Ze zullen de toeschouwers nooit verwonderen of ontroeren. Poëzie onttrekt zich aan de logica. Wij spelen met een op elk moment verlegbare grens tussen werkelijkheid en verbeelding. Wij bieden de mensen verhaaltjes die ze niet noodzakelijk helemaal kunnen, willen of moeten begrijpen. We helpen hen de poorten van hun verbeelding open te zetten. En we willen niemand buitensluiten: het verhaal moet te volgen zijn door toeschouwers van alle leeftijden en sociale klassen.

'Veel mensen hebben ons al gevraagd: 'Waar komen de Reuzen vandaan?' Wel, dat zijn hun zaken niet, en het heeft geen enkel belang'

»We schermen onze interne keuken af, als een goochelaar die de illusie intact wil laten. Heel wat mensen hebben ons al gevraagd waar de Reuzen vandaan komen. Vooral kinderen – instinctief willen die de wereld duiden, in kaart brengen. Eigenlijk luidt het antwoord: ‘Dat zijn uw zaken niet en het heeft geen enkel belang.’ Maar we verzinnen elke keer een verhaaltje om die pil te vergulden.»

HUMO Toen ik jullie atelier in Nantes bezocht, zei uw collega Jean-Yves Achard me: ‘Iedereen die hier werkt, is een utopist en een jusqu’au-boutiste.’ Wat houdt dat concreet in?

Courcoult «Wie voor ons wil werken, mag niet bang zijn voor het onbekende. Het moeten ook mensen zijn die niet snel opgeven. Want vergis je niet, ook al zijn we nu populair en beroemd, de geschiedenis van Royal de Luxe is er één van vallen en opstaan, tegenwerking, pech en scepsis.»

HUMO Jullie chef speciale effecten Etienne Louviaux zei me toen: ‘Jean-Luc heeft een hekel aan de woorden ‘neen’ en ‘onmogelijk’.’

Courcoult «Omdat we die woorden altijd al – en nog steeds – moeten aanhoren. Bijna elk voorstel dat we ooit hebben gedaan, kreeg eerst een njet van de overheid – terwijl die ons meestal had gesméékt om te komen! Berlijn is een mooi voorbeeld. We waren daar gevraagd om een spektakel op te zetten ter gelegenheid van de 20ste verjaardag van de Val van de Muur. Da’s niet niks, met het gewicht van de geschiedenis. We moesten daar iets bekokstoven dat die omwenteling waardig was. Ik had als apotheose gedacht aan de Grote en de Kleine Reus die elkaar aan de Brandenburger Tor omhelzen. Nein! Hors question! Geen sprake van. We mochten niet in de buurt van historische gebouwen komen, laat staan dát symbool van de Duitse eenheid. Bovendien had het gemeentebestuur een bommelding ontvangen.»

HUMO Ik neem aan dat het er sinds 9/11 niet makkelijker op is geworden om jullie soort massaspektakels op drukke openbare plekken te organiseren.

Courcoult (laconiek) «Niet echt. Onze droom gaat gepaard met een logistieke nachtmerrie, en ’t wordt alsmaar lastiger. En dan heb ik het niet alleen over terroristen, massahysterie of vandalisme, maar ook over verzekeringen. Ons spektakel verzekeren, kun je je daar iets bij voorstellen? Wij werken met elektriciteit, vuur, acrobaten, poppen en decors van 10 ton! Maar ik laat me door niemand ringeloren. Ik wilde per se een symbolische omhelzing op die historische plek, want daar is zo veel bloed vergoten. Dat wilden we counteren met een eenvoudig, maar onvergetelijk gebaar van broederschap. En ik heb het spektakel stilgelegd. J’ai tout coupé! Tot ik de officiële toestemming kreeg. Toen die twee reuzen elkaar omhelsden, was de emotionele ontlading bij het publiek enorm. Dáár doe je het voor.

undefined

null Beeld

Maar wat we ook doen, hoe verregaand de medewerking van een stadsbestuur ook is, er is altijd wel één connard die dwarsligt en het zo voor een half miljoen toeschouwers dreigt te verknoeien. In Saint-Nazaire kregen we te maken met een sluiswachter die de sluis weigerde te openen, zodat de Reus niet met de boot kon vertrekken. Wel, ik heb de microfoon genomen en gezegd: (buldert) ‘Monsieur van de sluis, er wachten hier 500.000 mensen tot u die sluis opent… Als u er klaar voor bent?’ Het heeft geen haar gescheeld of ze hadden ’m gelyncht.»

