Damascus - Wingene - Zomergem: Syrische vluchtelingen Hassan en Nour, 1 jaar later

In september 2015, toen de vluchtelingencrisis haar climax beleefde, trok Humo naar het asielcentrum van Wingene. In het kielzog van de ‘Radio Gaga’-reeks maakten we er kennis met het pasgetrouwde Syrische koppel Hassan en Nour. Ze waren met een gammele rubberboot vanuit Turkije – recht door het oog van de naald en via een Grieks vluchtelingenkamp – in Wingene beland.

'Vlak na de aanslagen keken ze weleens wantrouwig naar mijn boekentas. Wisten zij veel dat het mijn boeken voor de Nederlandse les waren'

Een jaar later staan we opnieuw bij Hassan en Nour op de stoep. Sinds een maand hoeven ze niet meer samen te hokken in een kamertje in het asielcentrum, maar huren ze een klein, ouderwets huisje in Zomergem. En of ze daar blij mee zijn.

Hassan (34) «Onze procedure bij Vreemdelingenzaken heeft uiteindelijk een heel jaar in beslag genomen. We hadden nooit gedacht dat het zo lang zou duren.»

Nour (27) «We hadden gewoon bad luck: de vrouw die ons dossier behandelde, had net een lange vakantie. Er zat niks anders op dan te wachten.

»De meeste Syriërs krijgen een verblijfsvergunning voor één jaar, die nadien kan worden verlengd. Wij hebben er eentje voor vijf jaar gekregen, omdat Hassan in Syrië geseind staat – we zijn gevlucht om aan zijn legerdienst te ontsnappen. Het was een enorme opluchting toen we eindelijk dat positieve antwoord kregen: eindelijk konden we op zoek naar iets om te huren.»

HUMO Viel die zoektocht mee?

Nour «Niet echt. Niemand wil verhuren aan vluchtelingen.»

Hassan «We hebben zeker honderd telefoontjes gedaan. Meestal stopte het bij mijn naam: Hassan Abo Esmail. Zonder een ‘Van’ of ‘De’ in je naam raak je hier niet ver (lacht).»

Nour «Soms waren de eigenaars meteen eerlijk: ‘We willen niet verhuren aan vluchtelingen.’ Anderen draaiden rond de pot: ‘We bellen je nog wel.’ En vervolgens niks, natuurlijk.»

HUMO Waarom Zomergem?

Hassan (in vlekkeloos Nederlands) «‘Zomergem: het warmste dorp.’ Zo staat het op hun website.

»We wilden sowieso in een dorp wonen. De gemeenschap is er hechter dan in een stad. And I like Vlaanderen. De eigenaar en zijn vrouw, die in het huis hiernaast wonen, zijn erg aardig. Hij schrok wel toen hij me een glas wijn aanbood en ik ja zei. Ik begrijp dat: de mensen hier hebben een ander beeld van Syriërs. Ze denken dat we allemaal narrow-minded zijn. Je herinnert je wel dat Nour en ik ismaïlieten zijn: we behoren tot een religieuze minderheid, waar haast niemand buiten Syrië al ooit van heeft gehoord. We zijn wel moslims, maar gematigd en modern. In Syrië werkten Nour en ik allebei bij een grote bank in Damascus.

»Toen we nog in Wingene zaten, kreeg ik telefoon van iemand die ons een appartement aanbood in Antwerpen, in een huis met alleen maar Arabische families. Ik vroeg onze assistente of we dat moesten doen. ‘Eerlijk?’ zei ze. ‘Da’s niks voor jullie.’ Zij weet dat we leven zoals de Belgen. Daar zouden we zeker commentaar krijgen, omdat we weleens een glas alcohol drinken. Als je dezelfde taal spreekt en uit hetzelfde land komt, vindt zo’n gemeenschap dat ze het recht hebben om je deur plat te lopen. Of om alles wat je doet in de gaten te houden: ‘Wie was die vrouw die bij jullie langskwam? Waarom krijgen jullie bezoek van een journaliste?’ Always being nosy (lacht). Nee, dan wonen we liever tussen de Belgen in Zomergem.»

Nour «Hier kunnen we de levensstijl behouden die we gewoon waren in Syrië.»

