null Beeld

Dave Eggers - De monnik van mokka

Je moet het maar durven: je debuut ‘Een hartverscheurend verhaal van duizelingwekkende genialiteit’ noemen. Maar omdat Dave Eggers van de semiautobiografische roman over de dood van zijn ouders en de opvoeding van zijn jongere broer daadwerkelijk een hartverscheurend verhaal van duizelingwekkende genialiteit had gemaakt, kwam de toen 30-jarige Amerikaanse schrijver er vrij goed mee weg. Zeker wanneer je ‘er vrij goed mee wegkomen’ verstaat als ‘in één klap je literaire reputatie vestigen met een wereldwijd bejubeld boek waar je miljoenen dollars mee verdient’.

De in 2000 als een wonderkind verwelkomde Eggers schreef zich er meteen schaakmat mee. Wat schrijf je immers als vervolg op een roman die het concept roman binnenstebuiten keert? Met een literair spel van voetnoten, referenties en een erg zelfbewuste vertelstem opende Eggers, net als David Foster Wallace destijds, de postmoderne trukendoos niet om er cynische of ironische metafictie mee te bedrijven, maar wel om er oprechte emoties mee te beschrijven en los te weken. Dat werkte, maar het bleek ook een kunststuk dat hij slechts één keer zou kunnen maken.

null Beeld

Sinds ‘Een hartverscheurend verhaal van duizelingwekkende genialiteit’ houdt Eggers zijn fictie en non-fictie een tikje netter gescheiden en hanteert hij in beide vormen een klassiekere vertelkunst om Amerika, en bij uitbreiding de wereld, op de korrel te nemen. In 2012 onthulde Eggers met ‘Een hologram voor de koning’ in een kale, metafoorloze stijl, maar ook op onvervalste ‘Wachten op Godot’-wijze, de kafkaëske gevolgen van een geglobaliseerde economie. Een jaar later tackelde hij met de dystopische roman ‘De Cirkel’ als één van de weinige hedendaagse schrijvers de almacht van bedrijven als Facebook en Google. Dat de auteur daarbij soms naar het didactische neigt, is een euvel dat ook af en toe zijn meer documentaire werk zoals ‘Wat is de Wat’ en ‘Zeitoun’ plaagt.

In die reeks journalistieke boeken hoort ook ‘De monnik van mokka’ thuis. In ‘Wat is de Wat’ zette de oprechte wereldverbeteraar zijn verteltalent in om de lijdensweg van de Soedanese vluchteling Valentino Achak Deng op te tekenen, in ‘Zeitoun’ doet de schrijver het relaas van de door orkaan Katrina en de Amerikaanse overheid geplaagde Abdulrahman Zeitoun, en in ‘De monnik van mokka’ geeft Eggers een stem aan Mokhtar Alkhanshali. Die Amerikaan van Jemenitische afkomst belichaamt de American dream door, ongehinderd door enige kennis van zaken, de koffie uit het land van zijn voorvaderen weer op de wereldkaart te willen zetten. Dat hij daarvoor naar een gebied moet waar granaten gedragen worden als onderdeel van de doordeweekse werkkledij, maakt Alkanshali’s zelfgekozen missie niet bepaald gemakkelijker, maar zijn verhaal wel aantrekkelijker. Zeker wanneer hij door de Amerikaanse overheid aan zijn lot wordt overgelaten op het moment dat Jemen in de oorlogschaos wegzinkt. Daar ziet Eggers zijn kans schoon om, deze keer zonder opgeheven vingertje, het Amerikaanse buitenlandse beleid te laten contrasteren met de ‘traditionele Amerikaanse waarden’ als ondernemerschap, vindingrijkheid en algehele plantrekkerij die Alkhanshali tentoonspreidt.

Dat doet Eggers in een rechttoe rechtaan vertelstijl die je in een razend tempo van pagina 1 naar pagina 321 voert. Hij blijft echter op zijn best wanneer hij zichzelf, net als in zijn sprankelende debuut, in het verhaal betrekt. Voor ‘De monnik van mokka’ betekent het concreet dat de proloog een literaire belofte maakt die de rest van het verhaal niet helemaal kan inlossen. Dat je gaandeweg het gevoel krijgt dat je weleens uitdagender literaire non-fictie gelezen hebt, komt omdat er weleens uitdagender literaire non-fictie geschreven is, met name door Eggers zelf. En zo blijkt de auteur zich andermaal met zijn eigen talent in de voet te hebben geschoten. Want wat schrijf je als vervolg op een reeks boeken die de literaire non-fictie een nieuw populair en kritisch elan heeft gegeven?

Toen Dave Eggers zich met zijn eerste roman in een impasse had geschreven, maakte hij zowel in het dagelijkse leven (met de oprichting van allerlei non-profitorganisaties) als op papier (met fictieve en minder fictieve verhalen) enkele moedige keuzes die van de wereld een aantoonbaar betere plek hebben gemaakt. Maar daardoor moest hij zijn literaire talent soms al te eenzijdig ten dienste van het algemeen belang stellen. Laten we hopen dat hij, nu hij zich ook in zijn non-fictie in een impasse lijkt te bevinden, opnieuw kiest voor het radicale vernieuwen van de letteren.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234