HUMO Er is een gezegde: ‘Het baat om op goede voet te staan met de man die de sleutels beheert.’

Courcoult «Ja, maar toen ze dat gezegde bedachten, was er één man met één sleutel. Wij zijn afhankelijk van honderd mannen met duizend sleutels. En vaak blijken achter de man die de sleutel vasthoudt, nog vijf ándere mannen te staan, die kunnen beslissen dat hij ons die sleutel niet mag geven.»

HUMO Op technisch vlak is wat jullie doen de zwaartekracht tarten. Noem ’ns iets dat onmogelijk leek tot het zover was?

Courcoult «De Duiker uit het water laten oprijzen. Dat was essentieel – ’t is tenslotte een duiker: die wandelen over de zeebodem en komen dan terug naar boven. Het is een simpel deus ex machina-beeld, een goocheltruc, maar ellendig moeilijk om uit te voeren met een pop van 12 meter die grotendeels uit hout is vervaardigd en de neiging heeft om niet onder het wateroppervlak te blijven. De pianokatapult was nog zoiets: een katapult die vleugelpiano’s door het luchtruim slingert – op papier klinkt het goed. Maar hoeveel weegt zo’n piano, een halve ton? Begin er maar aan.»

undefined


Valse olifant

HUMO In jullie atelier zag ik de prachtige Olifant die Antwerpen in 2006 veroverde, volledig gedemonteerd: een slagtand hier, een poot daar... Waarom vernietigen jullie alles na elke voorstelling? Terwijl in Nantes, aan de andere kant van de rivier, handige jongens een ándere olifant hebben gebouwd om toeristen te lokken.

Courcoult «Een spijtige en pijnlijke zaak. Het is de moeite om die Machines de l’île te bezoeken: ze zijn amusant. Maar met Royal de Luxe heeft het niks te maken. ’t Is meer een pretpark of een kermis dan theater: hun olifant is een kopie van de onze, maar hij draait een paar rondjes, en dat is het dan. En de uitbaters zijn ook wel zo sluw om hun bezoekers niet tegen te spreken als die denken dat ze bij Royal de Luxe op bezoek zijn geweest.


© Cuauhtémoc Garmendia

null Beeld

»Onze Reuzen permanent tentoonstellen zou ze banaliseren en het mysterie verpesten – stel je voor dat de Kerstman elke dag door de stad zou lopen! We moeten onze Reuzen trouwens demonteren om ze te kunnen vervoeren – al zou ik de gezichten van de automobilisten weleens willen zien mocht onze Reus op z’n dooie gemak naar huis stappen langs de autosnelweg. We hergebruiken ook stukken. Royal de Luxe heeft z’n eigen geheugen, put uit z’n eigen verleden. Van een auto en een computer die gebruikt werden bij ons spektakel in China, hebben we later een grammofoon voor de Kleine Reuzin gemaakt. Het kan best dat de Olifant delen van de Giraffe bevatte, of dat wat de Oma doet bewegen ooit in het lijf van de Duiker zat.»

HUMO Creatieve recyclage.

Courcoult «Precies. Dat doen we uit financiële noodzaak – we kunnen niet blijven kopen. En onze hangar is te klein om alles te bewaren. Ach, ik vertel hier eigenlijk al te veel. Ik wil de illusie niet doorprikken. Vandaar dat ik het ook altijd verboden heb om dat demonteren te fotograferen of te filmen. De Reuzen komen en gaan wanneer het hun past, ook dát maakt deel uit van het mysterie en de betovering. We maken vooraf nooit een vast parcours bekend – wij weten immers ook niet welke weg Oma die dag zal afleggen, dat hangt van haar humeur af.»