HUMO Hoe was het om een jaar lang in een asielcentrum te wonen? Jullie voelden je er vorig jaar al buitenbeentjes.

Hassan «Very difficult. De meeste bewoners zitten er gewoon te wachten. Dat wilden Nour en ik niet: the wait can kill everything. Wij wilden onze wachttijd nuttig gebruiken. Ik wist: ‘Straks moeten we terug de realiteit in.’ Tegen die tijd wilde ik over een goed wapen beschikken: de taal. Language is key. Dat heb ik nu al zo vaak gemerkt: mensen waarderen het dat we de moeite doen om hun taal te leren.

»In Wingene hebben Nour en ik ons diploma Nederlands niveau vier behaald en volgende week keren we terug naar school voor het volgende niveau. Maar veel anderen zaten na een jaar nog altijd aan niveau één. Daarom kwam iedereen altijd naar mij met brieven, paperassen en computervragen: ik was erg populair. Maar vriendschap sluiten lag moeilijk.»

Nour «Geen kwaad woord over het centrum van Wingene – ze doen er geweldig werk – maar de meeste bewoners komen uit closed communities. Hun leefwereld verschilt erg van de onze.»

Hassan «In het centrum hebben ze niks omhanden: elke dag is precies als de vorige. Sinds ze van de boot stapten, is er niks nieuws meer gebeurd in hun leven. Iedereen heeft me wel tien keer z’n bootverhaal verteld. Ze blijven hangen in nostalgie en heimwee naar huis. Dus wat doen ze? Ze roken, drinken thee en eten. En intussen surfen ze op het internet en roddelen ze over de andere bewoners: ‘Die jongen is verliefd op dat meisje.’»

Nour «En maar zeuren over hoe slecht en bevooroordeeld het Commissariaat wel niet is: ‘I am sure of it: they hate Iraqi people.’

»In het begin heeft Hassan echt geprobeerd om vrienden te vinden, maar hij hield het niet vol, vier uur lang niks anders doen dan thee drinken, roken en altijd maar over dezelfde onderwerpen praten.»

HUMO Waarover werd er gepraat?

Nour «Over religie. Iedere groep vindt van zichzelf dat zij de uitverkorenen zijn, dat zij het bij het rechte eind hebben. Altijd maar de sjiieten tegen de soennieten. En dan liepen ze allemaal naar Hassan: ‘Hassan, vind je ook niet dat ik gelijk heb?’»

Hassan «Dan maakte ik een grapje, om de spanning weg te nemen. Zelf weigerde ik over mijn geloof te praten. Als ze me vroegen of ik nu een sjiiet of een soenniet was, dan antwoordde ik: ‘Ik geloof in God, punt.’ Dat is de enige manier om met iedereen een goeie band te hebben – er is niks zo makkelijk als religieuze haat opwekken, neem dat van mij aan. En dan nog: zelfs als ik had gezegd dat ik een ismaïliet ben, hadden ze het waarschijnlijk nog niet begrepen. ‘I am Ismaeli.’ – ‘What? You are a smiley?’ (lacht)»

'Als ze in het asielcentrum vroegen of ik nu een sjiiet of een soenniet was, dan antwoordde ik: 'Ik geloof in God, punt''


AARDIGE BELGEN

HUMO Hebben jullie al Belgische vrienden?

Nour «We hebben een goed contact met onze buren en met de mensen van het OCMW, maar echte vrienden hebben we nog niet. Misschien straks, als ons Nederlands nog wat beter is.

»Belgen zijn aardige mensen. Er valt makkelijk met hen samen te leven.»

Hassan «Het duurt alleen even voor een Belg z’n hart voor je opent. Hij moet je een paar keer gezien hebben voor hij je vertrouwt. In Syrië kun je urenlang praten met iemand die je van haar noch pluim kent. Na het gesprek is het gewoon: bye en tot nooit meer.

»Ik denk dat het makkelijker zal zijn om contact te hebben met de mensen in het dorp als de baby er is. Nour is nu twee maanden zwanger.»

Nour «We verwachten de baby in april. Tegen die tijd willen we klaar zijn met onze cursus Nederlands: een serieuze deadline.»

Hassan «Nour en ik hebben altijd gezegd: ‘Zolang we in het centrum wonen, beginnen we niet aan kinderen.’»

Nour «In tegenstelling tot veel anderen. Ze gaan ervan uit: ‘Als ik in België een kind op de wereld zet, dan laten ze mij vast ook in het land blijven.’»

Hassan «Zo werkt het niet. I checked (lacht). Bovendien zijn alle medische kosten in het centrum gratis. Maar voor ons is zo’n centrum geen geschikte plek om een baby te krijgen.»

HUMO Zijn jullie blij met de zwangerschap?

Nour «Ja. Ik denk dat een baby alles zal veranderen. Maar ik ben ook bang, omdat ik mijn moeder niet bij me heb. Ze huilde tranen van geluk toen we het haar vertelden, maar het is ook triest: ze zal haar eerste kleinkind zien opgroeien via Facebook en Skype. Misschien zal ze hem nooit kunnen aanraken.

»Ik heb wel even getwijfeld: eigenlijk wilde ik eerst ons gewone leventje terug, als koppel. Want in zo’n centrum leven was zwaar voor onze relatie. Dat jaar heeft ons veranderd.»

Hassan «Je leeft er als in een gevangenis, zonder enige privacy.»

Nour «Je moet het je voorstellen: in Syrië gingen we allebei elke dag uit werken en hadden we onze vriendenkring. Plots zaten we de hele dag op elkaars lip. Dat waren we niet gewoon.»

Hassan «Op den duur konden we ruziemaken over de kleinste dingen: ‘Doe dat raam dicht! Ruim je rommel op!’»

Nour «De stress van het wachten deed ons ook geen deugd. Na een tijdje ga je sowieso denken dat je nooit meer wegraakt uit die kamer. Naar dit huis verhuizen was voor ons een gigantische stap in de goeie richting.»

'De man met de waterpijp uit 'Radio Gaga' heeft zijn verblijfsvergunning verscheurd en is naar Algerije vertrokken. 'Hij was analfabeet.'


Erger dan een christen

HUMO De vorige keer spraken jullie over julllie ‘horror sea journey’: in een gammel bootje en met een agressieve Algerijn als stuurman overleefden jullie de oversteek van Turkije naar het Griekse eiland Chios.

Hassan «Af en toe hebben we er nog nachtmerries over. Maar we beseffen ook dat we geluk hebben gehad: tegenwoordig is die route afgesloten. Het is nu haast onmogelijk voor Syriërs om naar België te komen. Er zijn wel andere routes – via Egypte – maar die zijn nog gevaarlijker.»

HUMO Jullie zijn gevlucht omdat Hassan was opgeroepen voor z’n legerdienst. Hassans broer was hetzelfde lot beschoren en was ook van plan te vluchten.

Nour (stil) «Hij is nog altijd in Syrië. Hij leeft ondergedoken.»

Hassan «Hij betaalt de politie een omkoopsom om hem met rust te laten. Omdat hij zich niet heeft aangediend voor zijn legerdienst, staat zijn naam nu, net als de mijne, geseind aan alle grensovergangen die gecontroleerd worden door president Assad. De enige mogelijkheid is om via grensovergangen te gaan die in handen van IS of al-Nusra zijn, maar da’s levensgevaarlijk. Als die mannen te weten komen dat je ismaïliet bent, dan is je doodvonnis getekend.»

Nour «Een moderne moslim is in hun ogen erger dan een christen.»

Hassan «Drie van onze vrienden hebben het geprobeerd. IS heeft hen gestenigd.»

HUMO Jullie families wonen in Salamiyah, één van de twee Syrische steden waar de ismaïlitische gemeenschap leeft. Hoe veilig is het daar nu?

Nour «IS zit niet ver en af en toe valt er een raket, maar in vergelijking met andere steden is het er toch behoorlijk veilig.»

Hassan «Strategisch gezien is Salamiyah heel belangrijk: om naar Aleppo of naar het zuiden te gaan, moet je er sowieso doorheen. Daarom is IS erop gebrand de stad in te nemen en krijgen we nu bescherming van Assad en zijn Russische bondgenoten. Maar de steun van de ismaïlieten heeft Assad niet: hij wil dat we mensen doden, terwijl wij in vrede willen leven en met rust gelaten willen worden. Ik ben echt niet op de wereld gezet om mensen uit te moorden.»