'Wat wij doen is tijdloos én tijdelijk, ván en ín het moment: je was erbij, of je hebt het gemist'

HUMO In dat verband nog een observatie: jullie zijn ook uniek omdat jullie als enige spektakel ter wereld géén merchandising produceren. Jullie zouden goed geld kunnen verdienen met reuzen op T-shirts en koffiemokken, met miniatuurolifantjes en -duikers…

Courcoult «Nee! Dat wil ik niet. Straattheater hoort vluchtig te zijn, ván en ín het moment: je was erbij, of je hebt het gemist. Wat wij doen is tijdloos én tijdelijk. Wij worden niet vadsig, maar zijn altijd in beweging. Gadgets en souvenirs dragen niet bij aan die droom, integendeel, ze doen er afbreuk aan. We zijn geen straatventers. In principe verkopen wij níéts, want het spektakel is gratis. Goed, het stadsbestuur betaalt, waarvoor dank, maar het betaalt voor iederéén.»

HUMO ‘Je was erbij of je hebt het gemist’: ik ken mensen die nu al ontroerd en opgewonden zijn omdat hun kind – dat nog te jong was toen de Duiker vijf jaar geleden langskwam – dit fenomeen voor het eerst bewust zal meemaken.

Courcoult «Wij reizen met de mensen mee. De Reuzen worden mijlpaaltjes in hun leven. Vlamingen die pakweg 17 waren toen ze onze Olifant zagen, zijn nu 30, en komen met hun kinderen naar onze Oma kijken. Beter nog: sommige van die mensen hebben elkaar op ons spektakel leren kennen. Hun kinderen zijn dankzij ons verwekt! (Lacht)»

HUMO De westerse toeschouwer van de 21ste eeuw is blasé, murw geslagen met special effects... Maar jullie spelen ook in Afrika, in landen als Kameroen, waar mensen niet zo verwend zijn en reuzen nog tot de mythologie van alledag behoren.

Courcoult «Afrikanen zijn veel bijgeloviger dan wij. Eén keer moest ik voor stamhoofden en notabelen uit de hoofdstad een speech geven in een afgelegen dorp. De Kleine Zwarte Reus stond achter ons tegen een boom geleund, zogenaamd ingedommeld. Ik had onze mensen gezegd: ‘Als ik begin te spreken, laat ’m dan z’n ogen openen en aandachtig rondkijken.’ Zo geschiedde, en wat gebeurde? De dorpelingen wierpen zich voor mij in het stof. Letterlijk (lacht). En de notabelen náást me keken verbijsterd, omdat zij niet konden zien wat er achter ons gebeurde. Prachtig moment. Nadien kreeg ik van iedereen de vraag: ‘Hoe kunt u hout tot leven wekken?!’»

undefined


Op de brandstapel

HUMO Sinds uw vorige bezoek heeft zich hier een discussie ontsponnen over de wenselijkheid van zwarte Zwarte Pieten. De Reus had een gele huidskleur. De Duiker ook. De Kleine Reuzin oogde Indo-Aziatisch. De Kleine Zwarte Reus is, euh, zwart, en de Oma is blank. Toeval? Of is daar een politiek correcte discussie aan voorafgegaan?

Courcoult «Ik herhaal: wij zijn er voor iedereen. Wij verdelen niet, wij verenigen. En vanzelfsprekend veroordelen wij ál wat zweemt naar racisme. Maar dat Zwarte Pieten niet meer zwart zouden mogen zijn, vind ik des bêtises. Je laat de traditie de traditie, en je duidt ze. Los daarvan: bij ons is níéts toevallig, en aan álles zijn lange, doodvermoeiende discussies voorafgegaan, croyez-moi (zucht).»