HUMO Missen jullie Syrië?

Nour «Alleen onze familie.»

Hassan «Het is onze thuis niet meer.»

Nour «Het is er niet meer hetzelfde: iedereen van onze vrienden en familie die kon weggaan, is vertrokken. Mijn zus en moeder denken erover om naar Canada te emigreren. Dat is nog wel een optie, het duurt alleen erg lang voor je kan vertrekken.»

Hassan «We spreken nog elke dag met hen. Dan vertellen ze hoe duur het leven nu is. Een jaar geleden was 1 dollar nog 300 Syrische pond waard. Tegenwoordig kost 1 dollar 600 Syrische pond. Zowat iedereen leeft daar nu onder de armoedegrens.

»Tegelijk gaat het leven gewoon door. Heb je dat reclamefilmpje gezien dat het Syrische ministerie van Toerisme onlangs de wereld instuurde?»

Nour «Die mooie stranden zijn er écht, alleen zijn ze omringd door hekken en militaire checkpoints. De weinige toeristen die nog komen, raken de stad niet uit. Dat zie je natuurlijk niet in dat filmpje.»

Hassan «Een vriend stuurde me onlangs een foto: hij was naar zee gegaan voor een dagje fun. ‘Are you crazy?’ zei ik. ‘Je hebt amper genoeg geld om te eten.’ Hij had al z’n spaargeld uitgegeven aan die ene dag fun. Het was het waard, zo redeneerde hij: ‘Volgende week ben ik misschien dood.’»

Nour «Wie in oorlog leeft, snakt naar de normaliteit van vroeger. Ze hebben er alles voor over om dat nog één keer te beleven.»

HUMO Het is peanuts in vergelijking met de situatie in Syrië, maar ook hier was het een woelig jaar.

Hassan «Toen we het nieuws zagen van de aanslagen hier, we were very, very sorry. Ik zei het nog tegen Nour: ‘Stel je voor dat we helemaal naar België zijn gekomen om hier te sterven in een bomaanslag. Zou dat niet het toppunt zijn!’»

HUMO Zijn jullie bang?

Nour «Nee. We hebben ons in jaren niet meer zo veilig gevoeld.»

Hassan «Door die jaren van oorlog is onze angstgrens een eindje opgeschoven, denk ik. Als je al vijf jaar lang tussen het geweld en de bommen leeft, ben je wel wat gewend. Dat moet ook, anders overleef je het niet.»

Nour «Vlak na de aanslagen bekeek men ons hier alsof wij ook tot dat soort dingen in staat waren. Niet dat ze iets zeiden, maar we vóélden het.»

Hassan «Eén keer werd ik er wel op aangesproken, door een zatlap in het station van Brugge. Dat ik een goeie man moest zijn en niet met bommen moest gaan gooien als ik hier wilde wonen, zei hij. En hij keek wantrouwig naar mijn boekentas. Wist hij veel dat het mijn boeken voor de Nederlandse les waren (lacht).»

'In België moet je kunnen internetten en moet je een wasmachine kopen met een AAA+-label. Zelfs voor vluchtelingen die wél kunnen lezen en schrijven, is dat moeilijk'


Knock, knock

Hassan «De voorbije zomer zijn we mijn zus gaan bezoeken in het Duitse Dortmund. Op de terugweg zeiden we tegen elkaar: ‘Goddank dat wij in België zitten!’ Duitsland leek ons maar niks. Je moet weten: er zitten nu al 1 miljoen Syrische vluchtelingen. Het is veel moeilijker om deel uit te maken van zo’n massa nieuwkomers. Plus: het is zo’n groot land. Doe ons maar het kleine Zomergem.»

Nour «In Duitsland heb je het gevoel dat je niemand bent. De Belgen zijn sympathieker én ze spreken beter Engels.»

Hassan «Ik heb het er nog geprobeerd in mijn beste Nederlands, maar antwoorden deden ze altijd in het Duits (lacht).

»Mijn zus is in Duitsland beland, nadat ze het slachtoffer was geworden van een bomaanslag op een bus in Syrië. Die bom was er gelegd door een islamitische groepering. Achteraf hebben de daders nog een verontschuldiging op hun Facebookpagina gezet: ‘Sorry, foute bus.’ Ze dachten dat er soldaten in zaten, maar het was de bus naar de universiteit van Homs, waar mijn zus lesgaf.

»Na de ontploffing hebben ze haar naar een ziekenhuis in Hama gebracht. Ik ben er meteen naartoe gegaan. Zeven dagen lang heb ik aan haar ziekenbed gezeten, zonder te slapen.»

Nour «Alle dokters waren het erover eens: ‘Ze haalt het niet.’»

Hassan «Maar daar wilde ik me niet bij neerleggen. Ik heb een plaats voor haar geregeld in het St. Louis Hospital, een erg duur privéziekenhuis in Damascus. Al mijn spaargeld had ik ervoor over, maar geen enkele ambulance wilde haar van Hama naar Damascus brengen.»

Nour «Alle ambulances werden toen gebruikt door het Syrische leger om soldaten te vervoeren en dus werden ze onderweg vaak beschoten.»

Hassan «Ik heb zelfs aan een vriend die in het leger werkt, gevraagd of hij een helikopter kon regelen voor mijn zus. Onmogelijk! Na drie dagen vond ik eindelijk twee ambulanciers die haar naar Damascus wilden brengen. Pas toen de dokters van St. Louis me geruststelden dat mijn zus in goeie handen was, kon ik weer slapen.

»In Syrië werd ze verschillende keren geopereerd, maar ze had een volledige gezichtsreconstructie nodig: haar rechteroog en neus was ze kwijt, net als haar kaakbeen en tanden aan de rechterkant. Zo’n operatie is ingewikkeld. Uiteindelijk heb ik contact opgenomen met de Duitse ambassade om haar naar Dortmund te krijgen. Een jaar later zijn haar man en twee kinderen haar achternagereisd.»

Nour «Het hele gezin spreekt intussen vloeiend Duits.»

Hassan «We proberen die gruwel zoveel mogelijk te vergeten. Maar vraag het aan om het even welke Syriër en iedereen zal je een gelijkaardig verhaal kunnen vertellen. The war has knocked on all the doors.»


Diploma in recycleren

En dan wijst Hassan naar de Humo die op de salontafel ligt, met daarin het artikel over Wingene. Op één van de foto’s zit een man een waterpijp te roken op een bankje.

Hassan «Heb je deze man ontmoet? Hij komt ook uit Syrië. Hij en zijn gezin hadden er zeven maanden over gedaan om in België te raken. Ze kregen een verblijfsvergunning voor één jaar en verhuisden naar Antwerpen, maar na amper twee maanden heeft hij zijn papieren verscheurd en is hij naar Algerije vertrokken.»

HUMO Haatte hij het hier zo erg?

Hassan «Je moet begrijpen: hij was analfabeet, net als zoveel andere vluchtelingen. Ik heb altijd medelijden met de mensen die niet kunnen lezen of schrijven: voor hen is het haast onmogelijk om hier te aarden.»

Nour «België is een fijn land, maar je moet weten hoe het hier werkt. Wat voor jullie vanzelfsprekend is, is dat voor ons totaal niet.»

Hassan «In België moet je kunnen internetten, moet je een smart-tv hebben, moet je een wasmachine kopen met een AAA+-label. Hoe zoek je dat allemaal uit? Zelfs voor de vluchtelingen die wél kunnen lezen en schrijven, is het moeilijk.»

Nour «Je mag niet onderschatten hoe ingewikkeld jullie leven is. In Syrië hebben de meeste mensen nog nooit gehoord van iets als een overschrijving.»

Hassan «Zelfs mensen met een academische graad kennen dat niet. Nour en ik wel, omdat we in een bank werkten. In Syrië betaal je alles cash. Wil je je elektriciteitsrekening betalen, dan ga je aanschuiven in een lange rij aan een speciaal loket.