'Als je wil dat iets mensen raakt, moet je hun de tijd gunnen om het te laten indringen en bezinken. Traagheid hypnotiseert. Traagheid baart tederheid'

HUMO Mooi aan de reuzen is hun traagheid: hun lichaamstaal is elegant, in slow motion. Royal de Luxe vertraagt de stad en wist ook op die manier stress uit.

Courcoult «Ik geloof niet dat ik iets kan bedenken dat snel is en toch ontroert. Als je wilt dat iets mensen raakt, moet je hun de tijd gunnen om het te laten indringen en bezinken. Traagheid hypnotiseert. Traagheid baart tederheid. Ik weet dat ik de reputatie heb een wildeman te zijn, maar toch heb ik een bloedhekel aan opgeklopte, geforceerde drukte. Ik luister bijvoorbeeld zelden of nooit naar de radio, omdat ik niet tegen dat (imiteert jachtig inhoudloos gebral) kan, dat overspannen gejengel van zeshonderd onderwerpen per minuut.»

HUMO Ik heb de indruk dat Royal de Luxe een beschutte werkplaats is voor excentrieke creatievelingen, die bij jullie aanspoelen omdat ze elders niet kunnen aarden.

Courcoult «Dat geldt zeker voor sommigen. Ik ben de oprichter en artistiek leider van ons gezelschap, maar soms voel ik me ook psychiater of huwelijksconsulent. Wij zijn een afspiegeling van de maatschappij: Royal de Luxe is de wereld in het klein. We zijn moderne nomaden, een reizend dorp. Eén ding hebben onze mensen gemeen: zodra ze door de microbe gebeten zijn, kunnen ze niet meer terug. Het is zeer moeilijk om na jaren bij ons plots opnieuw een bureaujob te moeten doen. Vergelijk het met een zeeman op de lange omvaart die na z’n pensioen vergeefs z’n draai probeert te vinden aan wal. En dan is er nog la drogue du public: applaus is verslavend, ook al wil niet iedereen dat toegeven.»

HUMO Eind deze week vereert de Oma Antwerpen met een bezoek. Zij is de eerste reus die kan praten. Waarom zij, waarom nu pas?

Courcoult «Omdat grootouders verhalen kunnen vertellen. Les anciens zijn onze link met wat voorafging. Ze zijn bovendien wijs en ervaren. Royal de Luxe draagt geen politieke noch filosofische boodschap uit – behalve dan misschien ‘Lang leve de verwondering’. Maar met de Oma wil ik iedereen eraan herinneren dat we tegenwoordig niet meer zo goed voor onze voorouders zorgen. Toen mijn allesbehalve rijke ouders een huis bouwden, voorzagen ze in een leefruimte voor hun ouders. Maar nu… Zelfs het geheugen van onze grootouders interesseert ons niet meer, want van de vorige generaties is ongeveer alles bewaard op andere dragers: film, geluidsband, internet… Ik vind dat een droeve evolutie.»

HUMO Het werkt ook omgekeerd: hebben uw ouders en grootouders nog geweten dat u de wondere wereld van Royal de Luxe hebt geschapen?

Courcoult «Mijn grootouders niet. Van mijn grootmoeder herinner ik me nog hoe ze vertelde dat ze op de vlucht voor de Duitsers in grotten heeft geslapen. Mijn vader is dood. Mijn moeder leeft nog. Bij haar thuis is de enige plek ter wereld waar ik rustig ben.»

HUMO Rustig? Bent u zeker dat zij echt uw moeder is?

Courcoult (lacht) «Ze is blij met Royal de Luxe. Er was een mooi moment in Nantes, toen Oma Reus en de Kleine Zwarte Reus met de boot vertrokken. Terwijl we hen uitzwaaiden, gaf mijn moeder me een kus en fluisterde ze: ‘Bon anniversaire, Jean-Luc.’ Het was 9 juni: mijn verjaardag. Dat was ik to-táál vergeten. Het was ook haar manier om te zeggen: ‘Het mannetje dat dit allemaal heeft bedacht, komt uit mijn buik.’»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234