»Of neem jullie gewoonte om alles te recycleren: dat kennen wij in Syrië niet. Wat is restafval? Wat doe je met gebruikte olie? Wat met oude batterijen? Welk glas kan je terugbrengen naar de winkel? Begin er maar eens aan. (Met een brede glimlach) Maar Nour en ik zijn intussen the masters of recycle: we weten er alles over.»

Nour «Soms denk ik na over hoe het voor mijn ouders zou zijn om hier te wonen. Ze zouden het knap lastig hebben om zich aan al die nieuwigheden aan te passen.

»Laatst waren we bij de dokter: ze heeft me al mijn bloedresultaten voorgelezen en uitgelegd. Drie pagina’s lang! In het Nederlands! Ik weet niet eens wat al die termen betekenen in het Arabisch (lacht).»

'Zonder een 'Van' of 'De' in je naam raak je hier niet ver'

Hassan «Veel vluchtelingen hebben het gevoel dat er op hen wordt neergekeken. Ze voelen zich minder dan een ander. Ik niet. Ik voel me nooit te beroerd om iets te vragen. Dat recht heb ik, vind ik. Als ik weer iets moet vragen – wie is de goedkoopste internetprovider in Vlaanderen, waar hebben ze de beste solden voor een nieuwe sofa? – dan zeg ik altijd tegen Nour: ‘I might seem stupid for one moment, but afterwards I’m clever forever.’ Als het moet, dan vraag ik het zelfs in het Chinees (lacht).

»Nog zoiets: de huursubsidie. Ik had gelezen dat je daar als vluchteling recht op hebt. Toen ik met mijn vraag bij het OCMW kwam, vielen ze zelf uit de lucht. Maar ik had gelijk: we krijgen nu een huursubsidie van 100 euro per maand. Zonder zouden we nauwelijks kunnen rondkomen van ons leefloon. Nu kunnen we tenminste een beetje sparen.

»Of neem de Colruyt: ik zag hoe alle klanten een kaart toonden aan de kassa. Dus ik op zoek: wat voor kaart is dat en hoe kan ik er ook eentje bemachtigen? Want niemand komt je zoiets vertellen. Ben je niet zo mondig of spreek je geen Nederlands? Sorry, géén kaart.»

HUMO Je hebt het helemaal voor mekaar, Hassan. Wat zijn jullie plannen voor de komende jaren?

Hassan «Volgende week beginnen we waarschijnlijk met vrijwilligerswerk bij het OCMW: we mogen helpen bij de administratie. En als ik klaar ben met alle niveaus Nederlands, dan is het nog altijd mijn droom om weer in de financiële sector aan de slag te gaan. Bij de VDAB waren ze alvast in de wolken over mijn cv. Volgend jaar kan ik bij hen terecht voor een speciale opleiding voor nieuwkomers met een academische achtergrond.»

[imageid:1606999;width;440;height:;align:right]

'Ik zie ons niet terugkeren naar Syrië. Misschien zouden we het voor onszelf wel willen, maar we moeten nu aan de baby denken.'

HUMO Zal je exotisch klinkende naam een even groot probleem vormen bij het zoeken naar werk, denk je?

Hassan «Nee. Mijn cv spreekt voor zich: ik heb ervaring in internationaal bankieren. Maar ik ben bang voor mijn gebrekkige talenkennis. Ik spreek wel Arabisch en Engels – en binnenkort Nederlands, dus – maar hier kunnen sollicitanten ook Frans en Duits. Het wordt moeilijk, but I will try my best.»

Nour «Als ik aan de toekomst denk, dan zie ik ons niet terugkeren naar Syrië. Misschien zouden we het voor onszelf wel willen, maar we moeten nu aan de baby denken: als die hier opgroeit, kunnen we hem niet zomaar losrukken uit zijn leventje en terugkeren. Misschien heeft hij – of zij, ik hoop op een meisje – hier een betere toekomst dan in Syrië. Wij hadden het daar goed, maar na de oorlog zal het nooit meer hetzelfde zijn als vroeger. Kijk naar Irak: daar is de oorlog zogezegd al zes jaar voorbij. Ik merk er niks van.»

Hassan «Ik bid dat God de mensen van Syrië redt en dat Hij België beschermt. We just want to live in peace.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234